Đây là một trong những mục tiêu hướng đến trong xây dựng dự thảo Nghị định về quản lý vật liệu xây dựng, thay thế Nghị định số 09/2021/NĐ-CP. Dự kiến, dự thảo Nghị định sẽ được Bộ Xây dựng trình Chính phủ trong tháng 4/2026.
Hiện tại, Bộ Xây dựng đang lấy ý kiến các cơ quan, đơn vị, tổ chức đóng góp ý kiến cho dự thảo Nghị định về quản lý vật liệu xây dựng (VLXD).
Không can thiệp hành chính vào thị trường VLXD
Vụ trưởng Vụ Khoa học công nghệ, môi trường và VLXD Lê Trung Thành cho biết, dự thảo Nghị định gồm 4 Chương, 21 Điều và 1 Phụ lục; kế thừa các quy định còn phù hợp của Nghị định số 09/2021/NĐ-CP về quản lý VLXD, đồng thời sửa đổi, bổ sung, chuẩn hóa và hoàn thiện các quy định để phù hợp với Luật Xây dựng số 135/2025/QH15 và hệ thống pháp luật có liên quan.
Việc tận dụng nhiệt thừa phát điện trong sản xuất xi măng góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế tuần hoàn.
Dự thảo Nghị định khắc phục các tồn tại, hạn chế trong quá trình thi hành Nghị định số 09/2021/NĐ-CP; đáp ứng yêu cầu phát triển VLXD theo hướng xanh, tuần hoàn, phát thải thấp và dựa trên khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.
Cụ thể, dự thảo Nghị định làm rõ hơn phạm vi quản lý Nhà nước đối với VLXD và cấu kiện xây dựng sử dụng trong công trình xây dựng theo yêu cầu của Luật Xây dựng số 135/2025/QH15; bảo đảm nguyên tắc không quy định trùng lặp, không chồng chéo với các pháp luật chuyên ngành về địa chất và khoáng sản, quy hoạch, đầu tư, đất đai, bảo vệ môi trường, thuế, tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật và chất lượng sản phẩm, hàng hóa.
Dự thảo Nghị định kế thừa quy định về chiến lược phát triển VLXD; làm rõ hơn phạm vi quản lý Nhà nước đối với VLXD; rà soát, hoàn thiện nội dung, hồ sơ, trình tự lập, thẩm định, phê duyệt theo hướng rõ trách nhiệm chủ trì của Bộ Xây dựng và cơ chế phối hợp liên ngành.
Bổ sung yêu cầu lồng ghép nội dung về bảo vệ môi trường, sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả, đổi mới công nghệ, loại bỏ công nghệ lạc hậu; gắn với dự báo nhu cầu và thị trường trong nước, quốc tế.
Dự thảo chuẩn hóa nội dung, hồ sơ, trình tự lập và phê duyệt kế hoạch theo hướng gắn với nhu cầu đầu tư xây dựng, điều kiện nguồn cung tại địa phương và vùng, liên vùng; tăng cường yêu cầu dự báo nhu cầu, cân đối cung - cầu và phương án ứng phó thiếu hụt đối với VLXD thông thường, vật liệu san lấp.
Dự thảo không thiết lập cơ chế "điều phối" cung - cầu theo nghĩa can thiệp hành chính vào thị trường mà tập trung vào việc dự báo, cảnh báo sớm, công khai thông tin và cơ chế phối hợp theo chức năng, nhiệm vụ của từng cơ quan.
Ưu đãi trong nghiên cứu, đầu tư phát triển, sản xuất và sử dụng VLXD mới…
Một nội dung quan trọng được sửa đổi, bổ sung trong dự thảo Nghị định là chính sách khuyến khích, ưu đãi đối với nghiên cứu, đầu tư phát triển, sản xuất và sử dụng VLXD mới, tái chế, xanh, nhẹ, thông minh, thân thiện môi trường, phù hợp vùng ven biển, hải đảo.
Dự thảo Nghị định bổ sung các chính sách khuyến khích, ưu đãi đối với nghiên cứu, đầu tư phát triển, sản xuất và sử dụng VLXD mới, xanh, thông minh, thân thiện môi trường...
Dự thảo đã hệ thống hóa theo 3 nhóm chính sách, gồm nghiên cứu - phát triển; đầu tư - sản xuất; sử dụng VLXD mới trong công trình. Làm rõ các nhóm ưu đãi và cơ chế hỗ trợ theo các hệ thống pháp luật có liên quan (về đầu tư; thuế; đất đai; tín dụng; bảo vệ môi trường; sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả; khoa học, công nghệ; chuyển giao công nghệ; công nghệ cao; đổi mới sáng tạo; mua sắm công, đấu thầu...).
Để đảm bảo thống nhất, đồng bộ, tránh chồng chéo giữa các hệ thống pháp luật liên quan nói trên, dự thảo chỉ quy định theo hướng dẫn chiếu và nguyên tắc áp dụng, không quy định lại các ưu đãi đã được quy định chi tiết tại văn bản pháp luật chuyên ngành. Việc tổ chức thực hiện sẽ theo hướng dẫn cụ thể của các cơ quan liên quan theo chức năng, nhiệm vụ.
Thúc đẩy xử lý, sử dụng tro, xỉ, thạch cao và phụ phẩm công nghiệp làm nguyên liệu
Dự thảo quy định nguyên tắc, trách nhiệm phối hợp trong sử dụng tài nguyên khoáng sản làm nguyên liệu sản xuất VLXD; bảo đảm thống nhất với pháp luật về địa chất và khoáng sản, bảo vệ môi trường và các quy định pháp luật có liên quan.
Dự thảo tiếp tục kế thừa quy định quản lý sử dụng amiăng trong sản xuất vật liệu xây dựng, đồng thời rà soát để bảo đảm phù hợp với yêu cầu về an toàn sức khỏe, môi trường, quản lý hóa chất và các cam kết, định hướng liên quan.
Dự thảo làm rõ yêu cầu tuân thủ tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật và quản lý chất lượng sản phẩm, hàng hóa.
Đặc biệt, dự thảo bổ sung quy định mới, tạo cơ sở pháp lý để tăng cường nghiên cứu, ứng dụng, chuyển giao công nghệ, phát triển công nghệ cao, công nghệ số trong ngành VLXD; hỗ trợ doanh nghiệp đổi mới công nghệ, nâng cao chất lượng, giảm tiêu hao năng lượng, nguyên nhiên liệu và giảm phát thải.
Dự thảo quy định theo nguyên tắc, dẫn chiếu và cơ chế khuyến khích, bảo đảm không chồng chéo với pháp luật chuyên ngành.
Về sử dụng VLXD và cấu kiện xây dựng trong công trình xây dựng; quản lý chất lượng sản phẩm, hàng hóa VLXD, dự thảo kế thừa các quy định còn phù hợp, đồng thời làm rõ yêu cầu tuân thủ thiết kế xây dựng, chỉ dẫn kỹ thuật; yêu cầu đáp ứng tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật và quy định về chất lượng sản phẩm, hàng hóa; bổ sung nội dung khuyến khích sử dụng vật liệu xanh, tái chế, phát thải thấp theo quy định của pháp luật.
Dự thảo tiếp tục nhấn mạnh nguyên tắc kinh tế tuần hoàn; tăng cường trách nhiệm của cơ sở phát thải và cơ sở sử dụng; thúc đẩy xử lý, sử dụng tro, xỉ, thạch cao và phụ phẩm công nghiệp làm nguyên liệu sản xuất VLXD và sử dụng trong công trình xây dựng khi đáp ứng yêu cầu kỹ thuật và môi trường…
Dự thảo không quy định các cơ chế quản lý có thể bị hiểu là can thiệp hành chính vào cung - cầu, giá VLXD.
Dự thảo bổ sung nội dung mới quy định nguyên tắc về xây dựng, quản lý, khai thác và sử dụng cơ sở dữ liệu về VLXD và tích hợp vào hệ thống thông tin, cơ sở dữ liệu quốc gia về hoạt động xây dựng; quy định trách nhiệm cung cấp, cập nhật, tích hợp thông tin, dữ liệu của địa phương và doanh nghiệp phục vụ công tác quản lý Nhà nước và điều hành của Bộ Xây dựng.
Dự thảo chuyển mạnh từ quy định rời rạc sang tiếp cận dữ liệu dùng chung, liên thông, tránh trùng lặp và hỗ trợ theo dõi, dự báo thị trường.
Đề cao vai trò của địa phương
Về trách nhiệm quản lý Nhà nước, dự thảo rà soát, cập nhật, phân định rõ trách nhiệm của các Bộ, ngành và địa phương theo chức năng, nhiệm vụ; tăng cường phân cấp, phân quyền gắn với trách nhiệm giải trình; đề cao vai trò của địa phương trong tổ chức thực hiện quản lý, phát triển và sử dụng VLXD trên địa bàn.
Dự thảo không quy định các cơ chế quản lý có thể bị hiểu là can thiệp hành chính vào cung - cầu, giá VLXD; tập trung vào vai trò xây dựng chính sách, hướng dẫn, tiêu chuẩn hóa, công khai minh bạch và hệ thống thông tin, dữ liệu phục vụ quản lý Nhà nước.
Vụ trưởng Lê Trung Thành nhấn mạnh, dự thảo Nghị định được xây dựng theo hướng kế thừa, chuẩn hóa và số hóa quy trình báo cáo, cập nhật dữ liệu; hạn chế phát sinh thủ tục hành chính mới; ưu tiên kết nối, chia sẻ dữ liệu dùng chung để tránh trùng lặp…
Về tác động kinh tế - xã hội, Nghị định góp phần nâng cao tính minh bạch của thị trường VLXD; tăng cường cung cấp, chia sẻ thông tin, dữ liệu; hỗ trợ theo dõi, dự báo và cảnh báo sớm tình hình cung ứng một số VLXD chủ yếu phục vụ quản lý nhà nước và hoạt động đầu tư xây dựng; tạo môi trường thuận lợi để doanh nghiệp đầu tư đổi mới công nghệ, nâng cao chất lượng, giảm chi phí và nâng cao năng lực cạnh tranh.
Về môi trường và giảm phát thải, Nghị định tăng cường yêu cầu và khuyến khích đối với VLXD xanh, tái chế, tuần hoàn; thúc đẩy xử lý, sử dụng tro, xỉ, thạch cao; định hướng đo lường, báo cáo, thẩm tra phát thải và áp dụng công cụ kinh tế về carbon theo pháp luật hiện hành…