Xây dựng nghị định mới để nâng cao hiệu lực quản lý Nhà nước về vật liệu xây dựng

Hoàn thiện khung quản lý nhà nước về vật liệu xây dựng

Ngày 9/2/2021, Chính phủ ban hành Nghị định số 09/2021/NĐ-CP về quản lý vật liệu xây dựng (VLXD). Theo đánh giá của Vụ Khoa học công nghệ, môi trường và VLXD (Bộ Xây dựng), sau gần 4 năm triển khai thực hiện, Nghị định số 09/2021/NĐ-CP đã góp phần hoàn thiện khung quản lý nhà nước về VLXD; nâng cao chất lượng sản phẩm, hàng hóa VLXD; thúc đẩy định hướng phát triển vật liệu mới, vật liệu xây không nung (VLXKN) và sử dụng chất thải công nghiệp làm nguyên liệu sản xuất VLXD; hỗ trợ phát triển công nghiệp VLXD theo hướng tiết kiệm tài nguyên và năng lượng.

Nghị định số 09/2021/NĐ-CP đã góp phần hoàn thiện khung quản lý nhà nước về vật liệu xây dựng. (Ảnh minh họa)

Cụ thể, Nghị định số 09/2021/NĐ-CP góp phần định hướng việc phát triển VLXD phù hợp với Chiến lược phát triển VLXD Việt Nam thời kỳ 2021 - 2030, tầm nhìn đến năm 2050 (được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt tại Quyết định số 1266/QĐ-TTg ngày 18/8/2020) và các chiến lược, quy hoạch liên quan.

Trên cơ sở đó, nhiều địa phương đã lồng ghép mục tiêu phát triển VLXD trong quy hoạch tỉnh và kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội. Bộ Xây dựng đã theo dõi, tổng hợp tình hình sản xuất, tiêu thụ một số sản phẩm chủ lực (xi măng, gạch ốp lát, kính, vật liệu san lấp…) và phối hợp đề xuất giải pháp điều hành trong bối cảnh biến động cung - cầu, giá vật liệu.

Bên cạnh đó, Nghị định số 09/2021/NĐ-CP cũng tạo cơ sở pháp lý để tiếp tục triển khai các chương trình, đề án thúc đẩy VLXKN và sử dụng tro, xỉ, thạch cao trong sản xuất VLXD. Nhiều dự án đầu tư mới đã quan tâm hơn đến tiêu hao năng lượng, phát thải và công nghệ sản xuất.

Nghị định đã góp phần định hướng chuyển dịch cơ cấu sản phẩm theo hướng tăng tỷ trọng vật liệu hoàn thiện, vật liệu thân thiện môi trường, vật liệu tiết kiệm năng lượng; thúc đẩy hoạt động tái chế, tái sử dụng chất thải công nghiệp trong sản xuất VLXD; hình thành thị trường tiêu thụ và mô hình liên kết giữa chủ nguồn thải và doanh nghiệp VLXD tại một số địa phương…

Nghị định cũng thiết lập khuôn khổ quản lý đối với hoạt động sử dụng amiăng trắng trong sản xuất tấm lợp và một số sản phẩm liên quan; tăng cường yêu cầu về nguồn gốc xuất xứ, điều kiện kỹ thuật và giám sát môi trường trong cơ sở sản xuất, qua đó bảo đảm an toàn lao động, bảo vệ môi trường và sức khỏe cộng đồng.

Nghị định số 09/2021/NĐ-CP còn phân công trách nhiệm quản lý nhà nước rõ hơn so với giai đoạn trước; từ đó tạo cơ sở phối hợp liên ngành trong quản lý đầu tư, sản xuất, lưu thông, sử dụng và quản lý chất lượng VLXD.

Một số địa phương đã xây dựng cơ chế phối hợp giữa Sở Xây dựng, Sở Tài nguyên và môi trường, Sở Công thương trong quản lý khai thác - chế biến - sử dụng vật liệu, nhất là vật liệu san lấp và VLXD thông thường.

Dự thảo Nghị định mới bám sát nhiệm vụ được giao tại Luật Xây dựng

Mặc dù đạt được nhiều kết quả tích cực, nhưng trong quá trình triển khai thực hiện Nghị định số 09/2021/NĐ-CP cũng bộc lộ một số vướng mắc, không còn phù hợp với tình hình mới.

Theo đó, Nghị định vẫn còn thiếu danh mục VLXD thống nhất và thiếu hệ thống khái niệm/tiêu chí đối với vật liệu mới, vật liệu xanh, vật liệu tái chế, vật liệu phát thải thấp; gây khó khăn cho quản lý, thống kê, điều phối và tổ chức thực hiện.

Nghị định số 09/2021/NĐ-CP chưa quy định cụ thể về trình tự, hồ sơ, quy trình lập và thực hiện Chiến lược phát triển VLXD ở Trung ương và Kế hoạch phát triển VLXD ở địa phương; cơ chế báo cáo, giám sát, đánh giá và cập nhật chưa rõ.

Cơ chế điều phối liên vùng, liên tỉnh để bảo đảm VLXD thông thường, vật liệu san lấp cho các dự án hạ tầng trọng điểm chưa được quy định nên thời gian qua vẫn xảy ra tình trạng khan hiếm và tăng giá VLXD bất thường tại một số địa phương, đặc biệt là VLXD thông thường.

Quy định về sử dụng VLXD xanh, vật liệu tái chế, VLXKN trong công trình thiếu công cụ triển khai (định mức, đơn giá, tiêu chí kỹ thuật, hướng dẫn thiết kế - nghiệm thu). Thị trường chưa hình thành đầy đủ các cơ chế khuyến khích.

Nghị định số 09/2021/NĐ-CP đã tạo cơ sở phối hợp liên ngành trong quản lý đầu tư, sản xuất, lưu thông, sử dụng và quản lý chất lượng VLXD. (Ảnh minh họa)

Quy định về quản lý tro, xỉ, thạch cao, bùn thải… còn mang tính nguyên tắc; vướng mắc về tiêu chí kỹ thuật, pháp lý môi trường và cơ chế chi phí; chưa tạo động lực đủ mạnh để mở rộng quy mô sử dụng.

Những vướng mắc nêu trên có nhiều nguyên nhân khách quan như biến động của thị trường VLXD; tác động của chu kỳ đầu tư xây dựng, hạ tầng; biến động giá nguyên liệu, nhiên liệu, logistics; yêu cầu giảm phát thải ngày càng cao; sự thay đổi nhanh của khung pháp lý liên quan (môi trường, khoáng sản, đất đai, quy hoạch, thuế…).

Bên cạnh đó, một số quy định của Nghị định 09/2021/NĐ-CP còn mang tính định hướng, thiếu quy trình và công cụ triển khai. Năng lực tổ chức thực hiện của một số địa phương và doanh nghiệp còn hạn chế. Hệ thống tiêu chuẩn, quy chuẩn, định mức chưa theo kịp vật liệu mới và yêu cầu chuyển đổi xanh.

Nhằm đáp ứng yêu cầu của thực tiễn , Bộ Xây dựng đang nghiên cứu, soạn thảo, trình ban hành Nghị định thay thế Nghị định số 09/2021/NĐ-CP nhằm bảo đảm đồng bộ, phù hợp với hệ thống pháp luật và yêu cầu thực tiễn.

Ông Lê Trung Thành, Vụ trưởng Vụ Khoa học công nghệ, môi trường và VLXD cho biết, dự thảo Nghị định kế thừa các quy định còn phù hợp của Nghị định số 09/2021/NĐ-CP và bổ sung, hoàn thiện một số nội dung mới.

Dự thảo Nghị định sẽ bám sát nhiệm vụ được giao tại Luật Xây dựng (sửa đổi năm 2025), bảo đảm đồng bộ với pháp luật có liên quan; hạn chế tối đa phát sinh thủ tục hành chính; tăng cường công khai, minh bạch thông tin; thúc đẩy đổi mới sáng tạo, kinh tế tuần hoàn và giảm phát thải khí nhà kính…