Quản lý

Hoá giải áp lực vật liệu, khơi thông dòng chảy công trường, tạo lực đẩy giải ngân vốn

-

Nguồn cung vật liệu thiếu ổn định, chi phí đầu vào gia tăng và độ trễ trong cập nhật giá đang tạo áp lực lên các dự án giao thông, đòi hỏi cấp có thẩm quyền cần sớm có giải pháp tháo gỡ để nhà thầu đáp ứng mục tiêu tiến độ và giải ngân.

Áp lực nguồn cung vật liệu tại công trường

Tại dự án mở rộng cao tốc Cam Lộ - La Sơn, nguồn nhựa đường khan hiếm từ cuối tháng 9/2026, đúng thời điểm công trường tăng tốc thảm mặt đường. Giá tăng từ 13.000 - 14.000 đồng/kg lên hơn 29.000 đồng/kg. Một số nhà thầu đã ứng tiền nhưng vẫn phải chờ hàng. Ngay cả khi chủ động bố trí kinh phí, doanh nghiệp vẫn gặp khó trong việc bảo đảm vật liệu cho thi công.

Hoá giải áp lực vật liệu, khơi thông dòng chảy công trường, tạo lực đẩy giải ngân vốn - Ảnh 1.

Thời gian qua, nhiều dự án hạ tầng giao thông chịu áp lực lớn về cả nguồn cung và biến động giá vật tư, vật liệu (Ảnh minh hoạ).

Với những loại nguyên vật liệu như đất, cát, đá, khó khăn còn nằm ở khả năng tiếp cận nguồn mỏ. Chia sẻ kinh nghiệm triển khai cao tốc Bãi Vọt - Hàm Nghi, đại diện Tổng công ty 319 cho biết, trước khi được cấp mỏ theo cơ chế đặc thù, nguồn cung từ các mỏ thương mại chỉ đáp ứng khoảng 15% yêu cầu tiến độ.

Theo doanh nghiệp, vật liệu có thể chiếm 55 - 70% chi phí tại các dự án cao tốc tuyến mới, sự thiếu hụt hoặc gián đoạn nguồn hàng đều tác động lớn đến tiến độ và hiệu quả thi công.

Trong báo cáo gửi Bộ Xây dựng, Tổng công ty Đầu tư phát triển đường cao tốc Việt Nam (VEC), cho biết đơn vị đang triển khai hai dự án mở rộng cao tốc TP.HCM - Long Thành và Nội Bài - Lào Cai, đoạn Yên Bái - Lào Cai.

Tại cao tốc TP.HCM - Long Thành, các hạng mục mở rộng đường và cầu cạn đang được thi công gấp rút, với mục tiêu hoàn thành trong tháng 11/2026 và cơ bản hoàn thành toàn dự án trước ngày 31/12/2026. Từ tháng 10/2026 đến tháng 1/2027, dự án cần hơn 14.200 tấn nhựa đường.

Dự án mở rộng cao tốc Nội Bài - Lào Cai, đoạn Yên Bái - Lào Cai, đã đạt 70% sản lượng và bước vào cao điểm thảm bê tông nhựa mặt đường. Tuy nhiên, các đơn vị phân phối mới đáp ứng được một phần nhỏ khối lượng nhựa đường mà nhà thầu đặt mua. Giá nhựa đường đặc nóng 60/70, ở mức 13.000 - 14.000 đồng/kg hồi đầu năm, đã lên gấp 1,5 - 2 lần tùy thời điểm đặt hàng.

Tại cao tốc Chợ Mới - Bắc Kạn, các nhà thầu cũng gặp khó trong việc bảo đảm nguồn cung. Dù đã khảo sát, làm việc và ký hợp đồng nguyên tắc, phần lớn nhà cung cấp vẫn chưa cam kết chắc chắn về khả năng đáp ứng, khiến kế hoạch huy động nhân lực, thiết bị và tổ chức thi công có nguy cơ bị xáo trộn.

Cũng tại khu vực Đông Bắc, các nhà thầu dự án cao tốc Đồng Đăng - Trà Lĩnh đang đối mặt với tình trạng nguồn cung cấp đá phục vụ lớp bê tông nhựa tạo nhám hạn chế. Nguồn đá này chủ yếu phụ thuộc vào mỏ Khau Đêm trên địa bàn tỉnh Lạng Sơn, vốn cũng là nơi cung cấp đá cho dự án Hữu Nghị - Chi Lăng. Khi cả hai công trường cùng tăng tốc, khả năng đáp ứng của mỏ chịu thêm sức ép.

Khó khăn về nguồn cung còn đi kèm áp lực tăng chi phí. Từ tháng 3/2026 đến thời điểm báo cáo, giá xăng dầu tại khu vực Lạng Sơn - Cao Bằng vẫn cao hơn nhiều so với dự toán; giá nhựa đường có lúc tăng 200% so với giá hợp đồng. Diễn biến này đặt nhà thầu trước yêu cầu vừa bảo đảm vật liệu, vừa cân đối nguồn lực tài chính để duy trì thi công.

Hoá giải áp lực vật liệu, khơi thông dòng chảy công trường, tạo lực đẩy giải ngân vốn - Ảnh 2.

Công bố giá, chỉ số giá vật liệu xây dựng bám sát diễn biến thị trường được nhìn nhận là một trong những giải pháp quan trọng, bảo đảm nguồn lực cho nhà thầu tăng tốc sản lượng thi công và giá trị giải ngân ở dự án giao thông lớn (Ảnh minh hoạ).

Giá công bố chưa theo kịp chi phí thực tế

Tại địa phương, diễn biến tăng giá cũng được ghi nhận rõ nét. Theo Sở Xây dựng Hưng Yên, giá nhựa đường trong các thông báo giá từ tháng 3 đến tháng 9/2026 tăng 115 -120%. Đối với các dự toán, hợp đồng được lập trước đợt tăng giá, chênh lệch giá mua thực tế gây sức ép lên khả năng cân đối tài chính của nhà thầu.

Ở góc nhìn hiệp hội, ông Nguyễn Quốc Hiệp, Chủ tịch Hiệp hội Các nhà thầu xây dựng Việt Nam, nhận định giá vật liệu công bố tại nhiều địa phương thấp hơn giá mua thực tế khoảng 15 - 20%. Chênh lệch này khiến tổng mức đầu tư một số dự án không còn phù hợp với thực tế triển khai, gia tăng rủi ro thua lỗ cho nhà thầu.

Độ trễ của thông tin giá khiến việc xử lý chênh lệch chi phí thêm khó khăn. Tại dự án mở rộng cao tốc TP.HCM - Long Thành, nhà thầu phản ánh chỉ số giá và báo giá mỏ cập nhật trễ 1 - 2 tháng, ảnh hưởng đến việc xác định chi phí và lập hồ sơ điều chỉnh giá.

Không chỉ cập nhật chậm, mức bù giá theo chỉ số còn được phản ánh là chưa bù đắp đủ chi phí thực tế. Theo ước tính của một nhà thầu tại cao tốc Đồng Đăng - Trà Lĩnh, mức bù giá chỉ khoảng 5 - 6%, trong khi phần chi phí phải tự bù đắp lên tới 28 - 30%, tiếp tục gây sức ép lên dòng tiền thi công.

Khơi thông nguồn cung và cơ chế điều chỉnh

Về giải pháp bảo đảm nguồn cung, đại diện Hội Vật liệu xây dựng Việt Nam cho rằng, giá vật liệu chịu tác động đồng thời từ cung - cầu, năng lượng và logistics. Với những loại vật liệu thiếu cung, cần hỗ trợ hoàn thiện thủ tục để tăng khối lượng khai thác tại mỏ hiện có hoặc mở rộng điểm khai thác mới, bảo đảm điều kiện môi trường.

Trước những biến động này, Bộ Xây dựng đã yêu cầu địa phương tăng cường khảo sát, cập nhật và công bố giá vật liệu, chỉ số giá xây dựng sát thị trường. Thông tư 37/2026/TT-BXD, có hiệu lực từ ngày 1/7/2026, cũng hướng dẫn phương pháp xác định định mức dự toán, khảo sát và công bố thông tin giá vật liệu, xác định giá nhân công, giá ca máy và chỉ số giá xây dựng, tạo cơ sở phục vụ quản lý chi phí.

Theo đại diện Cục trưởng Cục Kinh tế - Quản lý đầu tư xây dựng (Bộ Xây dựng), công tác khảo sát, công bố giá tại một số địa phương chưa theo kịp diễn biến thực tế. Để khắc phục, Bộ đã ban hành các văn bản đôn đốc, trực tiếp kiểm tra, làm việc với địa phương nhằm chấn chỉnh công tác khảo sát và nâng chất lượng thông tin giá công bố.

Thông tin giá sát thực tế là cơ sở quan trọng để xem xét điều chỉnh chi phí hợp đồng. Tuy nhiên, việc xử lý biến động giá phải dựa trên đánh giá tác động cụ thể đối với từng hợp đồng và tuân thủ pháp luật; không tự động chuyển từ phương pháp điều chỉnh theo chỉ số giá sang bù trừ trực tiếp.