Những năm gần đây, ngành hàng không ghi nhận hàng trăm sự cố suýt thành thảm họa liên quan đến pin lithium.
Pin sạc dự phòng, điện thoại, máy tính xách tay hay thuốc lá điện tử đã trở thành vật dụng quen thuộc của hành khách đi máy bay. Tuy nhiên, chỉ một thiết bị dùng pin lithium bị đặt sai chỗ, đè nén hoặc hư hỏng cũng có thể khiến chuyến bay rơi vào tình huống khẩn cấp.
Rủi ro từ vật dụng quen thuộc
Đầu tháng 6, chuyến bay mang số hiệu EZY2618 của hãng EasyJet trên đường từ Hurghada, Ai Cập đến Luton (Anh) đang đi qua vùng trời biển Adriatic thì một nữ hành khách bất ngờ gặp tiếp viên và thú nhận trong hành lý ký gửi có một món đồ cấm: Bộ pin lithium dự phòng.
Hiện trường vụ cháy máy bay của Hãng Air Busan ở sân bay quốc tế Gimhae, Hàn Quốc, ngày 29/1/2025. Ảnh: Yonhap.
Dù đã đi được nửa hành trình, cơ trưởng lập tức quyết định chuyển hướng khẩn cấp đến sân bay Rome Fiumicino. Máy bay EasyJet sau đó hạ cánh an toàn tại Rome (Italy), hành khách tiếp tục bay về Luton vào ngày hôm sau. Tuy nhiên, sự việc một lần nữa gióng lên cảnh báo về rủi ro đối với hàng không hiện đại.
Những năm gần đây, ngành hàng không ghi nhận hàng trăm sự cố suýt thành thảm họa liên quan đến pin lithium. Có thể kể đến chuyến bay của hãng hàng không T'way từ Trung Quốc đến Hàn Quốc, khi từ pin sạc dự phòng của hành khách rò rỉ hơi độc.
Tháng 1/2025, một máy bay của Air Busan dự kiến cất cánh từ sân bay quốc tế Gimhae, Hàn Quốc đến Hong Kong gặp hỏa hoạn ngay trước khi khởi hành ít phút.
Hình ảnh tại hiện trường cho thấy máy bay bị lửa bao trùm, khói dày đặc bốc lên từ khoang hành khách. Gần một nửa thân máy bay bị phá hủy, phần nóc xuất hiện những lỗ thủng lớn, để lộ ghế ngồi và hành lý còn âm ỉ cháy.
Toàn bộ 169 hành khách và 7 thành viên phi hành đoàn phải sơ tán bằng cầu trượt phao. Bảy người phải cấp cứu ở bệnh viện. Kết quả điều tra cho thấy, nhiều khả năng một bộ pin dự phòng bị chèn ép trong khoang hành lý phía trên, ở khu vực gần cuối máy bay là nguyên nhân gây cháy.
Từ thực tế này, các chuyên gia an toàn bay cho rằng, đã đến lúc các hãng hàng không và hành khách phải nhìn nhận nghiêm túc hơn nguy cơ từ những thiết bị tưởng như rất quen thuộc: Điện thoại, máy tính xách tay, máy tính bảng, pin sạc dự phòng hay thuốc lá điện tử.
Chỉ một sự cố cũng đủ tạo ra thảm họa
Theo Cơ quan Hàng không Dân dụng Vương quốc Anh (CAA), khoảng 96% hành khách đi máy bay mang theo ít nhất một thiết bị sử dụng pin lithium. Trung bình, mỗi khách có khoảng bốn thiết bị như vậy trong mỗi chuyến.
Với 12-14 triệu lượt khách hàng không/ngày trên toàn cầu, ước tính có khoảng 50 triệu thiết bị dùng pin lithium được mang lên máy bay hằng ngày, tương đương 350 triệu thiết bị/tuần.
Trong số này, trung bình chỉ khoảng hai thiết bị/tuần xảy ra tình trạng hiện tượng mất kiểm soát nhiệt. Đây là chuỗi sự cố điện và phản ứng hóa học không thể kiểm soát, có thể sinh ra nhiệt lượng và khí độc ở mức nguy hiểm.
Nhìn từ tỷ lệ thống kê, con số này có vẻ rất nhỏ. Nhưng trong môi trường kín, đông người và ở độ cao lớn, chỉ một sự cố cũng đủ tạo ra tình huống nghiêm trọng.
Ông Paul Christensen, Giáo sư Đại học Newcastle, chuyên gia hàng đầu về an toàn pin lithium-ion, cho biết nếu một viên pin lithium-ion bị đè nén, sạc quá mức, bị nung nóng hoặc bị lỗi, tạp chất bên trong, các phản ứng hóa học có thể tạo ra lượng nhiệt và khí rất nhiều.
"Tôi từng xem video cho thấy tiếp viên mở khoang hành lý phía trên và bị đám khói phả thẳng vào mặt", ông nói và nhấn mạnh đó là tình huống rất nguy hiểm.
Theo ông Christensen, đây không phải là khói thông thường mà trong đó chứa "hỗn hợp độc hại" gồm nhiều hóa chất như: carbon monoxide, ethane, methane, axit hydrochloric, cyanide… có thể ngưng tụ trong phổi.
Nhiều nghiên cứu gần đây chỉ ra, có những người bị tổn thương nghiêm trọng, ảnh hưởng lâu dài đến cuộc sống chỉ vì hít phải loại khói này.
Trong kịch bản xấu nhất, một bộ pin dự phòng cỡ trung bình có thể tạo ra khoảng 20 lít khí. Lượng khí này không chỉ độc hại mà còn có khả năng gây nổ.
"Nếu bắt lửa, ngọn lửa sẽ bùng lên như pháo sáng, nhiệt độ có thể dễ dàng lên tới 1.000 độ C", ông Christensen cảnh báo, song nhấn mạnh điều đó chưa xảy ra và hy vọng sẽ không bao giờ xảy ra.
Nâng cao nhận thức cộng đồng
Trong trường hợp xảy ra sự cố, tiếp viên thường được huấn luyện để đưa thiết bị vào nước, cát hoặc túi chuyên dụng nhằm cô lập viên pin đang mất kiểm soát nhiệt.
Nhiều hãng hàng không đã siết quy định về pin lithium để ngăn ngừa nguy cơ cháy nổ. Ảnh: E+.
Tuy nhiên, ông Jonathan Nicholson thuộc CAA nhận định: "Nếu xảy ra cháy pin lithium trên máy bay, khoang hành khách vẫn là nơi dễ xử lý nhất". Còn nếu xảy ra trong khoang hàng, tiếp viên không thể tiếp cận. Vì vậy, mọi quy trình giảm thiểu cháy nổ trong khu vực đều phải dựa vào hệ thống tự động. Và đó cũng là lý do hầu hết hãng hàng không yêu cầu hành khách không để pin sạc dự phòng trong hành lý ký gửi.
Dù tiềm ẩn rủi ro nhưng các chuyên gia thừa nhận rất khó để cấm hoàn toàn các thiết bị dùng pin lithium-ion trên máy bay. Điện thoại, máy tính bảng, máy tính xách tay đã trở thành vật dụng thiết yếu. Thậm chí, một số hãng như Ryanair còn yêu cầu hành khách xuất trình thẻ lên máy bay dạng điện tử. Hơn nữa, trên thực tế, các bộ pin vẫn có thể lọt qua khâu kiểm soát và nằm trong khoang hàng.
Vì vậy, giải pháp quan trọng nhất là nâng cao nhận thức cộng đồng, trong đó có nguyên tắc cơ bản là không tạo áp lực lên thiết bị dùng pin lithium; luôn kiểm tra pin có dấu hiệu hư hỏng hay không.
Hiện nay, gần như tất cả hãng hàng không đều cấm pin dự phòng trong hành lý ký gửi nhưng quy định về việc sử dụng pin dự phòng trên máy bay lại chưa thống nhất. Một số hãng như Qantas cấm sử dụng pin sạc dự phòng trong khoang khách, trong khi những hãng khác, bao gồm British Airways, không áp dụng lệnh cấm tương tự. Do đó, hành khách sẽ bị bối rối.
(Theo Telegraph)