Quảng Ninh đã và đang hoàn thiện hạ tầng, công nghệ để áp dụng mô hình cửa khẩu thông minh tại Cửa khẩu quốc tế Móng Cái, số hóa từ khai báo đến điều phối phương tiện. Doanh nghiệp và người dân kỳ vọng được giảm đáng kể thời gian, chi phí thông quan.
Thông quan nhanh hơn, mượt mà hơn
6h30 sáng tại khu vực bãi kiểm tra hàng hóa xuất khẩu, Cửa khẩu quốc tế Móng Cái, Quảng Ninh, các làn xe container bắt đầu nhộn nhịp, nối đuôi nhau chờ làm thủ tục xuất nhập khẩu. Mỗi phương tiện phải dừng lại ở nhiều điểm kiểm tra khác nhau để hoàn tất thủ tục xuất cảnh.
Tài xế Nguyễn Văn Hùng đã có hơn 10 năm chở hàng nông sản qua biên giới, cho biết thời gian làm thủ tục hiện nay đã cải thiện so với trước nhưng vẫn còn phụ thuộc vào nhiều yếu tố. Có hôm xe chỉ mất vài giờ là xong thủ tục, nhưng cũng có lúc phải chờ khá lâu nếu lượng xe tăng đột biến.
Anh Hùng kỳ vọng mô hình cửa khẩu thông minh được triển khai, việc khai báo điện tử và nhận diện phương tiện tự động có thể giúp tài xế tiết kiệm nhiều thời gian. "Nếu xe chỉ cần vào đúng làn, hệ thống tự nhận diện biển số, kiểm tra dữ liệu sẵn thì chắc chắn sẽ nhanh hơn rất nhiều", anh Hùng nói.
Doanh nghiệp và người dân kỳ vọng được giảm đáng kể thời gian, chi phí thông quan nhờ "cửa khẩu thông minh".
Thủ tướng Chính phủ đã phê duyệt đề án 164/QĐ-TTg ngày 26/1/2026, thí điểm xây dựng cửa khẩu thông minh tại cặp cửa khẩu quốc tế Móng Cái (Việt Nam) - Đông Hưng (Trung Quốc). Theo đề án, phấn đấu thời gian thông quan dự kiến rút ngắn còn khoảng 4-6 giờ, giảm khoảng 30-40% chi phí thông quan, chi phí bến bãi, vận chuyển và dịch vụ cửa khẩu tại hai bên; bảo đảm dòng chảy hàng hoá thông suốt, hạn chế đứt gãy chuỗi cung ứng khi xảy ra thiên tai, dịch bệnh.
Đề án được triển khai hai giai đoạn, trong đó giai đoạn 1 năm 2026 tập trung xây dựng hạ tầng kỹ thuật, luồng chuyên dụng và Trung tâm điều hành thông minh phục vụ vận hành cửa khẩu. Và giai đoạn 2 (2027-2030) sẽ mở rộng quy mô, tăng số làn chuyên dụng, nâng cao năng lực thông quan và tiếp tục đầu tư các hạng mục logistics, thương mại điện tử và kho bãi hiện đại.
Bà Lưu Thị Mai, một tiểu thương thường xuyên sang bên kia biên giới lấy hàng, cũng chờ đợi các thủ tục được số hóa. "Nếu có cổng kiểm soát tự động, quét hộ chiếu hoặc mã điện tử thì chắc chắn sẽ nhanh hơn. Những người qua lại thường xuyên như chúng tôi rất mong điều đó", bà Mai bày tỏ.
Theo định hướng của địa phương, khi triển khai cửa khẩu thông minh, nhiều công nghệ sẽ được áp dụng như hệ thống nhận diện biển số tự động, quét mã QR, quản lý dữ liệu phương tiện và hàng hóa trên nền tảng số.
Những công nghệ này được kỳ vọng giúp giảm bớt các thao tác thủ công, đồng thời tăng tính minh bạch trong quá trình kiểm soát.
Không chỉ xe hàng, khu vực xuất nhập cảnh dành cho hành khách cũng được định hướng áp dụng các giải pháp công nghệ.
Ông Hoàng Văn Phong, Phó trạm trưởng Trạm Biên phòng cửa khẩu quốc tế Bắc Luân cho biết: Từ khi Cục cửa khẩu, Bộ Tư lệnh Biên phòng hoàn thiện hệ thống xử lý dữ liệu, phần mềm để triển khai thực hiện chuyển đổi từ thủ tục biên phòng thủ công sang thủ tục biên phòng điện tử và tự động hóa các khâu làm thủ tục xuất nhập cảnh, xuất nhập khẩu nhằm giảm thiểu thời gian chờ hoàn thành thủ tục của người, phương tiện; tiết kiệm chi phí đi lại, chờ kết quả của người làm thủ tục, chi phí bến bãi, hao mòn máy móc phương tiện rút ngắn thời gian làm thủ tục cho hành khách từ 30 giây giảm xuống chỉ còn 2 - 3 giây. Đồng thời, vừa lưu trữ được dữ liệu, hình ảnh hành khách, phục vụ công tác nghiệp vụ, tạo được hình ảnh hiện đại của cửa khẩu.
Ông Phong cũng cho biết thêm: Từ khi Bộ đội Biên phòng tỉnh Quảng Ninh áp dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số cửa khẩu trong kiểm soát xuất nhập cảnh, hành khách và cư dân biên giới sử dụng giấy thông hành xuất nhập cảnh có dán mã mạch, cấp thẻ từ, thời gian hoàn thành thủ tục cho mỗi khách chỉ mất từ 2-3 giây. Việc triển khai và đưa vào hoạt động 14 cổng kiểm soát tự động cho Đồn Biên phòng cửa khẩu quốc tế Móng Cái 14 giúp rút ngắn thời gian làm thủ tục cho hành khách xuất nhập cảnh cảnh xuống còn 10-15 giây.
Thời gian tới, Bộ đội Biên phòng triển khai đồng bộ các biện pháp như lắp đặt mới, cài đặt phần mềm cổng kiểm soát tự động để đồng bộ dữ liệu các cổng kiểm soát tự động của Đồn biên phòng cửa khẩu quốc tế Móng Cái. Đồng thời kết nối, chia sẻ dữ liệu với các cổng kiểm soát xuất nhập được lắp đặt tại các cửa khẩu đường bộ trên toàn quốc.
Cần thêm sự đồng bộ về hạ tầng logistics
Theo tờ trình số 5039/TTr-UBND tỉnh Quảng Ninh ngày 26/12/2025, về việc phê duyệt Đề án thí điểm xây dựng cửa khẩu thông minh tại cửa khẩu quốc tế Móng Cái (Việt Nam) - Đông Hưng (Trung Quốc), kinh phí thực hiện Đề án gồm: Ngân sách và nguồn kinh phí xã hội hóa, nguồn vốn hợp pháp khác theo quy định. Dự kiến, tổng kinh phí thực hiện Đề án là 4.597 tỷ đồng, trong đó ngân sách từ tỉnh Quảng Ninh khoảng 780 tỷ đồng, kinh phí xã hội hóa và nguồn vốn hợp pháp khác theo quy định khoảng 3.817 tỷ đồng.
Việc triển khai Cổng kiểm soát tự động trên đã phát huy hiệu quả công tác chuyển cải cách thủ tục hành chính và chuyển đổi số cửa khẩu tiến tới phục vụ xây dựng cửa khẩu thông minh theo đề án của UBND tỉnh Quảng Ninh trình Chính phủ phê duyệt.
Theo ông Hoàng Văn Phong, việc xây dựng mô hình cửa khẩu thông minh là xu hướng tất yếu khi thương mại biên giới ngày càng phát triển.
Theo đó, khi hệ thống số hóa được triển khai, dữ liệu giữa các cơ quan như hải quan, biên phòng và doanh nghiệp có thể được kết nối chặt chẽ hơn, "Khi thông tin được chia sẻ trên nền tảng điện tử, việc kiểm tra và xử lý hồ sơ sẽ nhanh hơn, đồng thời hạn chế sai sót".
Tuy nhiên, ông Phong cũng nhấn mạnh rằng công nghệ chỉ là một phần của câu chuyện. "Nếu lượng xe tăng nhanh mà hạ tầng bãi kiểm hóa, đường dẫn hoặc nhân lực không được nâng cấp tương ứng thì vẫn có nguy cơ ùn tắc", ông Phong nói.
Đối với các doanh nghiệp vận tải, tốc độ thông quan ảnh hưởng trực tiếp đến chi phí logistics. Ông Phạm Quang Long, đại diện một doanh nghiệp vận tải chuyên tuyến biên giới, cho biết việc số hóa thủ tục sẽ giúp doanh nghiệp chủ động hơn trong việc chuẩn bị hồ sơ: "Mỗi xe container chờ thêm vài giờ là phát sinh rất nhiều chi phí. Nếu thủ tục được xử lý nhanh hơn, doanh nghiệp có thể quay vòng xe nhiều chuyến hơn. Cửa khẩu thông minh nếu được triển khai đồng bộ sẽ giúp giảm đáng kể chi phí vận chuyển và nâng cao năng lực cạnh tranh cho doanh nghiệp".
Dù mô hình cửa khẩu thông minh được kỳ vọng mang lại nhiều lợi ích, nhưng các chuyên gia cho rằng hạ tầng logistics vẫn là yếu tố quyết định. Hiện nay, vào giờ cao điểm, khu vực bãi tập kết xe vẫn có thể xảy ra tình trạng quá tải. Một số tài xế cho biết khi nhiều xe đến cùng lúc, việc chờ đợi tại bãi kiểm hóa vẫn có thể kéo dài.
Các doanh nghiệp đều cho rằng muốn mô hình cửa khẩu thông minh phát huy hiệu quả, cần song song đầu tư mở rộng bãi kiểm hóa, kho lạnh và hệ thống giao thông kết nối.