Từ tiếng kẻng lúc 5h sáng đến giờ học buổi tối, một ngày của học sinh bán trú, nội trú nơi biên giới Lai Châu, Lào Cai gắn với những bữa cơm, tiếng gọi cửa, sự chăm sóc, yêu thương của thầy cô.
Khi cô giáo vào vai người mẹ
Đúng 5h sáng, tiếng kẻng vang lên giữa khu Trường Phổ thông nội trú Tiểu học và THCS Pa Tần, tỉnh Lai Châu. Những cánh cửa phòng lần lượt mở, nhưng với những học sinh lớp 1, ngày mới không phải lúc nào cũng bắt đầu một cách dễ dàng.
Buổi sáng các em học sinh dậy vệ sinh cá nhân, dọn dẹp phòng ở, ăn sáng rồi tới trường.
5h30, các thầy cô chia nhau đi từng phòng gọi học sinh dậy, thầy giáo Điêu Văn Hiệp đến từng cửa phòng, gõ cửa nhắc các em thức giấc. Các em đánh răng, rửa mặt, gấp quần áo, chăn màn, dọn dẹp phòng ở. Những việc tưởng như rất nhỏ với một học sinh lớn, nhưng lại là cả một bài học đối với những đứa trẻ vừa rời vòng tay cha mẹ.
Mỗi ca trực có 5 thầy cô phụ trách, có giáo viên phụ trách hai phòng, có người kiểm tra nền nếp, có người đến từng phòng hướng dẫn học sinh. Không chỉ quản lý giờ giấc, các thầy cô còn phải dạy các em cách tự chăm sóc bản thân.
Cô Lò Thị Thuận, giáo viên chủ nhiệm lớp 1A1, Trường Phổ thông Dân tộc Nội trú Tiểu học và THCS Pa Tần kể rằng, với học sinh mới vào lớp 1, việc xa gia đình là một sự thay đổi rất lớn. Nhiều em chưa biết tự giặt quần áo, dọn phòng, sắp xếp đồ dùng cá nhân; việc tự học cũng chưa hình thành thói quen.
Có những đêm, giáo viên phải đến từng phòng nhắc các em đi ngủ, có em mếu máo đòi bố mẹ. Khi ấy, cô giáo lại ôm các em vào lòng, ru cho đến khi ngủ say mới đặt xuống giường, kéo màn cẩn thận.
Câu chuyện của Thào Mã Nhi, học sinh lớp 1, dân tộc Mông, ở bản Nậm Vạc 1, xã Pa Tần, là một ví dụ. Nhà cách trường gần 20km, trước đây, khi còn học mầm non, mỗi ngày em phải đi bộ gần 3km đường đất đến lớp, mang theo cặp lồng cơm.
Bữa ăn có khi chỉ là măng muối, cá mắm. Những hôm trời mưa, em bị ngã, cặp lồng cơm đổ xuống đất, bùn đất bám đầy. Bây giờ, Nhi đã có một nơi ăn, ngủ, học tập ngay trong trường.
"Em được đi học ở đây vui lắm ạ, có các anh chị, có thầy cô giáo giúp đỡ, em không phải đi học xa nữa. Cuối tuần bố mẹ đến đón, chiều Chủ nhật lại đưa em đến trường, thức ăn ở đây ngon lắm ạ", Nhi hồn nhiên nói.
Sau bữa sáng các em học sinh đến lớp học.
Đúng 6h sáng, những suất ăn đầu tiên được đưa đến, bánh mì, sữa được các cô giáo chuẩn bị và phát tận tay học sinh. Các em xếp hàng ngay ngắn, lần lượt nhận khẩu phần ăn của mình. Một bữa sáng giản dị, nhưng với những đứa trẻ vùng cao, đó còn là cảm giác được chăm sóc, được bảo đảm rằng mỗi ngày đến trường sẽ có một bữa ăn đủ đầy.
Sau bữa sáng, học sinh tự trở về lớp, đến 12h trưa, khi tiếng trống tan học vang lên, các em trở về phòng cất sách vở, xếp hàng ngay ngắn rồi xuống nhà ăn.
Tại trường, khẩu phần ăn của học sinh được công khai, niêm yết, nhà trường tổ chức bếp ăn tập thể theo quy trình một chiều, từ tiếp nhận, sơ chế, chế biến đến chia suất ăn và vệ sinh sau chế biến. Mỗi khâu đều được chú trọng nhằm bảo đảm bữa ăn sạch, an toàn và đủ dinh dưỡng cho học sinh.
Điểm tựa mới nơi biên cương
Nhưng để một bữa cơm nội trú thực sự trở thành "bữa cơm gia đình", sự có mặt của các thầy cô bên bàn ăn cũng quan trọng không kém. Giáo viên không chỉ quản lý học sinh mà còn đồng hành với các em trong từng bữa ăn, nhắc các em ăn uống đúng giờ, giữ vệ sinh, duy trì nền nếp. Với học sinh lớp 1, đó còn là việc hướng dẫn cách cầm bát, lấy thức ăn, ăn uống gọn gàng rồi tự mang bát, đĩa đi rửa.
Bữa cơm trưa kết thúc, các em trở về phòng ngủ, buổi chiều là thời gian học tập, vui chơi, đến 17h, học sinh tắm rửa, giặt quần áo. Những công việc sinh hoạt cá nhân tiếp tục được các em tự thực hiện dưới sự hướng dẫn của thầy cô.
Những bữa ăn trưa và tối của các em học sinh nội trú.
Trong những căn phòng nội trú, tình cảm giữa các anh chị lớn và học sinh nhỏ cũng dần hình thành. Em Tào Me Uyên, học sinh lớp 5A2, dân tộc Mảng, cùng các bạn Hạ Thị Sua, Sùng Thị Sơ, Giàng My Phúa nhận nhiệm vụ giúp những học sinh nhỏ hơn trong phòng.
Các em lớp 5 hướng dẫn Thào Mã Nhi, Sình Thị Hồng Liễu, Vàng Thị Mai Vy, học sinh lớp 1 và Vàng Húa Si, học sinh lớp 2, từ ăn uống, vệ sinh cá nhân, dọn dẹp phòng ở đến học bài.
Đến 18h, học sinh ăn tối, sau bữa ăn, 19h là giờ tự học, những dãy bàn học lại sáng đèn. Những đứa trẻ vùng biên cúi xuống trang vở, học bài trong sự hướng dẫn, theo dõi của thầy cô.
21h, tiếng gọi đi ngủ lại vang lên, thầy giáo Điêu Văn Hiệp tiếp tục đến từng phòng, gõ cửa nhắc học sinh lên giường. Một ngày ở trường nội trú khép lại bằng những căn phòng lần lượt tắt đèn.
Thầy cô giáo đến 21h điểm danh học sinh và yêu cầu tắt điện đi ngủ.
Tại Trường Phổ thông Dân tộc Nội trú Tiểu học và THCS Mường Khương, tỉnh Lào Cai, gần 1.000 học sinh bước vào năm học mới trong một ngôi trường mới khang trang, hiện đại. Từ tinh mơ, anh Lồ Thế Phìn, người dân thôn Sín Hồ, xã Mường Khương, gác lại công việc nương rẫy, chở con gái vượt hàng chục kilomet đường đèo dốc đến trường nhận phòng nội trú vào ngày thứ 2 đầu tuần.
"Chúng tôi cảm thấy ngôi trường rất hiện đại, khang trang và đầy đủ tiện nghi, toàn bộ vật tư, thiết bị đều mới; có sân bóng, sân thể dục thể thao, chỗ ăn ở, ngủ nghỉ rất tốt. Chúng tôi rất phấn khởi và yên tâm gửi gắm con em mình", anh Phìn chia sẻ.
Trường hiện có 123 phòng ở nội trú, mỗi phòng bố trí 8 học sinh, có giường tầng, tủ cá nhân và hệ thống vệ sinh khép kín. Không gian ấy không chỉ là nơi ngủ nghỉ mà sẽ trở thành ngôi nhà thứ hai của hàng trăm học sinh dân tộc thiểu số.
Em Vàng Diu Vững, học sinh lớp 8A, không giấu được niềm vui khi lần đầu đến trường mới: "Lần đầu tiên đến trường, em thấy trường rộng rãi và thoáng mát, từ phòng ở đến lớp học. Chúng em được trang bị đầy đủ đồ dùng cần thiết, đây là môi trường lý tưởng để chúng em học tập tốt hơn".
Và ngay trong ngày đầu tiên, những bữa cơm nội trú cũng được chuẩn bị, trao tận tay từng học sinh.
Bà Mông Thị Duyên, Hiệu trưởng Trường Phổ thông Dân tộc Nội trú Tiểu học và THCS Mường Khương cho biết, tỷ lệ học sinh nhập trường trong buổi sáng đạt trên 99%. Buổi đầu tổ chức nấu ăn cho học sinh diễn ra thuận lợi, chăn màn được cấp phát đầy đủ, mang lại sự phấn khởi, yên tâm cho phụ huynh.
Để đón gần 1.000 học sinh, những ngày trước đó, toàn bộ giáo viên cùng hàng trăm lượt cán bộ, chiến sĩ công an, bộ đội biên phòng và đoàn viên thanh niên đã tham gia vận chuyển, lắp đặt trang thiết bị, mỗi chiếc giường, tấm chăn, bộ bàn ghế được sắp xếp cẩn thận.