Đề xuất bổ sung vốn trung ương, ưu tiên ngân sách địa phương cho Vành đai 5 Vùng Thủ đô

Bảo đảm tiến độ triển khai và tầm nhìn dài hạn, Hội đồng thẩm định nhà nước kiến nghị Chính phủ ưu tiên bố trí bổ sung nguồn vốn ngân sách trung ương trong kế hoạch đầu tư công trung hạn để đầu tư toàn bộ phần tuyến chính đường Vành đai 5 Hà Nội.

Ưu tiên ngân sách địa phương làm đường song hành và giải phóng mặt bằng

Hội đồng thẩm định nhà nước vừa có văn bản báo cáo Chính phủ kết quả thẩm định Báo cáo nghiên cứu tiền khả thi dự án đầu tư xây dựng đường Vành đai 5 Vùng Thủ đô Hà Nội.

Đề xuất Chính phủ xem xét, thông qua báo cáo nghiên cứu tiền khả thi dự án, giao Bộ Xây dựng thừa ủy quyền Thủ tướng Chính phủ, thay mặt Chính phủ trình Quốc hội xem xét, quyết định chủ trương đầu tư dự án, Hội đồng thẩm định nhà nước cũng kiến nghị Chính phủ xem xét, ưu tiên bố trí bổ sung nguồn vốn ngân sách trung ương trong kế hoạch đầu tư công trung hạn giai đoạn 2026 - 2030 để đầu tư toàn bộ phần tuyến chính đường Vành đai 5.

Cùng đó là chỉ đạo UBND các tỉnh/thành phố trình HĐND tỉnh/thành phố ưu tiên bố trí các nguồn vốn thuộc kế hoạch đầu tư công trung hạn giai đoạn 2026 - 2030 cho các dự án thành phần GPMB, xây dựng của phần đường song hành, dải xây xanh, vỉa hè theo quy hoạch thuộc trách nhiệm của địa phương.

Trên cơ sở đánh giá, Hội đồng thẩm định nhà nước thể hiện sự thống nhất với Báo cáo nghiên cứu khả thi về sự cần thiết đầu tư dự án và sự phù hợp với chiến lược, kế hoạch phát triển KT-XH và quy hoạch có liên quan.

Hội đồng thẩm định nhà nước cũng nhận thấy, quy mô được đề xuất đầu tư (tuyến chính quy mô 6 làn xe cao tốc, đường song hành quy mô tối thiều 2 làn xe) là có cơ sở, bảo đảm tính đồng bộ, hiện đại của tuyến đường.

Về dự báo nhu cầu, phạm vi phục vụ, theo nhận định của cơ quan chuyên môn, kịch bản phát triển kết cấu hạ tầng sử dụng trong mô hình tính toán dự báo nhu cầu vận tải đã được cập nhật đầy đủ các công trình đã hoàn thành, đang triển khai, bao gồm các tuyến cao tốc hướng tâm, đường Vành đai 4, các tuyến đường sắt quốc gia (Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng, đường sắt đô thị...) và các hạ tầng giao thông liên quan; đã cập nhật, đánh giá quy hoạch các khu công nghiệp, đô thị trong khu vực để xác định nhu cầu vận tải hàng hóa.

Trong bước thiết kế tiếp theo, Hội đồng thẩm định nhà nước đề nghị Bộ Xây dựng và các cơ quan liên quan tiếp tục rà soát yếu tố kỹ thuật các đoạn tuyến được nâng cấp, mở rộng bảo đảm quy chuẩn, tiêu chuẩn kỹ thuật đường cao tốc; xác định quy mô đường song hành bảo đảm đáp ứng nhu cầu vận tải của khu vực đặc biệt đoạn qua khu đô thị, công nghiệp, dịch vụ.

Bộ Xây dựng, UBND các tỉnh/thành phố tiếp tục phối hợp rà soát, cập nhật, bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ trong thực hiện chiến lược, kế hoạch phát triển KT-XH và quy hoạch có liên quan.

Giai đoạn tiếp theo tiếp tục điều tra, thu thập, cập nhật thông tin, số liệu để dự báo nhu cầu vận tải phù hợp với tình hình thực tế làm cơ sở tính toán, xác định quy mô, tiêu chuẩn kỹ thuật, phương án đầu tư bảo đảm phù hợp, hiệu quả, khả thi; làm cơ sở xem xét, quyết định đầu tư, phân kỳ đầu tư; nghiên cứu lựa chọn áp dụng các công nghệ mới để bảo đảm về chất lượng, chi phí và tiến độ thực hiện…

Cần chính sách đặc biệt để cân đối nguồn vốn

Liên quan đến hình thức đầu tư dự án, theo Hội đồng thẩm định nhà nước, phương án đối tác công - tư (PPP), hợp đồng BOT có thể giúp giảm áp lực ngân sách nhà nước trong ngắn hạn, song, tính toán cho thấy để khả thi, ngân sách nhà nước tham gia vào dự án vẫn rất cao (khoảng hơn 80% sơ bộ tổng mức đầu tư); vốn nhà đầu tư tham gia không lớn.

Phương án PPP chưa xác định được tính khả thi, đặc biệt triển khai đồng bộ toàn tuyến.

Trong khi yêu cầu Chương trình hành động cần hoàn thành giai đoạn 2026 - 2030, góp phần bảo đảm mục tiêu tăng trưởng "2 con số", tạo nền tảng phát triển đô thị, công nghiệp của 7 địa phương trong giai đoạn tiếp theo rất cần có hình thức đầu tư chắc chắn khả thi.

Cũng theo tính toán, trường hợp đầu tư công, sau đó nhà nước thu phí với mức thu vừa phải (BOT dự kiến thu khoảng 2.100 đồng/xe con/km cao hơn phương án nhà nước thu 1.300 đồng/xe con/km) thì sau 20 năm dự kiến thu được khoảng hơn 105.697 tỷ đồng.

Bảo đảm sự thành công của dự án, Hội đồng thẩm định nhà nước nhận thấy đề xuất của Bộ Xây dựng về hình thức đầu tư công là có cơ sở.

"Trong bước nghiên cứu tiếp theo, đề nghị Bộ Xây dựng, các địa phương tiếp tục nghiên cứu, cập nhật về hình thức đầu tư các dự án thành phần bảo đảm tính khả thi, hiệu quả đầu tư", báo cáo nêu.

Phương án đánh giá phương pháp, kết quả tính toán sơ bộ tổng mức đầu tư cũng được đánh giá phù hợp với số liệu bước nghiên cứu tiền khả thi.

Đề cập đến khả năng cân đối vốn cho dự án, Hội đồng thẩm định nhà nước cho biết, hiện nay, Chính phủ dự kiến bố trí vốn ngân sách trung ương cho dự án khoảng 40% nhu cầu vốn ngân sách Trung ương theo đề xuất của Bộ Xây dựng.

Với hạn mức này, số vốn ngân sách trung ương còn thiếu so với nhu cầu giai đoạn 2026 - 2030 nên không thể đầu tư đồng bộ toàn tuyến.

Nhận thấy dự án đường Vành đai 5 có vai trò quan trọng trong Vùng Thủ đô Hà Nội là đường vành đai còn lại, duy nhất chưa được đầu tư của 2 đô thị đặc biệt (Hà Nội, TP.HCM). Chương trình hành động của Ban Chấp hành Trung ương Đảng cũng đã yêu cầu thực hiện đầu tư đường Vành đai 5 trong giai đoạn 2026 - 2030, Hội đồng thẩm định nhà nước thống nhất với đề xuất của Bộ Xây dựng, kiến nghị Chính phủ trình cơ chế, chính sách đặc biệt cho dự án về thẩm định, đánh giá nguồn vốn, khả năng cân đối nguồn vốn theo quy định của Luật Đầu tư công.

Cụ thể, trong quá trình thực hiện, Thủ tướng Chính phủ quyết định sử dụng các nguồn vốn trái phiếu Chính phủ, nguồn vượt thu hàng năm và các nguồn vốn trong nước hợp pháp khác để bố trí đủ vốn cho dự án phù hợp với thời gian, tiến độ thực hiện.

Đối với vốn ngân sách địa phương, theo các văn bản đề xuất, có 5/7 địa phương khó có khả năng cân đối vốn ngân sách địa phương giai đoạn 2026 - 2030 để triển khai đầu tư hạng mục đường song hành.

Tuy nhiên, Hội đồng thẩm định nhà nước nhấn mạnh: đây là công trình có ý nghĩa quan trọng đối với phát triển KT-XH các địa phương nên các địa phương cần quan tâm bố trí vốn để ưu tiên đầu tư.

Về tiến độ thực hiện dự án, hồ sơ báo cáo nghiên cứu tiền khả thi dự kiến chuẩn bị dự án năm 2026 - 2027; bồi thường, hỗ trợ, tái định cư bắt đầu từ năm 2027; phấn đấu khởi công cuối năm 2027, cơ bản hoàn thành năm 2030, khai thác năm 2031.

Hội đồng thẩm định nhà nước đánh giá tiến độ hoàn thành dự án cơ bản vào năm 2030 là phù hợp với Chương trình hành động của Ban Chấp hành Trung ương Đảng, tiến độ thực hiện là rất gấp và do nhiều địa phương cùng triển khai nên cần rà soát, lập tiến độ thực hiện dự án chi tiết, đặc biệt các hạng mục có áp dụng cơ chế chính sách đặc biệt bảo đảm việc triển khai dự án tuân thủ theo các quy định.

Cơ quan chuyên môn về thẩm định cũng cho rằng, kết quả nghiên cứu của Bộ Xây dựng đề xuất nhóm cơ chế, chính sách đã được Quốc hội cho phép áp dụng tại một số dự án cùng nhóm cơ chế chính sách áp dụng riêng cho dự án Vành đai 5 Vùng Thủ đô Hà Nội phù hợp với yêu cầu của dự án và phù hợp với thẩm quyền của Quốc hội.