Chuyên nghiệp hóa hoạt động Quốc hội từ khâu lựa chọn nhân sự

Theo Phó chủ nhiệm Ủy ban Công tác đại biểu Tạ Thị Yên, cơ cấu, thành phần người được giới thiệu ứng cử ĐBQH nhiệm kỳ XVI có nhiều điểm mới, vừa phù hợp với sắp xếp, tổ chức bộ máy, bảo đảm chuyên môn hóa cao, chuyên nghiệp trong hoạt động Quốc hội…

Chỉ còn ít ngày nữa sẽ diễn ra cuộc bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI và đại biểu HĐND các cấp nhiệm kỳ 2026 - 2031. Điều cử tri và nhân dân quan tâm nhất lúc này là cơ cấu, thành phần và chất lượng người ứng cử.

Báo Xây dựng trao đổi với bà Tạ Thị Yên, Phó chủ nhiệm Ủy ban Công tác đại biểu, Phó chánh Văn phòng Thường trực Văn phòng Hội đồng Bầu cử quốc gia xung quanh vấn đề này.

Thưa bà, bối cảnh hiện nay đặt ra những yêu cầu gì đối với các đại biểu dân cử?

Tổng Bí thư Tô Lâm nhiều lần nhấn mạnh thể chế là điểm nghẽn của điểm nghẽn. Năm 2025, Bộ Chính trị đã ban hành Nghị quyết 66 về đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới. Đây được coi là một trong bốn nghị quyết chiến lược đưa đất nước "cất cánh".

Trong đó, công tác xây dựng và thi hành pháp luật được xác định là "đột phá của đột phá" để cởi bỏ rào cản, thúc đẩy phát triển đất nước, xóa bỏ tư duy "không quản được thì cấm", đưa thể chế từ "điểm nghẽn của điểm nghẽn" thành lợi thế cạnh tranh quốc gia, kiến tạo phát triển.

Điều này đồng nghĩa, yêu cầu với các ứng cử viên đại biểu dân cử, là những nhà làm luật, xây dựng chính sách tương lai cũng rất cao, đòi hỏi phải đổi mới tư duy trong xây dựng và hoàn thiện thể chế pháp luật, tháo gỡ các điểm nghẽn, khơi thông nguồn lực, thúc đẩy phát triển.

Những đại biểu dân cử phải là người có bản lĩnh chính trị, trình độ chuyên môn, tư duy đổi mới và tinh thần trách nhiệm cao.

Hướng dẫn số 36 của Ban Tổ chức Trung ương về công tác nhân sự đại biểu Quốc hội khóa XVI và đại biểu HĐND các cấp nhiệm kỳ 2026-2031 đã nêu rõ tiêu chuẩn với các đại biểu dân cử, trong đó có tiêu chuẩn về tư duy đổi mới; có khả năng tư duy, phân tích, tổng hợp, đề xuất xây dựng chính sách pháp luật khả thi, hiệu quả...

Ngay từ đầu, Hội đồng Bầu cử quốc gia cũng xác định trọng tâm xuyên suốt của cuộc bầu cử là chất lượng đại biểu. Việc sàng lọc, lựa chọn, giới thiệu người ứng cử phải được tiến hành kỹ lưỡng, chặt chẽ, thận trọng, bảo đảm đầy đủ tiêu chuẩn, điều kiện theo quy định, nhằm lựa chọn những người thực sự tiêu biểu, có uy tín, năng lực và tinh thần trách nhiệm cao trước nhân dân.

Cùng với đó, công tác hiệp thương được tổ chức dân chủ, công khai, minh bạch, bảo đảm lựa chọn được những người xứng đáng, thực sự đại diện cho ý chí, nguyện vọng và quyền làm chủ của nhân dân.

Xin bà cho biết, trong danh sách chính thức những người ứng cử ĐBQH khóa XVI theo từng đơn vị bầu cử trong cả nước vừa được công bố, cơ cấu, thành phần của người ứng cử ĐBQH có gì khác so với khóa XV?

Theo nghị quyết của Ủy ban Thường vụ Quốc hội mới được ban hành, so với nhiệm kỳ trước, cơ cấu, thành phần người được giới thiệu ứng cử ĐBQH có một số điều chỉnh cho phù hợp với việc sắp xếp, tổ chức bộ máy.

Cụ thể, số lượng đại biểu ở các cơ quan Trung ương cũng như số lượng đại biểu chuyên trách ở Trung ương tăng 10 người, từ 207 lên 217 và giảm tương ứng ở địa phương, từ 293 xuống 283. Cơ cấu của khối Mặt trận Tổ quốc Việt Nam cũng giảm.

Đối với địa phương, để phù hợp với việc sáp nhập đơn vị hành chính cấp tỉnh, số lãnh đạo chủ chốt ở các tỉnh, thành phố kiêm trưởng đoàn ĐBQH giảm từ 63 xuống 34 đại biểu.

Song, cơ cấu dành cho viện nghiên cứu, trường đại học, học viện và cơ cấu dành cho doanh nghiệp, hiệp hội, nghiệp đoàn về lĩnh vực sản xuất kinh doanh đều tăng lên 10 đại biểu so với nhiệm kỳ trước tương ứng là 6 và 7.

Cơ cấu ĐBQH lần này cũng bổ sung tỷ lệ hợp lý số đại biểu đại diện cho đội ngũ nhà khoa học, trí thức, văn nghệ sĩ, số đại biểu trẻ, dân tộc thiểu số, chức sắc tôn giáo…

Việc này góp phần phản ánh đầy đủ, cân bằng hơn các tầng lớp xã hội, đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong giai đoạn mới.

Đồng thời, tỷ lệ đại biểu Quốc hội là nhà khoa học được nâng lên mức 3-5% trong tổng số đại biểu để bảo đảm chuyên môn hóa cao, tính chuyên nghiệp trong hoạt động Quốc hội…

Theo cơ cấu, thành phần của người ứng cử, có thể thấy tỷ lệ đại biểu Quốc hội chuyên trách tăng đảm bảo ít nhất 40%. Điều này có ý nghĩa như thế nào trong bối cảnh hiện nay, thưa bà?

Việc tăng số lượng đại biểu chuyên trách được kỳ vọng góp phần tăng chất lượng hoạt động của Quốc hội vì khi đó họ sẽ chuyên tâm làm công tác cho Quốc hội và không bị chi phối, phân tán bởi những công việc khác, phát huy tính độc lập, chuyên nghiệp.

Từ nhiều kỳ bầu cử gần đây, với sự quan tâm, định hướng của Đảng, số lượng đại biểu Quốc hội chuyên trách ngày càng cao và dần tiệm cận với mục tiêu.

Tại cuộc bầu cử lần này, Bộ Chính trị đã có Chỉ thị số 46 về lãnh đạo cuộc bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI và HĐND các cấp nhiệm kỳ 2026-2031, trong đó, tiếp tục đặt ra yêu cầu, nhiệm vụ tăng số lượng đại biểu chuyên trách.

Trong Nghị quyết về dự kiến số lượng, cơ cấu, thành phần đại biểu Quốc hội khóa XVI ban hành tháng 11/2025, Ủy ban Thường vụ Quốc hội quy định số đại biểu Quốc hội chuyên trách ở Trung ương là 145 người (29%), đại biểu Quốc hội hoạt động chuyên trách tại các đoàn đại biểu Quốc hội là 55 đại biểu (11%). Tổng cộng cả Trung ương và địa phương là 200 đại biểu (40%).

Trong quá trình chuẩn bị bầu cử, Ủy ban Công tác đại biểu đã tham mưu đẩy mạnh triển khai các nhiệm vụ liên quan đến công tác quy hoạch đại biểu Quốc hội chuyên trách, khắc phục tình trạng bị động và thiếu hụt trong công tác nhân sự tại Quốc hội khi chuyển giao giữa hai nhiệm kỳ; đồng thời kế thừa và chuyển tiếp liên tục giữa các thế hệ đại biểu Quốc hội.

Có thể khẳng định, việc xác định cơ cấu, thành phần và phân bổ số lượng người được giới thiệu ứng cử ĐBQH và đại biểu HĐND được thực hiện rất chặt chẽ theo quy trình hiệp thương nhiều bước và dân chủ, trên cơ sở thống nhất cao giữa các cơ quan, tổ chức, đơn vị nhằm bảo đảm tính đại diện rộng rãi của các tầng lớp nhân dân.

Cảm ơn bà!