Theo đại biểu Lê Hữu Trí (đoàn Khánh Hoà), cần xóa bỏ triệt để cơ chế xin-cho và khắc phục tình trạng coi đầu tư công như "chùm khế ngọt". Mỗi đồng vốn đầu tư công chi ra phải đạt hiệu quả kinh tế xã hội và đóng góp thực chất vào tăng trưởng kinh tế.
Tiếp tục thảo luận về kế hoạch đầu tư công trung hạn giai đoạn 2026-2030, chiều 21/4, bàn về các giải pháp để tăng tính hiệu quả đầu tư công, đại biểu Lê Hữu Trí (đoàn Khánh Hoà) đề nghị Chính phủ tiếp tục rà soát, kiên quyết loại bỏ những dự án chưa thực sự cần thiết, cấp bách, kém hiệu quả, chưa bảo đảm thủ tục đầu tư, thay vào đó ưu tiên vốn cho dự án trọng điểm, cấp bách, tạo động lực cho phát triển nhanh và bền vững.
Đại biểu Lê Hữu Trí (đoàn Khánh Hoà). Ảnh: Media Quốc hội.
Chính phủ và các địa phương cần thực hiện đồng bộ, quyết liệt trong đổi mới tư duy và hành động.
"Cần tiến hành cuộc cách mạng đổi mới triệt để và thực chất công tác quản trị đầu tư công quốc gia. Xóa bỏ triệt để cơ chế xin cho và biến đầu tư công là chùm khế ngọt – vốn là hiện tượng phổ biến của tiêu cực, tham nhũng", đại biểu Trí nhấn mạnh.
Ngoài việc loại bỏ các dự án chưa thực sự cần thiết, cấp bách, kém hiệu quả, đại biểu đoàn Khánh Hòa cho rằng điều quan trọng là mỗi đồng vốn đầu tư công bỏ ra phải đạt hiệu quả kinh tế xã hội và đóng góp thực chất vào sự tăng trưởng của nền kinh tế.
Nếu dự án đầu tư chưa hiện rõ chủ trương, hiệu quả đầu tư thì cũng phải kiên quyết cắt, nhưng cũng phải làm rõ trách nhiệm người đề xuất hoặc quyết định chủ trương đầu tư dự án.
Ngoài ra, cũng không nên đánh đổi sự tăng trưởng bằng mọi giá để chấp thuận các dự án không rõ mục tiêu, kém hiệu quả.
"Lâu nay chúng ta nói nhiều, siết chặt kỷ luật kỷ cương, tăng cường kiểm tra thanh tra, kiểm toán, giám sát, phòng chống tham nhũng, lợi ích nhóm, nhưng chúng ta chưa làm triệt để và vì thế đầu tư công vẫn còn nhiều tồn tại", đại biểu đoàn Khánh Hoà nêu quan điểm.
Quang cảnh nghị trường. Ảnh: Media Quốc hội
Về việc đánh giá tính hiệu quả các dự án đầu tư công, đại biểu cho rằng việc Chính phủ đặt mục tiêu hệ số ICOR ở mức 4,5 - 4,8 (so với 6,4 của giai đoạn 2021–2025) là phù hợp, nhưng sẽ rất thách thức nếu không khắc phục các tồn tại như: đầu tư dàn trải, không hiệu quả; tiến độ chậm do khâu chuẩn bị yếu; chất lượng tư vấn, khảo sát, thiết kế chưa đáp ứng yêu cầu; giải ngân thấp…
Đại biểu Trí nhấn mạnh, không giải ngân bằng mọi giá mà cần đánh giá từ khâu thẩm định, quyết định chủ trương đầu tư chứ không chờ bố trí vốn rồi giữa kỳ mới đánh giá tổng thể để điều chỉnh cơ cấu vốn.
Đồng thời, quy định rõ trách nhiệm cá nhân người quyết định chủ trương đầu tư và người thẩm định dự án đưa vào kế hoạch bố trí vốn; phải có cơ chế giám sát từ xa, từ sớm, xác định rõ trách nhiệm và xử lý trách nhiệm nghiêm minh trong lựa chọn tư vấn khảo sát, thiết kế, lập dự toán, phê duyệt quyết toán và nhà thầu thi công.
"Đây là mảnh đất màu mỡ để nâng khống khối lượng, áp sai định mức, đơn giá, đẩy giá vốn dự án công trình lên cao so với thực tế giá trị thực của công trình để hợp pháp hóa các khoản tiêu cực tham nhũng", đại biểu Trí nói.
Đại biểu Phạm Thuý Chinh (đoàn Hải Phòng). Ảnh: Media Quốc hội.
Tham gia góp ý, đại biểu Phạm Thuý Chinh (đoàn Hải Phòng) cho rằng cần chuyển từ tư duy giải ngân cao sang hiệu quả cao trong đầu tư công.
Theo đó, đại biểu đề nghị cần áp dụng cơ chế giải ngân theo kết quả đầu ra, thiết lập nguyên tắc không đạt mục tiêu giai đoạn trước thì không bố trí vốn cho giai đoạn sau; công khai tỷ lệ giải ngân, hiệu quả đầu tư, tránh dàn trải và kiểm soát nợ công, duy trì tỷ lệ nợ công trong ngưỡng an toàn.
Đồng thời, cơ cấu lại danh mục nợ theo hướng tăng tỷ trọng vay dài hạn trong nước để giảm rủi ro tỷ giá, kiểm soát chặt chẽ các nghĩa vụ nợ tiềm ẩn từ các dự án PPP và doanh nghiệp nhà nước, đặc biệt đánh giá dự án đầu tư công phải bắt buộc theo các chỉ tiêu tài chính như tỷ suất hoàn vốn, điểm hòa vốn, hiệu quả kinh tế - xã hội.
"Không thể tiếp tục tình trạng triển khai dự án lớn nhưng không lượng hóa được hiệu quả", bà Chinh nói.
Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn giải trình, làm rõ các ý kiến. Ảnh: Media Quốc hội.
Giải trình các ý kiến đại biểu, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn cho biết thêm về chi ngân sách, ngoài việc đã cắt giảm 10% chi thường xuyên trong dự toán năm 2026, Thủ tướng tiếp tục chỉ đạo rà soát để cắt giảm thêm khoảng 5% nhằm dành nguồn lực cho đầu tư phát triển.
Về chi đầu tư công, Chính phủ sẽ rà soát toàn diện việc giải ngân từ quy trình, thủ tục đến các vướng mắc như giải phóng mặt bằng, tiêu chuẩn định mức, giá vật liệu xây dựng, thanh quyết toán…
Đồng thời, tiếp tục hoàn thiện các luật liên quan như Luật Đầu tư công, Luật Xây dựng, bảo đảm rút ngắn tối đa thời gian chuẩn bị và triển khai dự án. Mục tiêu là lựa chọn đúng các dự án có tính lan tỏa, triển khai nhanh, sớm đưa vào vận hành, tạo ra năng lực sản xuất mới cho nền kinh tế.
Về phân bổ nguồn lực, ngân sách trung ương dự kiến dành khoảng 10% cho các dự án chuyển tiếp, nhiệm vụ đột xuất, cấp bách; 75% cho các dự án trong Chương trình hành động thực hiện Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng, ưu tiên hạ tầng giao thông, logistics, năng lượng. Đối với nguồn vốn địa phương, thực hiện theo nguyên tắc địa phương quyết, địa phương làm và địa phương chịu trách nhiệm.
Chính phủ mong Quốc hội, các cơ quan dân cử tăng cường giám sát, đồng thời trao quyền gắn với trách nhiệm cho người đứng đầu trong tổ chức thực hiện dự án.