Hoàn thiện thể chế, chính sách đưa Việt Nam giàu mạnh từ biển

Trong chương trình Hội thảo Quốc gia với chủ đề "Hoàn thiện thể chế, chính sách thúc đẩy phát triển kinh tế biển bền vững", các đại biểu đã thẳng thắn chỉ ra các vấn đề vướng mắc cần tháo gỡ. Đồng thời đề xuất giải pháp nhằm phát huy lợi thế từ biển.

Từ "quản lý tài nguyên" sang "quản trị tổng hợp không gian biển"

Chiều 5/6, tại phường Cửa Lò, tỉnh Nghệ An, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã phối hợp cùng Ban Chính sách, Chiến lược Trung ương và UBND tỉnh Nghệ An tổ chức Hội thảo Quốc gia "Hoàn thiện thể chế, chính sách thúc đẩy phát triển kinh tế biển bền vững". 

Đây là một trong những hoạt động trọng tâm hưởng ứng Tuần lễ Biển và Hải đảo Việt Nam, Ngày Đại dương thế giới (8/6) và Tháng hành động vì môi trường năm 2026. Đồng thời là diễn đàn đối thoại chính sách đặc biệt quan trọng, diễn ra trong bối cảnh Việt Nam đang tập trung rà soát và chuẩn bị trình Quốc hội dự án Luật Tài nguyên, môi trường biển và hải đảo (sửa đổi) vào tháng 10/2026.

Theo đánh giá của ban tổ chức, sau gần 10 năm thi hành Luật Tài nguyên, môi trường biển và hải đảo năm 2015, hành lang pháp lý này đã bộc lộ nhiều hạn chế, bất cập trước yêu cầu phát triển mới của đất nước. 

Thực tế cho thấy, khung pháp lý hiện hành mang tính phân tán, quản lý đơn ngành gây chồng lấn mâu thuẫn và chưa khai thác hết tiềm năng to lớn của kinh tế biển quốc gia.

Tại hội thảo, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Đặng Ngọc Điệp khẳng định: Việc sửa đổi luật lần này không chỉ dừng lại ở góc độ một đạo luật chuyên ngành, mà là cơ hội cốt lõi để đổi mới tư duy quản trị biển theo hướng tổng hợp, thống nhất, hiện đại và hiệu quả hơn.

Ông Điệp cho biết: Định hướng mới của dự thảo luật sẽ mở rộng phạm vi điều chỉnh, chuyển mạnh từ tư duy "quản lý tài nguyên" đơn lẻ sang "quản trị tổng hợp không gian biển" gắn với quy hoạch không gian biển quốc gia. Đồng thời, mong muốn quá trình sửa luật không chỉ dừng ở hoàn thiện văn bản pháp lý mà phải giải quyết được các vướng mắc thực tiễn, tạo động lực mới cho phát triển kinh tế biển bền vững trong thời gian tới.

Đồng quan điểm về việc tháo gỡ các nút thắt pháp lý, ông Vũ Mạnh Hùng, Vụ trưởng Vụ Kinh tế ngành (Ban Chính sách, Chiến lược Trung ương) nhấn mạnh: "Cần đổi mới mạnh mẽ công tác xây dựng và tổ chức thi hành pháp luật theo hướng khuyến khích sáng tạo, giải phóng toàn bộ sức sản xuất, khơi thông mọi nguồn lực nhằm tạo các cơ chế đột phá cho các ngành kinh tế biển hiện đại, giá trị gia tăng cao".

Hành lang pháp lý rõ ràng sẽ thúc đẩy địa phương phát triển

Tại phiên thảo luận, mô hình phát triển và quản trị của tỉnh Quảng Ninh đã trở thành một điểm sáng thực tiễn thu hút sự chú ý của các đại biểu. Là địa phương vừa hoàn thành tinh gọn bộ máy sang mô hình chính quyền hai cấp (tỉnh và xã/phường/đặc khu), Quảng Ninh đã tháo gỡ được các nút thắt chồng chéo và duy trì tốc độ GRDP ấn tượng 9,68%/năm giai đoạn 2021-2025, riêng Quý I/2026 bứt phá tăng tới 12,08%.

Tuy nhiên, địa phương này cũng thẳng thắn thừa nhận những áp lực lớn về mâu thuẫn không gian chức năng giữa ngành công nghiệp truyền thống (khai thác than, nhiệt điện) với yêu cầu bảo tồn nghiêm ngặt Vịnh Hạ Long và phát triển du lịch xanh, cũng như nguy cơ xâm nhập mặn do biến đổi khí hậu.

Chia sẻ giải pháp từ thực tế, ông Nguyễn Văn Công, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Ninh cho biết, tỉnh đang triển khai quản lý đồng bộ không gian biển theo 3 hành lang chức năng kinh tế (phía Tây phát triển công nghiệp - logistics; trung tâm phát triển du lịch biển đảo di sản; phía Đông phát triển cửa khẩu - công nghiệp xuất khẩu).

Từ mô hình vận hành tinh gọn, lãnh đạo tỉnh Quảng Ninh đưa ra kiến nghị: "Trung ương đẩy mạnh phân cấp, phân quyền triệt để cho cấp tỉnh. Nhất là trong việc thẩm định quy hoạch không gian biển địa phương, cấp phép giao khu vực biển cho các dự án kinh tế ven biển, nuôi trồng thủy sản nước lợ mà không cần phải qua nhiều thủ tục xin ý kiến bộ ngành dọc, giúp cắt giảm tối đa chi phí tuân thủ thủ tục hành chính cho doanh nghiệp".

Hội thảo thống nhất rằng, dự thảo Luật sửa đổi sẽ chuyển từ pháp luật chủ yếu phục vụ quản lý, kiểm soát sang pháp luật vừa quản lý chặt chẽ vừa kiến tạo phát triển. 

Bộ Nông nghiệp và Môi trường đang tập trung hoàn thiện 4 nhóm chính sách lớn bao gồm: Quản lý không gian biển; xác lập rõ quyền/nghĩa vụ của chủ thể sử dụng biển (như quyền chuyển nhượng, thế chấp, cho thuê); phòng ngừa kiểm soát ô nhiễm rủi ro; và xây dựng cơ chế ưu đãi đặc thù vượt trội cho các mô hình kinh tế biển xanh, kinh tế tuần hoàn, carbon thấp.

Thông điệp xuyên suốt tại Hội thảo Quốc gia lần này thể hiện rõ quyết tâm chính trị: Thể chế chính sách không thể là "rào cản" mà phải là "bệ phóng" để chuyển hóa các chủ trương, cam kết chiến lược của Đảng thành nguồn lực, công nghệ và kết quả thực chất, hiện thực hóa mục tiêu đưa Việt Nam trở thành quốc gia mạnh về biển, giàu từ biển trong kỷ nguyên mới.