Luồng hàng hải Định An - sông Hậu liên tục bồi lắng khiến hệ thống cảng dọc sông Hậu chưa phát huy hết công suất, làm gia tăng chi phí logistics. TP Cần Thơ kiến nghị Bộ Xây dựng sớm nạo vét, duy tu và quản lý hiệu quả tuyến luồng chiến lược.
Luồng hàng hải chiến lược nhưng khai thác chưa tương xứng
Ngày 21/7, thông tin từ UBND TP Cần Thơ, thành phố đã kiến nghị Bộ Xây dựng quan tâm xây dựng phương án, kế hoạch nạo vét, duy tu, quản lý và khai thác hiệu quả luồng hàng hải Định An - sông Hậu nhằm phát huy năng lực hệ thống cảng dọc sông Hậu, giảm chi phí logistics, thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội của thành phố và toàn vùng Đồng bằng sông Cửu Long.
Cửa Định An chưa phát triển hệ thống cảng dọc sông Hậu.
"Luồng hàng hải Định An - sông Hậu là tuyến giao thông thủy đặc biệt quan trọng, kết nối khu vực Đồng bằng sông Cửu Long với các tuyến hàng hải quốc tế, đồng thời là tuyến vận tải quan trọng đi Campuchia. Tuy nhiên, nhiều năm qua, tình trạng bồi lắng diễn ra thường xuyên khiến luồng chưa phát huy hết hiệu quả khai thác", ông Trương Cảnh Tuyên, Chủ tịch UBND TP Cần Thơ cho biết.
Luồng Định An - Cần Thơ có tổng chiều dài hơn 121km, chia thành hai đoạn. Đoạn trong sông dài khoảng 91km có độ sâu từ âm 7m đến âm 10m, đủ điều kiện cho tàu từ 10.000-20.000 tấn lưu thông.
Trong khi đó, đoạn ngoài cửa biển Định An dài khoảng 30km chỉ có độ sâu khoảng âm 3-4m, nên chỉ đáp ứng cho tàu từ 3.000-5.000 tấn ra vào. Đây được xem là "nút thắt" lớn nhất đối với hoạt động hàng hải của khu vực.
Theo UBND TP Cần Thơ, dù hệ thống cảng dọc sông Hậu đã được đầu tư với quy mô lớn, công suất khai thác thực tế vẫn còn hạn chế, ảnh hưởng đến hiệu quả đầu tư, năng lực vận tải hàng hóa cũng như sức cạnh tranh của doanh nghiệp trong khu vực.
Theo đánh giá của ngành chuyên môn, sau hơn 40 năm kể từ năm 1983 đến nay, việc nạo vét duy tu chỉ duy trì được độ sâu luồng trong thời gian ngắn trước khi bị bồi lấp trở lại.
Đặc biệt, tuyến lạch sâu tự nhiên ngoài cửa Định An liên tục thay đổi, phạm vi dịch chuyển khoảng 4km, khiến công tác duy tu gặp rất nhiều khó khăn.
Sơ đồ phương tiện vào cửa Định An đến sông Hậu kết hợp bến cảng.
Dự án xã hội hóa nạo vét không đạt hiệu quả kinh tế
Trong bối cảnh đó, dự án nạo vét kết hợp thu hồi sản phẩm từng được kỳ vọng giải quyết bài toán bồi lắng nhưng cuối cùng được đánh giá không khả thi về hiệu quả kinh tế. Trước đó, UBND TP Cần Thơ đề xuất dừng thực hiện dự án nạo vét kết hợp thu hồi sản phẩm luồng hàng hải Định An - Cần Thơ.
Tại Nghị quyết số 45/2022/QH15 của Quốc hội về thí điểm một số cơ chế, chính sách đặc thù phát triển TP Cần Thơ đã cho phép thực hiện dự án "Nạo vét kết hợp thu hồi sản phẩm luồng hàng hải Định An - Cần Thơ".
Mục tiêu là tạo điều kiện cho tàu trọng tải từ 10.000 tấn trở lên ra vào các cảng của thành phố, góp phần giảm phụ thuộc vào hệ thống cảng tại TP.HCM và khu vực Đông Nam Bộ, qua đó giảm chi phí logistics cho nông sản Đồng bằng sông Cửu Long.
Ngày 20/5/2024, Chính phủ ban hành Nghị định số 57/2024/NĐ-CP về quản lý hoạt động nạo vét vùng nước cảng biển và đường thủy nội địa, tạo cơ sở pháp lý để địa phương triển khai dự án theo thẩm quyền.
Trên cơ sở đó, TP Cần Thơ đã phối hợp với Bộ Giao thông vận tải (nay là Bộ Xây dựng), Cục Hàng hải Việt Nam cùng các địa phương và doanh nghiệp liên quan khảo sát, lập báo cáo nghiên cứu khả thi.
Phương tiện đang lưu thông tuyến luồng hàng hải Định An - sông Hậu (Ảnh: CTV).
Ngày 16/9/2024, Bộ Giao thông vận tải có Công văn số 9914/BGTVT-KCHT giao UBND TP Cần Thơ là cơ quan nhà nước có thẩm quyền triển khai dự án theo quy định.
Tuy nhiên, theo kết quả nghiên cứu của Cục Hàng hải Việt Nam, dự án nạo vét kết hợp thu hồi sản phẩm không bảo đảm tính khả thi về hiệu quả kinh tế. Tổng mức đầu tư của dự án là hơn 2.182 tỷ đồng (bao gồm 10% chi phí dự phòng), trong khi giá trị sản phẩm tận thu chỉ đạt gần 150 tỷ đồng.
Ông Nhựt Quang, Phó Giám đốc Sở Tài chính TP Cần Thơ cho biết, trên cơ sở kết quả nghiên cứu này, Bộ Giao thông vận tải (cũ) đã thống nhất đưa dự án ra khỏi danh mục các dự án nạo vét vùng nước cảng biển kết hợp thu hồi sản phẩm bằng hình thức xã hội hóa thuộc phạm vi quản lý của Bộ.
Theo UBND TP Cần Thơ, việc dừng dự án xã hội hóa không làm thay đổi mục tiêu khơi thông tuyến hàng hải Định An - sông Hậu. Thành phố kiến nghị Bộ Xây dựng sớm bố trí phương án nạo vét, duy tu thường xuyên nhằm phát huy hiệu quả hệ thống cảng dọc sông Hậu, giảm chi phí logistics và nâng cao năng lực cạnh tranh cho khu vực Đồng bằng sông Cửu Long.
Theo kết quả khảo sát từ năm 1991 đến nay, độ sâu tự nhiên tại cửa sông nhiều nơi chỉ đạt -2,6m (CDL), thậm chí có năm như 2000, sau lũ lớn, độ sâu chỉ còn -1,6m (CDL).
