Theo ông Nguyễn Tiến Dĩnh, nguyên Thứ trưởng Bộ Nội vụ, để cuộc cách mạng tinh gọn bộ máy, sắp xếp địa giới hành chính thành công toàn diện cần đi cùng với cơ chế đánh giá cán bộ thực chất, công minh, hiện đại.
Từ "phân cấp" nửa vời đến "phân quyền" thực thụ
Ông Nguyễn Tiến Dĩnh.
- Chỉ trong thời gian ngắn, tổ chức bộ máy của cả hệ thống chính trị từ Trung ương đến cơ sở đã được sắp xếp lại một cách toàn diện. Mô hình chính quyền địa phương 2 cấp cũng đã vận hành thông suốt. Nhìn lại quá trình này, ông đánh giá thế nào?
Việc tinh gọn đánh thẳng vào sự cồng kềnh, chồng chéo, xóa bỏ tầng nấc trung gian không cần thiết, vốn là nguồn cơn của sự trì trệ và lãng phí nguồn lực. Đó là sự quyết liệt thay đổi tư duy và phương pháp hành động.
Dấu ấn đậm nét nhất của cuộc cách mạng tổ chức bộ máy chính là việc xóa bỏ cấp trung gian (cấp huyện) sau 80 năm tồn tại, chuyển sang mô hình chính quyền địa phương hai cấp (tỉnh và xã).
Vai trò và trách nhiệm của người đứng đầu cần được đề cao. Người đứng đầu là người giao nhiệm vụ, do đó họ phải là người đánh giá sát nhất năng lực của cấp dưới, dám loại bỏ những cán bộ yếu kém.
Ông Nguyễn Tiến Dĩnh
Mục tiêu tối thượng là đưa chính quyền về gần dân, sát dân hơn, hoạt động hiệu lực, hiệu quả hơn với tinh thần là chính quyền phục vụ nhân dân, kiến tạo phát triển.
Cấp xã hiện nay được giao quyền tự quyết, tự làm và tự chịu trách nhiệm trong hầu hết các lĩnh vực thiết yếu: Từ giáo dục, y tế cho đến các thủ tục hành chính phức tạp như cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất.
Đây là bước chuyển từ cơ chế "phân cấp" nửa vời (giao quyền nhưng trách nhiệm vẫn thuộc cấp trên, xin ý kiến cấp trên) sang cơ chế "phân quyền" thực thụ. Trên cơ sở phân quyền, địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm, cấp trên kiểm tra, giám sát.
Đảm bảo bộ máy vận hành thông suốt
- Song quá trình sáp nhập, giải thể các đầu mối, dường như không thể tránh khỏi những khoảng trống pháp lý hoặc sự lúng túng tạm thời, thưa ông?
Cuộc cách mạng này đặt lên vai đội ngũ cán bộ, công chức cấp xã những áp lực chưa từng có.
Cần có cơ chế đánh giá cán bộ, công chức dựa trên sản phẩm cụ thể cùng các tiêu chí đo lường hiệu quả công việc nghiêm ngặt (ảnh minh họa).
Thực tế cho thấy, sau khi sáp nhập các xã, phường, đặc khu thành một đơn vị lớn hơn, quy mô dân số tăng gấp nhiều lần, chức năng, nhiệm vụ rất lớn nhưng đội ngũ cán bộ công chức chuyên môn nhiều nơi còn chưa đáp ứng cả về số lượng và chuyên môn, nghiệp vụ theo vị trí việc làm.
Hiện tại, nhiều nơi có ngành, lĩnh vực chỉ có khoảng 30% công chức đáp ứng đúng vị trí việc làm. Nhiều nhiệm vụ chuyên môn quan trọng trước đây thuộc về sở, ngành cấp tỉnh hoặc phòng, ban cấp huyện nay chuyển xuống cấp xã. Trong khi một ngành, một lĩnh vực chỉ có một cán bộ, công chức cấp xã đảm nhiệm với khối lượng công việc rất lớn.
- Theo quan sát của ông, bất cập đó đã được xử lý ra sao?
Sự lúng túng trong kỹ năng giải quyết công việc, cộng với hạ tầng phân tán tạo ra những khó khăn nhất định trong giai đoạn đầu.
Để khắc phục, nhiều bộ, ngành đã "biệt phái" cán bộ về cơ sở để hỗ trợ, tập huấn và hướng dẫn nghiệp vụ. Đây là bước đi cần thiết để củng cố cấp xã, đảm bảo bộ máy vận hành trơn tru khi không còn cấp huyện.
Gắn trách nhiệm người đứng đầu
- Một vấn đề quan trọng khác là đội ngũ cán bộ. Theo ông, chúng ta đã thực sự chọn được những người đủ khả năng gánh vác công việc trong mô hình chính quyền địa phương 2 cấp?
Phải thừa nhận, quá trình tinh gọn bộ máy, thực tế có nơi xảy ra tình trạng "chảy máu chất xám". Khi thực hiện cơ chế tự nguyện nghỉ việc, những người đầu tiên xin nghỉ thường là những người có năng lực, bản lĩnh, sẵn sàng ra ngoài làm cho khu vực tư nhân hoặc tự khởi nghiệp.
Vẫn còn tình trạng thừa nhân sự nhưng thiếu người tài.
- Theo ông, cần làm gì để thu hút được những người có trình độ, tận tâm với công việc vào bộ máy, nhất là cấp xã?
Để thu hút và giữ chân người tài về làm việc tại cấp cơ sở, chính sách tiền lương và đãi ngộ là cần thiết nhưng chưa đủ. Yếu tố quyết định là môi trường làm việc. Người tài cần một nơi mà họ được tin tưởng, được giao việc đúng sở trường, được lắng nghe và ghi nhận công lao một cách công bằng.
Cần có cơ chế đánh giá dựa trên sản phẩm cụ thể cùng các tiêu chí đo lường hiệu quả công việc (KPI) nghiêm ngặt.
Cuộc cách mạng tinh gọn bộ máy sẽ không thể thành công toàn diện nếu thiếu một cơ chế đánh giá cán bộ công minh và hiện đại.
Tiêu chí KPI không chỉ áp dụng cho cá nhân mà còn gắn chặt với sự phát triển của đơn vị. Sản phẩm của người lãnh đạo chính là kết quả của cơ quan, tổ chức đó.
Nếu đơn vị không hoàn thành chỉ tiêu kinh tế - xã hội, người đứng đầu không thể được xếp loại xuất sắc hay tốt. Cơ chế này loại bỏ tình trạng "người làm tốt cũng như người làm kém", tạo động lực để cán bộ thực sự nỗ lực.
Tinh gọn bộ máy không chỉ là một nhiệm vụ hành chính, đó là cuộc cách mạng để đất nước vươn mình. Khi bộ máy được sắp xếp lại, cấp cơ sở được trao thực quyền, khi cán bộ được đánh giá thực chất, nguồn lực của đất nước sẽ được khơi thông.
Cảm ơn ông!
Cuộc cách mạng sắp xếp, tinh gọn tổ chức bộ máy được khởi động từ tháng 11/2024. Chỉ trong vòng chưa đầy 4 tháng, đến ngày 1/3/2025, toàn bộ việc sắp xếp các bộ, cơ quan ngang bộ, cơ quan thuộc Chính phủ và các cơ quan ở Trung ương đã hoàn thành.
Ở cấp Trung ương, sau sắp xếp, cả nước còn 14 bộ, 3 cơ quan ngang bộ (giảm 5 bộ, cơ quan ngang bộ, tương ứng giảm 22,7%) và 5 cơ quan thuộc Chính phủ (giảm 3 cơ quan, tương ứng giảm 37,5%).
Đặc biệt, không còn 13/13 tổng cục và tổ chức tương đương; 509 cục và tổ chức tương đương được tinh giản (giảm 76,2%); 231 vụ và tổ chức tương đương giảm (60,2%); 3.377 chi cục và tương đương chi cục được cắt giảm (93,8%). Số lượng đơn vị sự nghiệp công lập trong cơ cấu tổ chức các bộ, ngành giảm 82/224 đơn vị, tương ứng 36,6%.
Cùng với tinh gọn tổ chức bộ máy là cuộc sắp xếp đơn vị hành chính các cấp có quy mô lớn nhất kể từ khi thành lập nước. Cả nước hình thành 34 đơn vị hành chính cấp tỉnh (giảm 29 tỉnh, thành phố) và 3.321 đơn vị hành chính cấp xã (giảm 6.714 đơn vị, tương ứng 66,91%); kết thúc hoạt động của 696 đơn vị hành chính cấp huyện.
Cùng với đó, tính từ đầu năm 2025 đến ngày 15/12/2025, các địa phương đã giảm 709 cơ quan chuyên môn cấp tỉnh (giảm 60,3%) và giảm 8.289 cơ quan chuyên môn cấp huyện (100%). Đồng thời, 467 cơ quan chuyên môn cấp tỉnh và 9.916 phòng chuyên môn cấp xã được thành lập theo mô hình mới và nhanh chóng đi vào hoạt động.