Metro Hà Nội đang dần trở thành lựa chọn quen thuộc của người dân Thủ đô. Thế nhưng, cùng với dòng khách tăng nhanh mỗi ngày là sự nở rộ của các bãi xe tự phát quanh nhà ga.
Ma trận giữ xe tự phát quanh ga metro
Sáng đầu tháng 5, ghi nhận của PV tại ga Văn Khê trên tuyến metro Cát Linh - Hà Đông, từng dòng người hối hả đổ về phía cầu thang lên tàu.
Trên cao, những đoàn tàu điện hiện đại lướt đi êm ru. Nhưng ngay bên dưới, một “thế giới khác” đang tồn tại: xe máy dựng ken đặc, vỉa hè bị lấn kín, người trông xe đứng giữa lối đi liên tục vẫy khách.
Bãi xe tự phát ngang nhiên trưng biển trông giữ xe trong khi không được cấp phép.
“Cứ để đây, lúc lấy xe trả tiền sau”, một người đàn ông nhanh miệng nói khi thấy PV Báo Xây dựng dừng xe hỏi gửi. Không vé, không bảng giá, cũng chẳng có biển hiệu cho thấy đây là điểm trông giữ được cấp phép. Dưới gầm tuyến đường sắt trên cao, hàng nghìn chiếc xe máy nối đuôi nhau xếp thành nhiều lớp dài hun hút.
Khi được hỏi về mức phí, người trông xe trả lời gọn lỏn: “10 nghìn một lượt, vé tháng 200 nghìn ban ngày, 300 nghìn cả ngày đêm”. Thắc mắc vì không được phát vé giữ xe, PV chỉ nhận lại một câu trấn an đầy quen thuộc: “Bãi này làm lâu năm rồi, yên tâm không mất xe đâu”.
Khung cảnh ấy không chỉ xuất hiện ở ga Văn Khê.
Tại ga La Khê, những khoảng đất trống dưới chân cột metro bị tận dụng thành bãi gửi xe tạm. Xe máy dựng kín lối đi, tràn xuống cả phần dành cho người đi bộ. Buổi sáng, nhiều người phải len lỏi giữa những hàng xe hoặc bước hẳn xuống lòng đường để di chuyển.
“Có hôm xe dựng kín cả lối đi luôn”, anh Nguyễn Văn Chiến, người dân sống gần khu vực ga La Khê, cho biết. “Từ ngày tàu điện đông khách hơn thì các bãi xe mọc lên càng nhiều”.
Sự đối lập càng rõ rệt tại ga Hà Đông. Trên cao là đoàn tàu điện văn minh, biểu tượng của giao thông hiện đại. Nhưng dưới chân ga, cảnh tượng lại ngổn ngang như một bến xe tự phát: hàng quán chen chúc, xe bán nước dựng sát cầu thang, ô tô nối dài dưới lòng đường chờ gửi để đi metro.
Không có biển cấp phép. Không phiếu giữ xe. Mọi hoạt động diễn ra theo kiểu “thoả thuận miệng”.
Nhiều hành khách thừa nhận họ biết gửi xe ở đây tiềm ẩn rủi ro, nhưng vẫn chấp nhận vì… không còn lựa chọn nào thuận tiện hơn.
“Mình đi làm sáng nào cũng vội, thấy chỗ nào gần ga là gửi thôi”, chị Thu Hương, một hành khách đi tàu từ ga Hà Đông, chia sẻ. “Lỡ có mất xe chắc cũng chẳng biết kêu ai”.
Nếu tuyến Cát Linh - Hà Đông ngập những bãi xe tự phát dưới gầm metro, thì ở tuyến Nhổn - ga Hà Nội, khu vực ga Cầu Giấy lại cho thấy một câu chuyện khác: cuộc giằng co dai dẳng giữa lực lượng chức năng và tình trạng tái lấn chiếm.
Dù từng nhiều lần lập barie, căng dây ngăn chặn, xử lý vi phạm, nhưng đến giờ tan tầm, khu vực dưới ga vẫn hỗn độn xe máy ra vào liên tục. Ngay cạnh nơi từng bị rào chắn, người trông xe vẫn ngang nhiên nhận khách. Một số đoạn vỉa hè tiếp tục bị chiếm dụng, đẩy người đi bộ xuống lòng đường giữa dòng xe đông đúc.
Đi metro gửi xe ở đâu - câu hỏi chưa có lời giải
Theo các chuyên gia giao thông, sự tồn tại của những bãi xe tự phát không đơn thuần là câu chuyện lấn chiếm vỉa hè, mà phản ánh khoảng trống lớn trong hạ tầng kết nối metro.
PGS.TS Nguyễn Thị Thu Thuỷ nhận định, nhu cầu trung chuyển bằng xe máy tới các ga tàu điện đang tăng rất nhanh, trong khi hệ thống bãi gửi xe hợp pháp lại thiếu hụt nghiêm trọng. Tại nhiều ga nằm trong khu dân cư đông đúc, quỹ đất dành cho bãi đỗ gần như không có. Một số điểm gửi xe chính thức thì quá nhỏ, nhanh chóng kín chỗ vào giờ cao điểm.
“Người dân luôn muốn gửi xe càng gần ga càng tốt để tiết kiệm thời gian. Chính khoảng trống đó tạo điều kiện cho các bãi xe tự phát xuất hiện”, bà Thuỷ nói.
Theo bà, việc xử lý hiện nay vẫn chủ yếu theo kiểu “ra quân rồi giải toả”, nhưng sau mỗi đợt kiểm tra, tình trạng tái chiếm lại nhanh chóng quay trở lại.
“Muốn giải quyết triệt để phải truy rõ trách nhiệm của từng đơn vị liên quan, từ địa phương, ngành xây dựng đến đơn vị vận hành. Quan trọng hơn, phải nhìn đây là bài toán kết nối giao thông công cộng. Metro muốn hút khách thì phải giải quyết được nhu cầu đi đoạn đầu và đoạn cuối của hành khách”, bà nhấn mạnh.
Đồng quan điểm, TS Nguyễn Hữu Đức - chuyên gia giao thông - cho rằng ở nhiều đô thị trên thế giới, ga metro luôn được quy hoạch đồng bộ với bãi đỗ xe máy, xe đạp và các điểm trung chuyển công cộng. Trong khi đó, nhiều ga metro tại Hà Nội hiện vẫn thiếu những không gian thiết yếu này.
“Khi những đoàn tàu điện hiện đại lăn bánh trên cao nhưng dưới chân ga vẫn là cảnh dây chăng tạm bợ, xe máy xếp lộn xộn, người đứng vẫy khách gửi xe giữa vỉa hè, điều đó cho thấy hạ tầng phụ trợ cho metro vẫn còn dang dở”, TS Đức nhận xét.
Về phía đơn vị vận hành, đại diện Hanoi Metro cho biết doanh nghiệp thường xuyên phối hợp với lực lượng chức năng xử lý tình trạng lấn chiếm quanh ga. Tuy nhiên, Hanoi Metro không được giao quản lý trực tiếp lòng đường, vỉa hè hay đất công cộng dưới chân ga, nên việc xử lý các bãi xe trái phép thuộc thẩm quyền của chính quyền địa phương.
Thực tế ấy đang đặt ra một nghịch lý: metro Hà Nội ngày càng đông khách, nhưng hạ tầng phục vụ hành khách lại chưa theo kịp.
Và trong lúc những đoàn tàu vẫn đều đặn lướt qua thành phố mỗi ngày, dưới chân các nhà ga, những bãi xe tự phát vẫn tiếp tục mọc lên, như một “mảnh ghép thiếu” chưa có lời giải của giao thông đô thị Hà Nội.