Nghệ An đang đẩy nhanh giải ngân vốn đầu tư công, song tiến độ tại nhiều dự án vẫn chịu tác động bởi vướng mắc về mặt bằng, thời tiết, thủ tục và khối lượng thi công, đòi hỏi các cấp, ngành tập trung tháo gỡ để tăng tốc trong những tháng cuối năm.
Rà soát nhu cầu vốn, tránh để nguồn lực nằm chờ
Theo báo cáo của UBND tỉnh Nghệ An, đến ngày 24/9, địa phương đã giải ngân hơn 14.000 tỷ đồng vốn đầu tư công, đạt hơn 69% kế hoạch Thủ tướng Chính phủ giao, cao hơn so với cùng kỳ năm 2025.
Các nhà nhà thầu đang tập trung thi công dự án đường bộ cao tốc Vinh – Thanh Thủy đoạn qua xã Hoa Quân (Nghệ An).
Tuy nhiên, phía sau tỷ lệ giải ngân là khối lượng thực tế tại từng công trường. Nguồn vốn dù đã được bố trí cũng chưa thể thanh toán nếu công trình chưa hoàn thành khối lượng, chưa được nghiệm thu hoặc chưa đủ hồ sơ, thủ tục.
Tại xã Vạn An, một phần vốn còn vướng liên quan đến gói thầu di dời đường điện 500kV phục vụ dự án cao tốc Vinh - Thanh Thủy.
Theo ông Nguyễn Chí Thịnh, Trưởng phòng Kinh tế xã Vạn An, gói thầu được thẩm định với chi phí khoảng 150 tỷ đồng. Qua rà soát, nhu cầu vốn giảm còn khoảng 30 tỷ đồng. Địa phương đã đề xuất điều chỉnh, trả lại phần vốn không còn nhu cầu, tránh để vốn chờ trong khi các công trình khác cần nguồn lực.
Bên cạnh đó, trong tổng số 200 tỷ đồng tỉnh bố trí cho các dự án trên địa bàn, địa phương đề xuất trả lại 95 tỷ đồng, giữ lại 105 tỷ đồng để thực hiện nhiệm vụ. Đến nay, đã giải ngân 67 tỷ đồng.
Thời tiết, mặt bằng cản tiến độ
Tại các công trình xây dựng dân dụng, thời tiết cũng đang tác động trực tiếp đến tiến độ thi công và giải ngân.
Trường phổ thông nội trú liên cấp Tiểu học và THCS xã Anh Sơn (Nghệ An) kịp đưa vào sử dụng đón học sinh khai giảng năm học mới 2026 - 2027.
Theo ông Vương Đình Nhuận, Giám đốc Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng các công trình dân dụng và công nghiệp tỉnh Nghệ An, giai đoạn 1, đến nay 7/10 trường đã có cơ sở vật chất đáp ứng nhu cầu học tập, gồm Môn Sơn, Quế Phong, Bắc Lý, Anh Sơn, Hạnh Lâm, Tri Lễ và Na Ngoi. Ba trường Keng Đu, Nhôn Mai và Tam Thái đã hoàn thành các hạng mục chính, bảo đảm điều kiện hoạt động trong tháng 10/2026.
Đối với 11 trường phổ thông nội trú liên cấp giai đoạn 2, 4 trường gồm Châu Khê, Tam Quang, Nậm Cắn và Kim Bảng đã được phê duyệt dự án. Ban Quản lý dự án đang phối hợp với các sở, ngành, đơn vị liên quan hoàn thiện hồ sơ, thẩm định, phê duyệt các dự án còn lại và chuẩn bị mặt bằng thi công. Đến nay, 6 trường đã được giải phóng mặt bằng.
Theo ông Nhuận, cuối tháng 5, Ban Quản lý dự án nằm trong nhóm có tỷ lệ giải ngân cao của tỉnh. Tuy nhiên, đến đầu tháng 6, đơn vị được bổ sung 1.300 tỷ đồng, nâng tổng nguồn vốn phải giải ngân trong năm 2026 lên khoảng 4.500 tỷ đồng.
Nguồn vốn tập trung chủ yếu vào các dự án trường nội trú liên cấp tại các xã biên giới, vốn có điều kiện thi công đặc thù, trong khi thời tiết những tháng gần đây diễn biến bất lợi.
Đến nay, đơn vị đã giải ngân khoảng 1.900 tỷ đồng, đạt 42%. Theo ông Nhuận, tỷ lệ này thấp hơn mức bình quân chung chủ yếu do mưa nhiều, địa hình miền núi khó khăn. Bên cạnh đó, với các dự án xây dựng dân dụng, khối lượng hoàn thiện thường tập trung vào những tháng cuối năm, nên tỷ lệ giải ngân dự kiến sẽ tăng khi các hạng mục này được đẩy nhanh.
Khu vực triển khai gói thầu Trạm bơm Hói Chùa tại phường Trường Vinh, do Ban Quản lý dự án Nông nghiệp và Môi trường Nghệ An làm chủ đầu tư vẫn đang vướng mặt bằng.
Nếu thời tiết làm chậm tiến độ thi công thì mặt bằng lại trực tiếp cản trở khối lượng thực hiện tại nhiều dự án.
Tại phường Trường Vinh (Nghệ An), 2 gói thầu thuộc dự án hạ tầng thích ứng với biến đổi khí hậu đô thị Vinh vẫn vướng mặt bằng.
Tại gói thầu Trạm bơm Hói Chùa, một hộ dân chưa bàn giao diện tích đất thuê nuôi trồng thủy sản dù thời hạn thuê đã hết từ năm 2023, cùng với đó là vướng mắc liên quan đến tòa nhà và trạm phát sóng viễn thông.
Tại dự án đường Cao Xuân Huy kéo dài, mố cầu phía Nam qua sông Vinh chưa thể thi công do phạm vi xây dựng còn liên quan đến đất và nhà dân chưa được đền bù, di dời.
Ông Dương Văn Thạch, Phó Giám đốc Công ty TNHH và Tư vấn Thành Công, cho biết cầu Cao Xuân Huy có giá trị lớn trong gói thầu thuộc dự án. Việc chậm giải phóng mặt bằng tại khu vực mố cầu M2 ảnh hưởng trực tiếp đến tiến độ và khối lượng thi công. Đơn vị kiến nghị các cơ quan liên quan đẩy nhanh giải phóng mặt bằng, sớm bàn giao để nhà thầu tổ chức thi công.
Theo ông Nguyễn Văn Ánh, Trưởng phòng Dự án 1, Ban Quản lý dự án Nông nghiệp và Môi trường Nghệ An, đến ngày 24/9/2026, đơn vị đã giải ngân 73,62% kế hoạch. Tuy nhiên, một số dự án vẫn chờ mặt bằng để tiếp tục triển khai.
Trong tháng 10/2026, Ban Quản lý dự án Nông nghiệp và Môi trường Nghệ An dự kiến đề xuất Trung tâm Quỹ đất và phường Trường Vinh giải quyết dứt điểm mặt bằng tại 2 dự án Trạm bơm Hói Chùa và đường Cao Xuân Huy kéo dài, qua đó bảo đảm tiến độ giải ngân theo cam kết.
Tháo điểm nghẽn để tăng tốc giải ngân
Theo ông Hoàng Sỹ Kiện, Giám đốc Ban Quản lý dự án công trình giao thông tỉnh Nghệ An, năm 2026, Dự án thành phần 1 đường bộ cao tốc Vinh - Thanh Thủy được bố trí 2.480 tỷ đồng, đến nay đã giải ngân 73%.
Dự án thành phần 1 xây dựng tuyến chính gồm 6 gói thầu xây lắp, trong đó các gói XL01, XL02 và XL03 đang được nhà thầu tổ chức thi công.
Tại hầm Đại Huệ một trong những hạng mục thuộc dự án đường bộ cao tốc Vinh - Thanh Thủy, các đơn vị thi công đang triển khai đào thoát nước đỉnh núi và gia cố mái dốc tại cửa hầm phía Tây, phía Đông.
Tại gói XL01, mặt bằng đã bàn giao đạt 99%, nhà thầu huy động nhân lực, máy móc, triển khai đồng thời các mũi thi công đường, hầm và cầu. Gói XL02 đã bàn giao hơn 87% mặt bằng; các nhà thầu đang triển khai lán trại, đường công vụ, bãi đúc dầm, trạm trộn và thi công nền đường. Gói XL03 mới bàn giao hơn 53% mặt bằng, phần còn lại chủ yếu tại xã Kim Bảng đang tiếp tục được xử lý để phục vụ thi công.
Theo ông Kiện, giải phóng mặt bằng vẫn là một trong những nội dung cần tập trung tháo gỡ, nhất là tại Nam Đàn, Vạn An và Kim Bảng. Việc sớm hoàn thành bàn giao mặt bằng sẽ tạo điều kiện để nhà thầu mở rộng phạm vi thi công, tăng khối lượng thực hiện, bảo đảm tiến độ dự án và đẩy nhanh giải ngân vốn đầu tư công.
Gói XL01 thuộc Dự án thành phần 1 của đường bộ cao tốc Vinh – Thanh Thủy, mặt bằng đã bàn giao đạt 99%, nhà thầu đã huy động nhân lực, máy móc để triển khai đồng thời các mũi thi công đường, hầm và cầu.
Tại phiên họp Ban Thường vụ Tỉnh ủy Nghệ An ngày 1/10/2026, Bí thư Tỉnh ủy Nguyễn Khắc Thận yêu cầu các cấp, ngành rà soát toàn diện nhiệm vụ, tập trung tháo gỡ điểm nghẽn, đẩy nhanh giải ngân đầu tư công, thu hút các dự án chất lượng và khai thác dư địa tăng trưởng, phấn đấu hoàn thành cao nhất các mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội năm 2026.
Trong quý IV, các cấp, ngành phải xác định rõ dư địa tăng trưởng, tập trung vào những lĩnh vực có khả năng tạo giá trị gia tăng ngay; đẩy nhanh giải ngân, thi công các công trình đã khởi công, đồng thời tháo gỡ vướng mắc về thủ tục, mặt bằng tại các dự án chậm tiến độ.
Bí thư Tỉnh ủy cũng yêu cầu đánh giá nghiêm túc, thực chất những hạn chế, nhất là tình trạng một số công trình, dự án triển khai, thi công còn chậm. Dù giải ngân đầu tư công đạt khá, một số dự án, nhất là trường liên cấp và các dự án trọng điểm, vẫn chậm ở khâu chuẩn bị đầu tư, giải phóng mặt bằng và tổ chức thi công.
Giải phóng mặt bằng tiếp tục được xác định là điểm nghẽn cần tập trung tháo gỡ. Nhiều dự án đã được chấp thuận chủ trương đầu tư nhưng tỷ lệ giải phóng mặt bằng mới đạt trên 50% và còn nhiều vướng mắc. Ban Chỉ đạo tiếp tục phân công cụ thể lãnh đạo phụ trách từng dự án, địa bàn, tập trung xử lý trong tháng 10, chậm nhất tháng 11, không để dồn việc sang tháng 12.
Theo báo cáo của UBND tỉnh Nghệ An, tính đến ngày 24/9, có 105 đơn vị chủ đầu tư giải ngân đạt khá, cao hơn mức bình quân 69,34%.
Trong đó có 11 sở, ngành, chủ đầu tư gồm: Chi nhánh Ngân hàng Chính sách xã hội tỉnh 100%; Công ty TNHH MTV Thủy lợi Nghệ An 99,88%; Trường PTTH Dân tộc nội trú tỉnh Nghệ An 99,34%; Trường Cao đẳng Việt Đức Nghệ An 96,99%; Chi cục Kinh tế và Phát triển nông thôn Nghệ An 93,92%; Trường THPT Anh Sơn 3 83,32%; Sở Tài chính 79,7%; Ban Quản lý dự án Nông nghiệp và Môi trường 73,62%; Sở Xây dựng 72,77%; Ban Quản lý Khu kinh tế Đông Nam 72,46%; Sở Nông nghiệp và Môi trường 70,99%.
Có 94 UBND xã, phường đạt mức giải ngân khá. Trong đó, 15 xã, phường có tỷ lệ giải ngân cao gồm: Na Loi 100%; Tân Mai 100%; Châu Hồng 100%; Hoàng Mai 99,95%; Lương Sơn 99,04%; Vân Tụ 98,82%; Nghĩa Lộc 98,52%; Mường Ham 98,45%; Nghĩa Hưng 98,36%; Đông Thành 98,12%; Nghi Lộc 98,01%; Đại Đồng 97,84%; Hưng Nguyên Nam 97,46%; Hùng Châu 96,64%; Vân Du 96,57%.