“Kiến trúc chữa lành” nâng tầm chất lượng sống

Nâng cao chất lượng sống cần bắt đầu từ cách kiến tạo không gian. Đây không chỉ là nhiệm vụ của kiến trúc sư mà còn là trách nhiệm chung của toàn bộ hệ sinh thái phát triển đô thị.

"Kiến trúc chữa lành" không xa lạ

Ngày 18/4, tại TP Đà Nẵng, Hội KTS Đà Nẵng phối hợp Công ty CP Tập đoàn Gỗ Minh Long tổ chức Hội thảo "Kiến trúc chữa lành: Từ triết lý thiết kế đến chất lượng cuộc sống". Hội thảo nằm trong chuỗi sự kiện M Series do Gỗ Minh Long khởi xướng.

Theo TS.KTS Phan Đăng Sơn, Chủ tịch Hội KTS Việt Nam, "Kiến trúc chữa lành" không phải khái niệm mới.

Tại Hội thảo, TS.KTS Phan Đăng Sơn, Chủ tịch Hội KTS Việt Nam nhận định: "Kiến trúc chữa lành" không phải khái niệm mới nhưng cần được tiếp cận như một triết lý xuyên suốt trong thiết kế và quy hoạch, thay vì chỉ dừng ở mức ý tưởng.

Thông qua các giải pháp (thiết kế, tổ chức không gian, khai thác vật liệu, thiên nhiên...), "kiến trúc chữa lành" nhằm nâng cao chất lượng cuộc sống. Đây là mong muốn của mọi người dân và là trách nhiệm của tất cả KTS, nhà quản lý, nhà đầu tư...

Ông Nguyễn Minh Cương, Tổng giám đốc Công ty CP Tập đoàn Gỗ Minh Long cho rằng, không gian sống có khả năng đối thoại với con người và thiên nhiên. Sự hài hòa giữa không gian và con người là yếu tố quyết định.

Vì vậy, KTS đóng vai trò đưa văn hóa bản địa, phong tục, tập quán vào không gian sống, để ở đó, con người, thiên nhiên và không gian có thể hòa quyện một cách trọn vẹn.

"Khi con người và không gian hòa hợp, sự chữa lành và khả năng tự chữa lành sẽ được nuôi dưỡng và phát huy", ông Cương nhận định.

Nhìn nhận "kiến trúc chữa lành" ở khía cạnh thiết kế xanh - nâng cao sức khỏe và chất lượng sống, ông Douglas Snyder, Giám đốc điều hành Hội đồng Công trình xanh Việt Nam cho rằng: Thiết kế xanh ngày càng được nhìn nhận không chỉ ở khía cạnh tiết kiệm năng lượng hay bảo vệ môi trường, mà còn đóng vai trò trực tiếp trong việc cải thiện sức khỏe thể chất và tinh thần của con người. 

Thông qua thiết kế bền vững, công trình xanh tạo ra môi trường sống chất lượng hơn, an toàn hơn và tiện nghi hơn.

Ông Douglas Snyder chỉ rõ các yếu tố cốt lõi nhằm tạo ra môi trường sống an toàn và sức khỏe cho con người gồm: Chất lượng không khí trong nhà; chiếu sáng, tiện nghi nhiệt, thiết kế âm học (kiểm soát hấp thụ âm, truyền âm, độ vang… bằng vật liệu và tổ chức không gian); tầm nhìn ra bên ngoài, kết nối con người với thiên nhiên; khả năng chống chịu (công trình cần được thiết kế để ứng phó với các rủi ro như ngập lụt, gió mạnh, mất điện hay căng thẳng nhiệt).

Ông Douglas Snyder chỉ ra các yếu tố cốt lõi nhằm tạo ra môi trường sống an toàn và sức khỏe cho con người.

"Các yếu tố này đều gắn với các tiêu chí trong hệ thống chứng nhận công trình xanh LOTUS, góp phần định hướng phát triển công trình xanh theo hướng bền vững và lấy con người làm trung tâm", ông Douglas Snyder cho biết.

Kiến trúc xoa dịu tâm hồn 

Theo KTS Nguyễn Xuân Minh, sáng lập BHA Studio, trong nhịp sống đô thị ngày càng gấp gáp, con người thiếu đi những khoảng lặng để cân bằng và tái tạo năng lượng. 

"Kiến trúc chữa lành" không chỉ là công trình y tế mà còn là việc tạo ra "không gian sống chậm" - những "liều thuốc vô hình" giúp nâng cao sức khỏe, hướng tới phòng bệnh hơn chữa bệnh.

Tại TP Huế, các dự án cảnh quan hai bờ sông Hương là minh chứng rõ nét khi hình thành chuỗi không gian công cộng liên hoàn, nhẹ nhàng và giàu trải nghiệm.

Cầu Bán Nguyệt không chỉ là điểm ngắm cảnh mà còn là không gian tắm sông công cộng. Hệ thống đường đi bộ và công viên ven sông tạo nên trục trải nghiệm liên tục, khuyến khích thư giãn và tương tác cộng đồng…

"Những không gian này không chỉ làm đẹp đô thị mà còn tạo nên "nơi chốn" kết nối con người với thiên nhiên, cộng đồng và nội tâm, giúp sống sâu hơn trong từng khoảnh khắc", KTS Nguyễn Xuân Minh nhận định.

Còn theo ThS.KTS Phạm Thanh Truyền, sáng lập Cát Mộc Group, KTS cần được tái định vị vai trò như những người tiên phong bảo vệ sức khỏe, ngay từ những nét vẽ đầu tiên...

Trong khi đó, KTS Hồ Khuê, sáng lập Ho Khue Architects, xem hành trình kiến trúc là một quá trình tự sự, kiên trì tìm kiếm ngôn ngữ bền vững tại Việt Nam.

Sự chữa lành không ở đâu xa mà hiện hữu trong chính những điều giản dị hàng ngày. Con người vốn là một phần của tự nhiên, luôn tìm về những giá trị nguyên bản để trú ngụ. Vì vậy, trong mỗi thiết kế, mục tiêu là đưa công trình đến gần hơn với thiên nhiên.

Dù còn nhiều thử thách, song KTS Hồ Khuê vẫn kiên định với lựa chọn này, bởi khi kiến trúc chạm đến trái tim, đó cũng là lúc con người tìm thấy sự đồng điệu với chính mình.

Vật liệu - lớp tiếp xúc trực tiếp giữa con người và không gian sống

Song song với tư duy thiết kế, vật liệu đang dần được nhìn nhận lại như một yếu tố nền tảng của trải nghiệm không gian. 

Nếu trước đây vật liệu được xem là giải pháp kỹ thuật đơn thuần, thì hiện nay, nó trở thành ngôn ngữ thiết kế, là lớp tiếp xúc trực tiếp giữa con người và không gian sống.

Đại diện Gỗ Minh Long cho rằng: "Kiến trúc có thể tạo nên hình khối, nhưng vật liệu mới là thứ con người chạm vào mỗi ngày. Khi vật liệu trở thành ngôn ngữ của trải nghiệm không gian, phản ánh đúng con người sống trong đó, thì ‘chữa lành’ không còn là một khái niệm, mà hiện diện ngay trong từng ngôi nhà".

Tuy nhiên, trải nghiệm không gian không thể tách rời khỏi nền tảng kỹ thuật của vật liệu. Một không gian chỉ thực sự "dễ chịu" khi vật liệu không chỉ đẹp mà còn bền vững, ổn định và phù hợp với điều kiện khí hậu.

Vật liệu là ngôn ngữ thiết kế của không gian.

Điển hình tại Việt Nam, đặc biệt là khu vực miền Trung với đặc trưng độ ẩm cao, mưa nhiều và biến động thời tiết lớn, yếu tố này càng trở nên quan trọng. Những vật liệu không đảm bảo khả năng chịu ẩm, ổn định kết cấu sẽ nhanh chóng xuống cấp, ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng sống và trải nghiệm sử dụng.

Trong bối cảnh đó, gỗ chống ẩm đạt tiêu chuẩn V313 được xem là một giải pháp phù hợp với điều kiện khí hậu Việt Nam. Đây là dòng vật liệu gỗ có khả năng chống ẩm tốt nhất hiện nay, thích ứng với môi trường khắc nghiệt, qua đó đảm bảo độ bền và tính ổn định lâu dài cho không gian nội thất. 

Gỗ Minh Long là đơn vị tiên phong áp dụng tiêu chuẩn này trong sản xuất từ 2025, đưa yếu tố kỹ thuật trở thành nền tảng song hành với thiết kế và trải nghiệm.

"Ở góc độ này, việc lựa chọn vật liệu không còn là bước hoàn thiện sau cùng, mà cần được đặt ngay từ giai đoạn đầu của thiết kế. Một không gian được xử lý đúng về vật liệu không chỉ đáp ứng công năng, mà còn góp phần tạo cảm giác thư giãn, giảm áp lực thị giác và tăng sự kết nối giữa con người với môi trường sống - những yếu tố cốt lõi để nâng cao chất lượng sống một cách bền vững", đại diện Gỗ Minh Long bày tỏ.

Đà Nẵng cần một "ADN đô thị" riêng

Cũng tại Hội thảo và phiên tọa đàm, các KTS đồng thời chia sẻ quan điểm Đà Nẵng cần một "ADN đô thị riêng". Theo đó, Đà Nẵng sở hữu nhiều lợi thế để trở thành một đô thị đáng sống, nhưng sự phát triển nhanh cũng đặt ra yêu cầu nhìn lại chất lượng không gian sống và bản sắc kiến trúc.

Theo các KTS, bản sắc không thể được "thiết kế" bằng hình thức, mà phải được hình thành từ sự tích lũy lâu dài của văn hóa, khí hậu, vật liệu và cách con người sử dụng không gian. Nếu không giải quyết được bài toán này, Đà Nẵng sẽ tiếp tục phát triển như một điểm đến, nhưng khó trở thành một nơi để gắn bó lâu dài.

Ở cấp độ phát triển đô thị, một thành phố chỉ thực sự đáng sống khi người dân muốn ở lại, gắn bó và phát triển lâu dài trong đó. Đối với Đà Nẵng, điều này đồng nghĩa với việc chuyển trọng tâm từ phát triển hình ảnh sang nâng cao chất lượng không gian sống. Kiến trúc, cùng với quy hoạch và vật liệu, không còn là phần "vỏ", mà trở thành nền tảng quyết định chất lượng đô thị.