Kỳ vọng chất lượng đại biểu Quốc hội khóa mới

Với tỷ lệ đại biểu có trình độ trên đại học đạt hơn 83% và đại biểu chuyên trách cao kỷ lục, Quốc hội khóa mới được kỳ vọng sẽ tạo đột phá trong lập pháp, tháo gỡ rào cản, đưa đất nước bước vào kỷ nguyên mới.

Đó là ý kiến của GS.TSKH Phan Xuân Sơn, nguyên Giảng viên cao cấp Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, nguyên Ủy viên Hội đồng Lý luận Trung ương khi trao đổi với Báo Xây dựng.

Đồng thuận giữa ý Đảng và lòng dân

Cuộc bầu cử Quốc hội vừa diễn ra thành công tốt đẹp. Theo dõi sự kiện này, ông ấn tượng về điều gì?

Cuộc bầu cử vừa qua có rất nhiều điểm mới và ấn tượng, nhưng điều tôi tâm đắc nhất là công tác bầu hoàn thành trong một lần với đủ 500 đại biểu Quốc hội.

Dù ở các kỳ bầu cử trước, phần lớn đều đạt kết quả tương tự nhưng có một số trường hợp phát sinh vướng mắc, như phải bầu cử lại do sai sót về quy trình, thủ tục hoặc khiếu nại, tố cáo... Còn lần này không xảy ra những tình huống như vậy.

Đặc biệt, công tác hiệp thương và xây dựng cơ cấu đại biểu Quốc hội được thực hiện hợp lý, bảo đảm cân đối. Kết quả bầu cử cho thấy giữa cơ cấu dự kiến thông qua hiệp thương và lựa chọn của cử tri có sự thống nhất, phản ánh sự đồng thuận giữa ý Đảng và lòng dân.

Với danh sách trúng cử đã được công bố, ông đánh giá thế nào về tỷ lệ, cơ cấu thành phần đại biểu khóa XVI so với những khóa trước?

Có thể thấy, tỷ lệ đại biểu chuyên trách đạt khoảng 40% - mức cao nhất từ trước đến nay là rất đáng ghi nhận.

Tỷ lệ đại biểu nữ đạt trên 30%, được đánh giá là cao so với mặt bằng chung quốc tế. Tỷ lệ đại biểu dân tộc thiểu số đạt khoảng 18%, bảo đảm yêu cầu đề ra. Đặc biệt, lần đầu tiên có đại diện của dân tộc Ơ - Đu trúng cử.

Về trình độ, mặt bằng học vấn của đại biểu Quốc hội được nâng lên rõ rệt. Nếu như khóa XV, khoảng 78,5% đại biểu có trình độ trên đại học thì khóa XVI đạt khoảng 83,6%, cao nhất từ trước đến nay.

Về cơ cấu thành phần, Quốc hội có sự kết hợp tương đối hài hòa giữa nhà quản lý, sĩ quan quân đội, công an, nhà khoa học, trí thức và đại diện doanh nghiệp. Đặc biệt, toàn bộ 19 Ủy viên Bộ Chính trị tham gia ứng cử đều trúng cử với tỷ lệ phiếu cao.

Đồng thời, tỷ lệ đại biểu tái cử khoảng 50%, cho thấy sự dung hòa để vừa đảm bảo ổn định vừa có sự đổi mới. Khoảng một nửa đại biểu là người mới, hứa hẹn tạo chuyển biến tích cực theo hướng ngày càng chuyên nghiệp hơn trong hoạt động nghị trường.

"Chuyên trách" song hành cùng "chuyên nghiệp"

Theo ông, việc số lượng đại biểu chuyên trách đạt mức cao nhất từ trước tới nay có ý nghĩa như thế nào?

Đại biểu chuyên trách không bị phân tán bởi công tác quản lý tại các bộ, ngành hay địa phương. Do đó, họ có toàn bộ thời gian để nghiên cứu sâu, tập trung thẩm tra các dự án luật phức tạp, phản biện độc lập, khách quan… Họ có quỹ thời gian dồi dào hơn để lắng nghe đa chiều, thấu hiểu "hơi thở" cuộc sống; chuyển tải và đôn đốc giải quyết các kiến nghị cử tri một cách nhanh chóng, quyết liệt...

Tuy nhiên, "chuyên trách" chưa đồng nghĩa với "chuyên nghiệp". Bởi mức độ chuyên nghiệp phụ thuộc vào năng lực và chất lượng thực thi.

Với mục tiêu trở thành quốc gia phát triển vào năm 2045, giai đoạn 2026-2031 được xác định là thời kỳ cần tạo đột phá, kéo theo yêu cầu rất cao với vai trò và trách nhiệm của đại biểu Quốc hội.

Trước tác động của cuộc cách mạng khoa học - công nghệ, đòi hỏi đại biểu phải có khả năng nắm bắt các xu hướng mới, đặc biệt trong các lĩnh vực như tăng trưởng xanh, phát triển bền vững, kinh tế tuần hoàn, từ đó đề xuất chính sách phù hợp.

Về kinh tế, mục tiêu tăng trưởng ở mức hai con số đặt ra áp lực rất lớn, đòi hỏi đại biểu phải nâng cao năng lực dự báo, kịp thời nắm bắt các vấn đề phát sinh.

Yêu cầu phát triển không chỉ dừng ở tăng trưởng kinh tế mà còn phải xây dựng nền văn hóa tương xứng, phát huy giá trị truyền thống trong bối cảnh hội nhập…

Bối cảnh mới đòi hỏi Quốc hội và đại biểu Quốc hội không chỉ nâng cao về số lượng đại biểu chuyên trách. Quan trọng hơn là nâng cao chất lượng, tính chuyên nghiệp và năng lực hoạch định chính sách, qua đó đáp ứng yêu cầu phát triển nhanh, bền vững của đất nước trong giai đoạn tới.

Tiếp tục tháo gỡ "điểm nghẽn của điểm nghẽn"

Nhìn vào danh sách 500 đại biểu trúng cử, ông kỳ vọng điều gì ở Quốc hội khóa mới?

Ở các khóa trước, bên cạnh việc có nhiều đóng góp quan trọng vào quá trình đổi mới và phát triển đất nước, vẫn tồn tại không ít "điểm nghẽn" về thể chế. Nếu những điểm nghẽn này không được tháo gỡ, sẽ trở thành rào cản lớn đối với mục tiêu phát triển.

Vì vậy, tôi mong chờ Quốc hội nhiệm kỳ mới đóng vai trò trung tâm trong việc tháo gỡ các "nút thắt" thể chế. Đây chính là khâu then chốt. Chỉ khi luật pháp được thiết kế tốt, đồng bộ và phù hợp thực tiễn, mới có thể giải phóng nguồn lực, tạo động lực phát triển và đáp ứng yêu cầu của giai đoạn mới.

Mối quan hệ giữa đường lối, chủ trương của Đảng với tư duy, hoạt động của Quốc hội phải là mối quan hệ tương tác hai chiều: Quốc hội vừa thể chế hóa chủ trương của Đảng, vừa góp phần hoàn thiện, bổ sung cách tiếp cận để giải quyết các vấn đề thực tiễn của đất nước.

Tầm vóc của Quốc hội vì vậy cũng được nâng lên, đòi hỏi hoạt động ngày càng thực chất, hiệu quả và chuyên nghiệp hơn.

Cảm ơn ông!