Hàng hải

Nghệ An: Siết chặt quản lý đội tàu, quyết tâm gỡ thẻ vàng EC

-

Nghệ An đang siết quản lý đội tàu, kiểm soát khai thác và truy xuất nguồn gốc thủy sản để chống khai thác IUU. Tuy nhiên, những bất cập về thiết bị VMS, hạ tầng nghề cá và ý thức chấp hành của ngư dân vẫn cần sớm khắc phục để đáp ứng yêu cầu của EC.

Siết quản lý từ từng con tàu, từng chuyến biển

Sau đợt thanh tra lần thứ 5, Ủy ban Châu Âu (EC) tiếp tục đưa ra các khuyến nghị nhằm hoàn thiện quản lý nghề cá, gỡ thẻ vàng IUU, bảo vệ uy tín và thị trường xuất khẩu thủy sản Việt Nam. Trước tình hình đó, Nghệ An đang tăng cường quản lý đội tàu, kiểm soát khai thác và truy xuất nguồn gốc thủy sản.

Nghệ An: Siết chặt quản lý đội tàu, quyết tâm gỡ thẻ vàng EC- Ảnh 1.

Nghệ An đẩy mạnh quản lý đội tàu, kiểm soát khai thác và truy xuất nguồn gốc thủy sản để chống khai thác IUU.

Thực hiện Quyết định số 1516/QĐ-TTg ngày 10/8/2026 của Thủ tướng Chính phủ và chỉ đạo của Ban Chỉ đạo Quốc gia về IUU, ngày 25/8/2026, UBND tỉnh Nghệ An ban hành Kế hoạch số 787/KH-UBND nhằm khắc phục các khuyến nghị của EC sau đợt thanh tra lần thứ 5. 

Trọng tâm là quản lý chặt đội tàu, kiểm soát xuất nhập bến, duy trì kết nối VMS và ngăn chặn tàu cá vi phạm vùng biển nước ngoài.

Theo theo thống kê của Chi cục Thủy sản và Kiểm ngư Nghệ An, toàn tỉnh hiện có hơn 3.500 tàu cá, trong đó 2.642 tàu từ 6m trở lên đã được đăng ký, cập nhật trên hệ thống VNFishbase, đạt 100%. 

Tỷ lệ tàu được xác nhận định danh trên VNeID đạt 99,92%; toàn bộ chủ tàu và thuyền trưởng khai thác xa bờ đã ký cam kết không vi phạm vùng biển nước ngoài.

Công tác giám sát hành trình cũng có chuyển biến. Số tàu mất kết nối VMS giảm từ 722 tàu năm 2024 xuống còn 375 tàu năm 2025. Từ đầu năm 2026 đến nay, lực lượng chức năng phát hiện 39 tàu với 51 lượt mất kết nối trên 6 giờ, đã xử lý 29 tàu với 41 lượt vi phạm.

Nghệ An: Siết chặt quản lý đội tàu, quyết tâm gỡ thẻ vàng EC- Ảnh 2.

Xã Quỳnh Phú (Nghệ An) hiện có 847 tàu cá, trong đó 346 tàu có chiều dài từ 15m trở lên đã lắp đặt thiết bị VMS.

Tại xã Quỳnh Phú, một trong những địa bàn có đội tàu khai thác lớn của tỉnh, hiện có 847 tàu cá, trong đó 346 tàu có chiều dài từ 15m trở lên đã lắp đặt thiết bị VMS. 

Việc chuẩn bị cho mỗi chuyến biển được gắn với yêu cầu kiểm tra giấy tờ, điều kiện hoạt động và tình trạng thiết bị giám sát hành trình.

Anh Nguyễn Văn Chung, ngư dân trú xã Quỳnh Phú cho biết, trước mỗi chuyến biển, chủ tàu và thuyền viên đều chủ động kiểm tra giấy tờ, thiết bị giám sát hành trình (VMS), hệ thống thông tin liên lạc và các điều kiện an toàn của phương tiện. 

Đặc biệt, thiết bị VMS phải được duy trì hoạt động liên tục trong suốt quá trình khai thác trên biển, bảo đảm dữ liệu hành trình được truyền về hệ thống theo quy định. 

Theo anh Chung, việc chấp hành nghiêm các quy định không chỉ giúp tàu cá đủ điều kiện xuất bến, hoạt động khai thác đúng pháp luật mà còn hạn chế nguy cơ bị xử phạt, tránh ảnh hưởng đến thời gian và hiệu quả mỗi chuyến biển.

Nghệ An: Siết chặt quản lý đội tàu, quyết tâm gỡ thẻ vàng EC- Ảnh 3.

Chính quyền xã Quỳnh Phú (Nghệ An) ban hành nhiều văn bản chỉ đạo, phối hợp với lực lượng biên phòng và Ban Quản lý cảng cá Lạch Quèn tăng cường tuyên truyền, vận động ngư dân thực hiện nghiêm túc quy định chống khai thác IUU.

Theo thống kê của UBND xã Quỳnh Phú, hiện địa phương đang kiểm soát 33 tàu cá không đủ điều kiện khai thác. Các tàu cá thuộc diện này được giao cho các thôn theo dõi vị trí neo đậu, yêu cầu báo cáo hình ảnh hằng tuần. 

Cách làm này nhằm ngăn chặn tình trạng tàu chưa đủ điều kiện vẫn lén lút ra khơi, đồng thời gắn trách nhiệm quản lý trực tiếp cho chính quyền cơ sở.

Đồng thời, tính đến ngày 15/9/2026, xã Quỳnh Phú ghi nhận 5 tàu cá mất kết nối VMS khi đang neo đậu tại bờ, trong đó có một tàu có dấu hiệu hai lần không báo cáo vị trí theo quy định. 

Địa phương đã thành lập tổ xác minh, đồng thời đề nghị đơn vị cung cấp dịch vụ mạng làm rõ nguyên nhân.

Nghệ An: Siết chặt quản lý đội tàu, quyết tâm gỡ thẻ vàng EC- Ảnh 4.

Tại Nghệ An, sau mỗi chuyến đi biển về, hải sản được xếp vào những khay nhựa lớn để vận chuyển từ tàu lên bờ, tiếp đó đến các quy trình giám sát sản lượng, truy xuất nguồn gốc tại cảng cá là mắt xích quyết định tính minh bạch của chuỗi thủy sản.

Ông Cao Xuân Điệp, Phó chủ tịch UBND xã Quỳnh Phú cho biết, thực hiện Kế hoạch số 787/KH-UBND của UBND tỉnh Nghệ An, địa phương đã ban hành gần 20 văn bản chỉ đạo, phối hợp với lực lượng biên phòng và Ban Quản lý cảng cá Lạch Quèn tăng cường tuyên truyền, vận động ngư dân thực hiện nghiêm túc quy định chống khai thác IUU. 

Chủ tàu được yêu cầu ký cam kết không vi phạm, tham gia tập huấn pháp luật và trao đổi thông tin qua các nhóm Zalo.

Theo ông Điệp, tình trạng mất kết nối VMS có nguyên nhân từ tín hiệu mạng chưa ổn định; môi trường nước mặn cũng khiến các đầu nối thiết bị dễ bị oxy hóa, hư hỏng. Bên cạnh đó, ý thức chấp hành pháp luật của một bộ phận ngư dân trực tiếp khai thác vẫn còn hạn chế.

Thực tế này cho thấy, quản lý đội tàu không thể chỉ dừng ở việc thống kê, đăng ký phương tiện mà phải theo sát toàn bộ quá trình hoạt động. 

Đặc biệt, đối với tàu không đủ điều kiện, việc giao trách nhiệm quản lý, xác định vị trí neo đậu và kiểm tra thường xuyên cần được thực hiện thực chất, tránh hình thức.

Số hóa truy xuất nguồn gốc, tháo gỡ điểm nghẽn hạ tầng

Nếu quản lý đội tàu là khâu kiểm soát hoạt động khai thác thì giám sát sản lượng, truy xuất nguồn gốc tại cảng cá là mắt xích quyết định tính minh bạch của chuỗi thủy sản. 

Đây cũng là nội dung EC đặc biệt quan tâm, bởi sản phẩm khai thác phải chứng minh được nguồn gốc hợp pháp trước khi đưa vào chế biến, tiêu thụ và xuất khẩu.

Theo thiếu tá Nguyễn Trường Sinh, Trạm trưởng Trạm Kiểm soát Biên phòng Lạch Quèn, thực hiện kế hoạch của UBND tỉnh Nghệ An, đơn vị thường xuyên tăng cường kiểm tra, làm thủ tục xuất nhập lạch, hướng dẫn chủ tàu, thuyền trưởng chấp hành quy định. Khi tàu cập cảng, lực lượng biên phòng tiếp tục phối hợp với các đơn vị liên quan kiểm tra, giám sát hoạt động bốc dỡ thủy sản. 

Đồng thời, thực hiện kiểm soát tàu cá xuất, nhập bến, gắn kiểm tra điều kiện hoạt động với tuyên truyền, nhắc nhở ngư dân duy trì thiết bị giám sát hành trình VMS và ghi nhật ký khai thác.

Theo đó, hoạt động tàu cá ra vào cảng và sản lượng thủy sản bốc dỡ được kiểm tra, cập nhật trên hệ thống điện tử eCDT. 

Đến nay, 100% sản lượng thủy sản khai thác bốc dỡ qua cảng đã được giám sát trên hệ thống. Việc ứng dụng công nghệ giúp cơ quan quản lý đối chiếu thông tin tàu cá, chuyến biển, sản lượng và nguồn gốc sản phẩm.

Nghệ An: Siết chặt quản lý đội tàu, quyết tâm gỡ thẻ vàng EC- Ảnh 5.

Khâu kiểm soát hoạt động khai thác thì giám sát sản lượng, truy xuất nguồn gốc tại cảng cá ở Nghệ An là mắt xích quyết định tính minh bạch của chuỗi thủy sản.

Trong khi đó, theo ông Trương Văn Toản, Phó Giám đốc Ban Quản lý cảng cá Nghệ An, các cấp ngành Nghệ An đang đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số và trí tuệ nhân tạo (AI) trong xây dựng nhật ký khai thác điện tử, từng bước thay thế cách ghi chép thủ công. 

Qua triển khai, ngư dân thuận tiện hơn trong việc kê khai thông tin, trong khi cơ quan chức năng có thể quản lý dữ liệu tập trung, hạn chế sai sót và rút ngắn thời gian kiểm tra.

Bước đầu, việc sử dụng nhật ký điện tử giúp ngư dân dần thành thạo thao tác cập nhật dữ liệu, đồng thời hỗ trợ công tác quản lý tại cảng cá hiệu quả hơn. 

Đáng chú ý, việc khai báo nhật ký sau khi tàu cập cảng được thực hiện nhanh chóng, góp phần giảm thời gian làm thủ tục.

Nghệ An: Siết chặt quản lý đội tàu, quyết tâm gỡ thẻ vàng EC- Ảnh 6.

Sau khi được hướng dẫn cập nhật thông tin, việc khai báo nhật ký điện tử sau khi tàu cập cảng cá Cửa Hội (Nghệ An) được thực hiện nhanh chóng, góp phần rút ngắn thời gian làm thủ tục cho các chủ tàu và ngư dân.

Theo ông Mai Hồng Phong, Chi cục trưởng Chi cục Thủy sản và Kiểm ngư Nghệ An, ngành chức năng đang phối hợp với chính quyền địa phương siết chặt quản lý tàu cá không đủ điều kiện khai thác. 

Các phương tiện này được rà soát, theo dõi hằng tuần, kiểm tra vị trí neo đậu bằng hình ảnh và không được phép ra khơi khi chưa đáp ứng đủ điều kiện theo quy định. Qua đó, kiểm soát chặt đội tàu, ngăn ngừa nguy cơ vi phạm vùng biển nước ngoài.

Tuy nhiên, công tác chống khai thác IUU vẫn còn nhiều khó khăn. Một số tàu cá tiếp tục mất kết nối thiết bị giám sát hành trình (VMS), hạ tầng nghề cá chưa đồng bộ, nhiều cảng cá và khu neo đậu tránh trú bão xuống cấp, luồng lạch bồi lắng, gây khó khăn cho hoạt động ra vào cảng cũng như công tác kiểm tra, giám sát.

Theo ông Phong, để khắc phục, Nghệ An cần gắn chặt quản lý đội tàu với đầu tư, nâng cấp hạ tầng nghề cá. Trong đó, chú trọng sửa chữa cảng cá, khu neo đậu, nạo vét luồng lạch, cải thiện hệ thống thông tin liên lạc và kiểm tra, bảo dưỡng thiết bị VMS thường xuyên, hạn chế tình trạng mất kết nối khi tàu hoạt động trên biển.

Đặc biệt, công tác kiểm tra, giám sát phải được duy trì liên tục, không chỉ tập trung vào các đợt cao điểm. 

Những trường hợp mất kết nối VMS, không ghi nhật ký khai thác, không thực hiện thủ tục xuất, nhập bến hoặc có dấu hiệu vi phạm vùng biển nước ngoài cần được xác minh, xử lý kịp thời, đúng quy định. 

Đây là yêu cầu quan trọng để nâng cao hiệu quả chống khai thác IUU và ngăn chặn vi phạm từ cơ sở.

Những mục tiêu trọng tâm đặt ra trong chống khai thác IUU theo Kế hoạch số 787/KH-UBND của UBND tỉnh Nghệ An gồm:

100% tàu cá đã đăng ký phải được cập nhật đầy đủ, chính xác, kịp thời trên Cơ sở dữ liệu VNFishbase; 100% tàu cá thuộc diện bắt buộc lắp thiết bị giám sát hành trình (VMS) được kiểm soát tình trạng thiết bị khi xuất, nhập bến; 100% lượt tàu cá có chiều dài từ 6 mét trở lên ra, vào cảng, xuất, nhập bến phải được ghi nhận trên hệ thống phần mềm eCDT. Tuyệt đối không cấp Giấy xác nhận nguyên liệu thủy sản khai thác đối với tàu cá không có dữ liệu hoặc dữ liệu không hợp lệ trên eCDT.

100% hồ sơ cấp Giấy xác nhận, chứng nhận nguồn gốc thủy sản xuất khẩu sang các thị trường có yêu cầu (đặc biệt là châu Âu) phải xử lý trên eCDT; 100% doanh nghiệp chế biến, xuất khẩu hải sản sang châu Âu được kiểm tra theo phương pháp đánh giá rủi ro; 100% vụ việc vi phạm IUU được tiếp nhận, xác minh, xử lý đúng thẩm quyền, thời hạn (không quá 60 ngày) và cập nhật lên cơ sở dữ liệu xử phạt. Ngăn chặn dứt điểm tàu cá Nghệ An vi phạm vùng biển nước ngoài.