Phát triển đô thị gắn với đường sắt đô thị theo mô hình TOD được kỳ vọng tạo động lực tái cấu trúc không gian Hà Nội. Tuy nhiên, lựa chọn khu vực thí điểm và giải pháp triển khai khả thi cần được làm rõ.
Đường sắt đô thị là "khung xương " chiến lược
Phát biểu tại hội thảo khoa học Phát triển, tái thiết các khu vực đô thị xung quanh các nhà ga đường sắt theo mô hình TOD tại Hà Nội - Cơ hội và thách thức do Hội Kiến trúc sư (KTS) Hà Nội tổ chức hôm nay, KTS Tạ Nam Chiến, Phó Chủ tịch Thường trực Hội KTS Hà Nội cho biết, hội thảo tập trung trao đổi các thách thức, cơ chế chính sách và giải pháp thu hút sự tham gia của xã hội, đồng thời tìm kiếm những dự án TOD có tính khả thi để Hà Nội ưu tiên triển khai.
Toàn cảnh hội thảo.
Theo KTS Tạ Nam Chiến, việc nghiên cứu thí điểm có thể tập trung vào 4 loại hình gồm TOD trung chuyển, TOD hành lang, TOD đô thị mới và TOD trong lõi đô thị, gắn với yêu cầu tái thiết tại những khu vực phù hợp.
ThS.KTS Lưu Quang Huy, Viện trưởng Viện Quy hoạch xây dựng Hà Nội nhấn mạnh, đường sắt đô thị là "khung xương" chiến lược để hiện thực hóa cấu trúc phát triển Thủ đô theo mô hình 9 cực - 9 trục - 9 trung tâm.
Mạng lưới quy hoạch gồm 18 tuyến đường sắt đô thị, tổng chiều dài khoảng 1.015km, không chỉ đáp ứng nhu cầu vận tải khối lượng lớn mà còn kết nối các cực phát triển thành hệ thống đô thị thống nhất, nâng cao hiệu quả sử dụng không gian.
Giai đoạn 2026 - 2030 là thời kỳ quan trọng để định hình các khu đô thị xung quanh nhà ga. Việc UBND TP Hà Nội chấp thuận hướng tuyến và vị trí nhà ga tỷ lệ 1/2.000 cho 5 tuyến đường sắt đô thị khởi công ngày 22/6/2026 sẽ tác động trực tiếp đến cấu trúc không gian, phân bố dân cư và dịch vụ thương mại tại các khu vực lân cận trong nhiều thập kỷ tới.
KTS Nguyễn Tài Thu, hội viên Hội KTS Hà Nội cho rằng, quy hoạch đường sắt đô thị không đơn thuần là bài toán hạ tầng giao thông mà cần hướng tới tối đa hóa lợi ích kinh tế, xã hội và môi trường.
Theo đó, quy hoạch phải dựa trên đánh giá hiện trạng đô thị, điều kiện tự nhiên, dự báo nhu cầu vận tải và tầm nhìn phát triển dài hạn. Đồng thời, cần tích hợp quy hoạch sử dụng đất theo mô hình TOD, tăng cường kết nối đa phương thức, phát triển hệ thống vé thông minh và xây dựng phương án tổ chức vận hành hiệu quả. Đây là những yếu tố quan trọng để nâng cao khả năng tiếp cận giao thông công cộng và thu hút người dân thay đổi thói quen di chuyển.
Chọn khu vực thí điểm phù hợp thực tiễn
Từ góc độ triển khai, KTS Trần Huy Ánh, Ủy viên Thường vụ Hội KTS Hà Nội cho rằng, vấn đề cần tập trung là xác định phát triển mô hình này ở đâu thì khả thi.
Theo KTS Trần Huy Ánh, Hà Nội đã nghiên cứu TOD khoảng 20 năm, nhiều lần đưa định hướng này vào quy hoạch nhưng việc triển khai tại các khu vực đô thị cụ thể vẫn là bài toán cần giải quyết. Vì vậy, lựa chọn địa điểm thí điểm và xây dựng phương án phù hợp điều kiện thực tế cần được ưu tiên.
Một hướng nghiên cứu được đề xuất là lựa chọn các nhà ga thuộc 4 loại hình: ga trung chuyển, ga cửa ngõ, ga đô thị mới và ga trong lõi đô thị cần tái thiết. Trong đó, khu vực ga Hà Nội và phụ cận được đặt ra như một trường hợp nghiên cứu tái thiết cảnh quan đô thị tại trung tâm lịch sử.
Khu vực này chịu tác động của nhiều định hướng quy hoạch, gồm Quy hoạch Thủ đô tầm nhìn 100 năm; quy hoạch phân khu ga Hà Nội; quy hoạch chỉnh trang và mở rộng khu vực Hoàng thành Thăng Long; quy hoạch đường sắt đô thị và định hướng mở rộng trục đường Ngọc Hồi - trung tâm Hà Nội.
Đáng chú ý, nghiên cứu TOD tại đây còn gắn với việc mở rộng không gian di tích Văn Miếu - Quốc Tử Giám.
Theo KTS Trần Huy Ánh, việc phát triển đô thị cần xem xét hài hòa giữa hiện đại hóa hạ tầng, nâng cao chất lượng kiến trúc cảnh quan và phát huy giá trị văn hóa, lịch sử.
Bên cạnh khu vực ga Hà Nội, hội thảo còn đề cập các giải pháp phát triển đô thị quanh nhà ga giai đoạn 2026 - 2030, tham chiếu kinh nghiệm TOD quốc tế và nghiên cứu mô hình tái thiết cảnh quan đô thị tại nhà ga lịch sử trung tâm Hà Nội.
Các nội dung khác tập trung vào giải pháp tăng cường kết nối giao thông đa phương thức tại ga Metro Thượng Đình, đồng thời nghiên cứu kết nối không gian giữa các khu đô thị mới và làng xóm lịch sử quanh nhà ga.
Theo định hướng quy hoạch, hệ thống đường sắt đô thị gắn với TOD góp phần hình thành các trung tâm đô thị mật độ cao, đa chức năng, nâng cao hiệu quả sử dụng đất và tạo nguồn lực phát triển. Tuy nhiên, quá trình triển khai đặt ra yêu cầu đồng bộ quy hoạch giao thông, đất đai, tài chính, phát triển đô thị, giải phóng mặt bằng và quản trị thực hiện.