Chính sách miễn vé xe buýt được kỳ vọng giúp tăng khách, giảm áp lực giao thông, từ đó giảm ùn tắc, ô nhiễm cho TP.HCM. Song theo chuyên gia và người dân, nếu chất lượng dịch vụ không cải thiện, người dân khó bỏ thói quen sử dụng phương tiện cá nhân.
Phần lớn khách là sinh viên, người lớn tuổi
Những ngày đầu tháng 4, tại nhiều trạm xe buýt ở TP.HCM, lượng khách khá đông vào giờ cao điểm sáng và chiều. Tuy nhiên, phần lớn hành khách hiện nay vẫn là học sinh, sinh viên, người lớn tuổi và số ít lao động phổ thông, người đi làm.
Học sinh, sinh viên, người lớn tuổi là nhóm hành khách chính trên nhiều tuyến xe buýt tại TP.HCM.
Ghi nhận tại bến xe buýt Sài Gòn, khu vực Đại học Quốc gia TP.HCM, Công viên 23/9… cho thấy các tuyến đi qua trường học, ký túc xá, khu công nghiệp thường đông khách, trong khi nhiều tuyến liên quận hoặc khu vực trung tâm vào giữa ngày khá vắng.
Hoàng Anh, sinh viên Trường ĐH Bách khoa TP.HCM cho biết, mỗi ngày em đi xe buýt từ nhà đến trường và ngược lại, chi phí chỉ khoảng vài chục nghìn đồng mỗi tuần. Theo Hoàng Anh, nếu xe buýt được miễn phí vé, chắc chắn sinh viên sẽ đi nhiều hơn vì có thể tiết kiệm chi phí.
"Nhiều bạn hiện vẫn đi xe máy vì muốn chủ động, nhưng nếu xe buýt thuận tiện, lại không mất tiền, chắc chắn các bạn sẽ bỏ xe máy để đi xe buýt", Hoàng Anh nói.
Nhiều người lớn tuổi cũng chọn xe buýt vì an toàn, tiết kiệm. Bà Trần Thị Hồng (65 tuổi, ngụ phường Bình Tân) cho biết thường đi xe buýt để thăm người thân, đi khám bệnh vì thấy thoải mái hơn, không phải chen chúc ngoài đường hay chịu nắng nóng, khói bụi.
Không ít người vẫn e dè
Tuy nhiên, với người đi làm, xe buýt hiện nay vẫn chưa thực sự hấp dẫn. Anh Lê Minh, nhân viên văn phòng tại phường Sài Gòn, chia sẻ: Xe buýt chạy tuyến cố định nên phải chờ, nhiều lúc đông người, thời gian ra vào trạm kéo dài. Ùn tắc còn khiến xe không đến được đúng giờ, nhiều điểm cuối mà anh cần cũng không có tuyến tới.
Nhiều người cho rằng thời gian chờ lâu và phải chuyển tuyến khiến xe buýt kém hấp dẫn.
"Với những người đi làm, việc mất quá nhiều thời gian để di chuyển trên xe buýt là bất tiện lớn, khác với học sinh hay sinh viên có thể chấp nhận để tiết kiệm chi phí", anh Minh cho hay.
Tương tự, chị Nguyễn Thị Lan (ngụ phường Tân Hưng) nhận xét, giá vé không phải vấn đề khiến người dân lựa chọn xe máy.
Thay vì chỉ miễn phí vé, thành phố nên tập trung phát triển hạ tầng, tăng số lượng xe, mở thêm tuyến, bổ sung xe buýt sạch và cả những loại xe nhỏ hơn để có thể đi vào các tuyến đường hẹp. Khi hạ tầng và dịch vụ được cải thiện, nhiều người sẽ chủ động chọn xe buýt vì tiện lợi và đúng giờ, chứ không chỉ vì miễn phí.
Ngoài ra, một số hành khách cũng phản ánh nhiều trạm xe buýt hiện chưa có mái che, ghế ngồi hoặc thông tin giờ xe đến. Nhiều người phải đứng chờ ngoài trời nắng nóng, trong khi có những tuyến xe đến không đúng giờ hoặc bỏ trạm nếu thấy ít khách. Bên cạnh đó, thái độ phục vụ của một số tài xế, phụ xe cũng là yếu tố khiến người dân e ngại.
"Theo tôi, miễn phí vé là rất tốt rồi, nhưng chất lượng phục vụ phải đi lên, nếu không cũng sẽ chỉ có số ít đối tượng hưởng lợi. Người dân sẽ không bỏ xe máy chỉ vì được miễn vài nghìn đồng tiền vé", một người dân cho biết.
Kỳ vọng giảm ùn tắc, ô nhiễm
TP.HCM đang lên kế hoạch miễn phí vé xe buýt cho người dân với kỳ vọng giúp giảm chi phí đi lại, thu hút người dân sử dụng phương tiện công cộng, qua đó giảm ùn tắc và ô nhiễm môi trường.
Người dân chờ xe tại bến xe buýt Sài Gòn.
Theo ông Bùi Hòa An, Phó giám đốc Sở Xây dựng TP.HCM, Sở đã trình phương án miễn vé xe buýt để HĐND thành phố xem xét ban hành nghị quyết trong thời gian gần nhất. Nếu được thông qua, chính sách có thể triển khai ngay trong năm 2026, thậm chí từ dịp lễ 30/4 tới.
Theo ông An, đây là chủ trương lớn của TP.HCM trong bối cảnh giá xăng dầu biến động mạnh, ảnh hưởng trực tiếp đến chi phí đi lại và thu nhập của người dân. Miễn vé xe buýt không chỉ mang ý nghĩa an sinh xã hội, giúp giảm gánh nặng chi tiêu, mà còn hướng tới mục tiêu lớn hơn là thay đổi thói quen đi lại, tăng tỷ lệ sử dụng giao thông công cộng.
Ông An cho biết, qua các đợt miễn vé thí điểm trước đây, lượng hành khách đi xe buýt đã tăng khoảng 30%. Hiện TP.HCM có 135 tuyến xe buýt, trong đó 109 tuyến được trợ giá và 26 tuyến không trợ giá. Theo tính toán sơ bộ, nếu triển khai miễn vé trong 6 tháng cuối năm 2026, ngân sách cần bố trí khoảng hơn 900 tỷ đồng.
Tuy nhiên, lãnh đạo Sở Xây dựng cũng thừa nhận miễn vé chỉ là "điều kiện cần", chưa đủ để người dân từ bỏ xe cá nhân. Điều quan trọng hơn là chất lượng dịch vụ phải được cải thiện rõ rệt, từ việc bảo đảm xe sạch sẽ, đúng giờ, an toàn đến thái độ phục vụ văn minh, thân thiện của tài xế và nhân viên.
Cùng đó, TP.HCM sẽ tăng khả năng kết nối giữa xe buýt với metro, buýt đường sông, xe đạp công cộng và các loại hình vận tải khác; đầu tư thêm nhà chờ, điểm dừng để người dân dễ dàng tiếp cận.
Ông Đỗ Diệp Gia Hợp, Phó phòng Bảo trì khai thác công trình giao thông, Sở Xây dựng TP.HCM cho biết, đơn vị đang rà soát phương án triển khai để bảo đảm minh bạch, hiệu quả, tránh trục lợi chính sách. Trong đó, có các giải pháp kỹ thuật như công cụ thống kê sản lượng hành khách, phương án thanh toán, kiểm tra, giám sát và hệ thống dữ liệu phục vụ điều hành.
Chất lượng dịch vụ là yếu tố quyết định
Theo TS Trần Quang Thắng, Viện trưởng Viện Kinh tế và Quản lý TP.HCM, miễn phí vé xe buýt chỉ giải quyết được một phần nhỏ của bài toán giao thông đô thị. Thực tế, tại nhiều thành phố trên thế giới cho thấy, giá vé không phải yếu tố quyết định việc người dân có lựa chọn xe buýt hay không, mà điều quan trọng hơn nằm ở chất lượng dịch vụ.
Chất lượng dịch vụ, tần suất và đúng giờ là yếu tố quyết định sức hút của xe buýt.
Việc miễn phí có thể giúp lượng khách tăng trong giai đoạn đầu, nhưng mức tăng thường không lớn và khó duy trì nếu hệ thống vận hành không được cải thiện.
Các nghiên cứu quốc tế cho thấy, lượng hành khách có thể tăng khoảng 10-20%, song phần lớn là nhóm đi bộ, đi xe đạp hoặc học sinh, sinh viên chuyển sang xe buýt. Trong khi đó, nhóm đang sử dụng xe máy và ô tô - nguyên nhân chính gây ùn tắc - thường không thay đổi thói quen.
"Có thể hình dung miễn phí giống như giảm giá một sản phẩm. Nếu chất lượng sản phẩm không tốt, người dùng vẫn không muốn sử dụng lâu dài", TS Trần Quang Thắng nói.
Với xe buýt, yếu tố quyết định nằm ở trải nghiệm thực tế. Nhiều người dân ngại đi xe buýt vì xe không đúng giờ, chỉ cần trễ 10-15 phút là người đi làm đã khó có thể yên tâm sử dụng thường xuyên. Bên cạnh đó, nhiều tuyến đi vòng, kết nối chưa thuận tiện, trạm dừng xa, vỉa hè khó đi, thiếu thông tin thời gian thực khiến việc tiếp cận trở nên bất tiện.
Ngoài ra, tình trạng chen lấn, tài xế phanh gấp, xe cũ, điều hòa yếu hay thái độ phục vụ chưa tốt cũng làm giảm sức hút của xe buýt.
Trong khi đó, xe máy vẫn có lợi thế lớn nhờ tính linh hoạt, nhanh, thuận tiện và có thể đi sâu vào các ngõ nhỏ. Vì vậy, việc miễn vé khó có thể bù đắp những bất tiện mà người dân gặp phải khi sử dụng xe buýt.
"Nhiều thành phố như Seoul, Singapore hay Tokyo không miễn vé xe buýt nhưng vẫn phát triển giao thông công cộng hiệu quả nhờ tăng tần suất xe, bảo đảm đúng giờ bằng làn ưu tiên; kết nối thuận tiện giữa các tuyến, cung cấp thông tin thời gian thực qua ứng dụng, nâng cao chất lượng phương tiện và dịch vụ.
Đồng thời áp dụng các biện pháp hạn chế xe cá nhân như tăng phí đỗ xe hoặc thu phí vào khu vực trung tâm", ông Thắng nhìn nhận.
Theo Sở Xây dựng TP.HCM, hạ tầng hiện nay có thể đáp ứng mức tăng trưởng hành khách khoảng 20-30%. Thành phố hiện có 180 tuyến xe buýt với hơn 2.432 phương tiện hoạt động, trong đó khoảng 56% sử dụng năng lượng sạch như điện và CNG. Hệ thống vé điện tử cũng đã triển khai trên 109 tuyến và dự kiến phủ kín toàn bộ mạng lưới trong quý II/2026.
Thời gian tới, thành phố sẽ tiếp tục rà soát, tối ưu mạng lưới tuyến, mở thêm điểm dừng, nhà chờ tại khu dân cư, trường học, khu công nghiệp; đồng thời ứng dụng dữ liệu lớn và phần mềm điều hành để theo dõi nhu cầu thực tế, tăng chuyến và bổ sung phương tiện khi cần thiết.