Đại biểu hiến kế gỡ điểm nghẽn điều hành vốn, nâng cao hiệu quả đầu tư công

Thảo luận về định hướng xây dựng dự án Luật Ngân sách nhà nước, các đại biểu Quốc hội đề nghị đẩy mạnh phân cấp, phân quyền nhưng phải gắn với nguồn lực và trách nhiệm thực thi; đồng thời tăng tính linh hoạt trong điều hành vốn đầu tư công.

Ưu tiên bố trí vốn dự án trọng điểm kéo dài qua nhiều kỳ

Chiều 22/8, tiếp tục chương trình Kỳ họp không thường lệ lần thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI thảo luận ở hội trường về định hướng xây dựng dự án Luật Ngân sách nhà nước (hợp nhất Luật Ngân sách Nhà nước và Luật Đầu tư công).

Đại biểu Trần Anh Tuấn (đoàn TP.HCM) đồng tình với chủ trương tích hợp hai Luật Ngân sách Nhà nước và Luật Đầu tư công.

Theo đại biểu, việc tích hợp sẽ tạo sự thống nhất giữa quản lý tài chính công, ngân sách nhà nước và các bước thực hiện đầu tư công; đồng thời góp phần tinh gọn các quy định về thẩm quyền, thủ tục hành chính, bố trí nguồn lực và điều hành ngân sách.

Quan tâm đến thẩm quyền của Bộ Tài chính trong điều hành, điều chuyển vốn đầu tư công, đại biểu cho biết, thực tế giải ngân vốn đầu tư công có sự khác nhau giữa các bộ, ngành, địa phương và giữa từng dự án. Trong quá trình theo dõi, kiểm tra, giám sát, đánh giá tình hình thực hiện các chương trình, dự án, Bộ Tài chính có thể nhận diện rõ những đơn vị đáp ứng tốt tiến độ giải ngân và những đơn vị chưa đáp ứng yêu cầu.

Do đó, đại biểu đề nghị nghiên cứu bổ sung thẩm quyền để Bộ Tài chính có thể đề xuất Thủ tướng Chính phủ điều chuyển vốn giữa các bộ, ngành, địa phương hoặc giữa các dự án trong trường hợp cần thiết.

Việc này, theo đại biểu, sẽ tạo cơ chế điều hành vốn linh hoạt hơn, nâng cao hiệu quả giải ngân vốn đầu tư công.

Về nguyên tắc ưu tiên bố trí vốn, đại biểu Trần Anh Tuấn cho rằng cần bổ sung thứ tự ưu tiên đối với các dự án quan trọng quốc gia đã được phê duyệt nhưng kéo dài qua nhiều kỳ kế hoạch đầu tư công trung hạn.

Theo đại biểu, thực tế có những dự án quan trọng quốc gia được triển khai qua hai, ba kỳ kế hoạch đầu tư công trung hạn. Nếu không có cơ chế ưu tiên phù hợp, việc cân đối nguồn lực cho các dự án này có thể gặp khó khăn, ảnh hưởng đến tiến độ thực hiện.

Đại biểu dẫn ví dụ các dự án đường sắt đô thị, đường sắt quốc gia và cho rằng những dự án đã được thông qua, triển khai qua nhiều kỳ kế hoạch cần được xem xét ưu tiên ngay sau các dự án mang tính đặc biệt cấp bách để bảo đảm nguồn vốn, khả năng cân đối vốn thực hiện dự án.

Theo đại biểu, việc hoàn thiện các quy định theo hướng này sẽ góp phần nâng cao tính chủ động trong điều hành ngân sách, sử dụng hiệu quả nguồn vốn đầu tư công và bảo đảm tiến độ đối với các dự án có ý nghĩa quan trọng đối với phát triển kinh tế - xã hội.

Phân cấp phải gắn với nguồn lực và năng lực thực thi

Đại biểu Phạm Văn Hoà (đoàn Đồng Tháp) cho rằng việc phân cấp cho UBND cấp xã trong thu, chi và phân bổ ngân sách là bước tiến rõ rệt, giúp chính quyền cơ sở chủ động hơn trong điều hành nguồn lực.

Theo đó, cấp tỉnh cần phân định rõ nguồn thu của Trung ương, nguồn thu của tỉnh và nguồn thu giao cho cấp xã quản lý, tạo điều kiện để xã chủ động cân đối ngân sách và thực hiện các nhiệm vụ được giao.

Đại biểu cũng đồng tình với việc duy trì cơ chế hỗ trợ giữa các địa phương. Những địa phương có khả năng thu tốt có thể hỗ trợ các địa phương khó khăn, nhất là trong trường hợp xảy ra thiên tai, dịch bệnh, lũ lụt hoặc khi cần nguồn lực thực hiện các nhiệm vụ đầu tư phát triển có tính liên tỉnh, liên vùng.

Theo đại biểu, cơ chế này sẽ góp phần điều tiết nguồn lực hợp lý, tạo điều kiện để các địa phương còn khó khăn bảo đảm các nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội và an sinh.

Đại biểu Cil Bri (đoàn Lâm Đồng) đồng tình với yêu cầu đẩy mạnh phân cấp, phân quyền trong quản lý ngân sách và đầu tư công. Tuy nhiên, theo đại biểu, phân cấp không chỉ đơn thuần là giao thêm thẩm quyền mà phải đi kèm nguồn lực, năng lực tổ chức thực hiện và cơ chế kiểm soát trách nhiệm.

Đối với các quy định liên quan đến phân loại dự án nhóm A, B, C, đại biểu đề nghị Luật quy định trực tiếp khung tiêu chí, nguyên tắc và giới hạn điều chỉnh thay vì giao toàn bộ cho Chính phủ.

Theo đại biểu, phân loại dự án là căn cứ xác định thẩm quyền quyết định chủ trương đầu tư, quyết định đầu tư và cơ chế quản lý dự án. Vì vậy, các nguyên tắc và giới hạn cơ bản cần được quy định ngay trong Luật để bảo đảm tính minh bạch, ổn định.

Đặc biệt, đối với cấp xã, dự thảo cần thiết kế cơ chế phân cấp, phân bổ phù hợp với năng lực thực tế của từng địa phương. Không nên áp dụng một cơ chế chung cho tất cả các xã trong khi năng lực cán bộ chuyên môn và quản lý dự án giữa các địa phương còn khác nhau.

"Phân cấp, phân quyền phải đi đôi với phân bổ nguồn lực, cũng như nâng cao năng lực thực hiện và cơ chế kiểm tra, giám sát; mở rộng thẩm quyền nhưng phải xác định rõ trách nhiệm", đại biểu Cil Bri nhấn mạnh.

Kiểm soát nguồn lực từ sớm, từ xa

Đại biểu Lê Hữu Trí (đoàn Khánh Hoà) cũng cho rằng cần tiếp tục mạnh dạn giao quyền chủ động hơn cho địa phương trong quản lý, điều hành ngân sách và quyết định các hoạt động đầu tư công, góp phần giảm cơ chế "xin - cho", nhưng vẫn phải bảo đảm vai trò chủ đạo của ngân sách Trung ương.

Tuy nhiên, đại biểu lưu ý phân cấp phải đi kèm các quy định chặt chẽ về tiêu chí, điều kiện, nguyên tắc sử dụng ngân sách; đồng thời có cơ chế xác định trách nhiệm của người có thẩm quyền quyết định đầu tư nếu dự án công trình chưa hội đủ yếu tố cần thiết.

Để nâng cao hiệu quả kiểm soát nguồn lực, đại biểu Lê Hữu Trí đề nghị thiết lập hành lang pháp lý cho việc giám sát, kiểm soát ngay từ sớm, từ xa, bắt đầu từ quá trình xây dựng kế hoạch và quyết định chủ trương đầu tư.

Cơ chế kiểm soát cần được thực hiện xuyên suốt từ lập dự án, đấu thầu, thi công, nghiệm thu đến thanh quyết toán công trình.

Đại biểu nhấn mạnh vai trò của chuyển đổi số và xây dựng cơ sở dữ liệu thống nhất, kết nối với các cơ quan có chức năng thanh tra, kiểm toán, kiểm tra và giám sát, qua đó, kịp thời phát hiện, xử lý sai phạm từ sớm, từ xa, hạn chế và ngăn chặn tiêu cực trong hoạt động đầu tư công.