Việc ban hành Nghị định 122/2026/NĐ-CP không chỉ tháo gỡ những điểm nghẽn kéo dài tại các dự án BOT, mà còn phát đi thông điệp rõ ràng về chia sẻ rủi ro công bằng, mở ra kỳ vọng mới cho nhà đầu tư trong lĩnh vực PPP giao thông.
Rõ cơ chế chia sẻ rủi ro
Được Chính phủ ban hành ngày 3/4/2026, Nghị định 122/2026/NĐ-CP tập trung xử lý các vướng mắc đối với những dự án BOT ký kết trước ngày 1/1/2021.
Cao tốc Bắc Giang - Lạng Sơn.
Đáng chú ý tại nghị định này là lần đầu tiên, cơ chế chia sẻ phần giảm doanh thu, bổ sung vốn nhà nước hỗ trợ hoặc chấm dứt hợp đồng trước thời hạn được cụ thể hóa rõ ràng hơn.
Đây được xem là bước tiến quan trọng trong việc tạo nền tảng pháp lý minh bạch để xử lý các tồn đọng kéo dài nhiều năm trong lĩnh vực hạ tầng giao thông.
Theo giới chuyên gia, tác động lớn nhất của Nghị định 122 không chỉ nằm ở việc tháo gỡ khó khăn cho từng dự án cụ thể mà còn ở thông điệp chính sách mang tính "công bằng" giữa Nhà nước và doanh nghiệp trong chia sẻ rủi ro.
Khi các vướng mắc phát sinh nhiều năm trước đây được nhìn nhận và xử lý trên nguyên tắc minh bạch, công bằng, niềm tin của khu vực tư nhân sẽ được củng cố, qua đó tạo thêm động lực để doanh nghiệp mạnh dạn tham gia các dự án hạ tầng mới trong giai đoạn tới.
PGS.TS Phạm Duy Nghĩa, Chuyên gia tư vấn ADB nhận định, việc giải quyết các rủi ro tồn đọng từ các dự án BOT trước đây như một cam kết dài hạn, góp phần giảm chi phí vốn, nâng cao khả năng huy động nguồn lực xã hội cho phát triển hạ tầng.
Theo rà soát của Bộ Xây dựng, hiện có 11 dự án BOT giao thông gặp vướng mắc kéo dài đang chờ xử lý: QL1 đoạn tránh TP Thanh Hóa; Tuyến Thái Nguyên - Chợ Mới và nâng cấp QL3; nâng cấp đường Hồ Chí Minh qua Đắk Lắk; Cải tạo, nâng cấp QL91; Dự án luồng sông Sài Gòn đoạn cầu Bình Lợi - cảng Bến Súc; Cầu Việt Trì - Ba Vì; Cầu Thái Hà; Hầm đường bộ qua Đèo Cả; Cao tốc Bắc Giang - Lạng Sơn; Cầu An Hải (Phú Yên); QL39B tuyến tránh Thanh Nê (Thái Bình).
Nghị định 122 cũng góp phần kéo giảm đáng kể yếu tố bất định pháp lý - biến số then chốt trong lĩnh vực BOT giao thông. Khi mức độ bất định giảm dần, thị trường cũng có xu hướng nhìn rõ hơn giá trị thực của các doanh nghiệp sở hữu tài sản BOT đang vận hành hiệu quả, năng lực triển khai đã được kiểm chứng và chiến lược phát triển dài hạn rõ ràng.
Diễn biến trên thị trường chứng khoán gần đây cho thấy, dòng tiền đang có xu hướng quay trở lại nhóm cổ phiếu xây dựng - hạ tầng và PPP sau giai đoạn điều chỉnh mạnh.
Theo đánh giá, các doanh nghiệp như HHV, VCG, C4G, CTI, CII là những cái tên có khả năng hưởng lợi đáng kể từ chu kỳ đầu tư hạ tầng mới, đặc biệt trong bối cảnh số lượng gói thầu và dự án PPP tiếp tục gia tăng.
Giới phân tích cho rằng các doanh nghiệp mạnh về tổng thầu và xây lắp được kỳ vọng hưởng lợi từ backlog gia tăng; trong khi nhóm sở hữu danh mục BOT dài hạn như HHV, CII hay CTI có lợi thế lớn hơn về dòng tiền ổn định và khả năng mở rộng đầu tư khi rủi ro pháp lý dần được tháo gỡ.
Dự án đầu tư xây dựng công trình cải tạo, nâng cấp QL91 đoạn Km14+000 - Km50+889.
Khơi thông nguồn lực cho các nhà đầu tư
Trong bức tranh chung nói trên, HHV kỳ vọng sẽ là một trong những doanh nghiệp hưởng lợi từ Nghị định 122 khi có 2 dự án BOT nằm trong danh mục các dự án vướng mắc kéo dài dự kiến được tháo gỡ, gồm: hầm Đèo Cả và Bắc Giang - Lạng Sơn đang chờ bố trí vốn hỗ trợ từ ngân sách.
Ông Ngọ Trường Nam, Tổng Giám đốc HHV cho rằng, điểm tích cực lớn nhất từ Nghị định 122 không chỉ là tháo gỡ các tồn tại kéo dài tại một số dự án BOT, mà còn thể hiện sự sòng phẳng của nhà nước với doanh nghiệp tư nhân trong đầu tư hạ tầng.
Khi các 'điểm nghẽn' được xử lý minh bạch, niềm tin của nhà đầu tư sẽ được củng cố, tạo thêm động lực để doanh nghiệp mạnh dạn tham gia các dự án PPP mới.
"Điều doanh nghiệp cần nhất là một môi trường pháp lý ổn định và có thể dự báo. Khi niềm tin được khơi thông, đây sẽ là động lực quan trọng thúc đẩy các dự án hạ tầng mới trong thời gian tới", ông Nam nhấn mạnh.
Đồng quan điểm, ông Lê Minh Nghĩa, Giám đốc Công ty TNHH BOT Phú Hà, đại diện doanh nghiệp dự án cầu Phú Hà cho rằng, Nghị định 122 đã tạo cơ sở pháp lý rõ ràng để tháo gỡ những khó khăn kéo dài nhiều năm tại các dự án BOT, giúp ổn định phương án tài chính dự án, bảo đảm chi phí vận hành và duy trì chất lượng khai thác công trình trong dài hạn.
Theo ông Nghĩa, việc xử lý dứt điểm các vướng mắc BOT trên cơ sở pháp lý được luật hóa sẽ giúp nhà đầu tư sớm củng cố dòng tiền, nâng cao năng lực quản lý vận hành và chủ động hơn nữa nguồn lực cho các kế hoạch tái đầu tư, mở rộng trong tương lai.
"Về lâu dài, chính sách này không chỉ củng cố niềm tin mà còn tạo điều kiện để nhà đầu tư ổn định hoạt động tài chính, tiếp tục đồng hành với các dự án hạ tầng trong giai đoạn tiếp theo", ông Nghĩa nhấn mạnh.
Ở góc độ thị trường vốn, giới phân tích cho rằng điểm hấp dẫn của nhóm BOT hiện nay không chỉ nằm ở tăng trưởng lợi nhuận ngắn hạn mà còn ở mức độ tin cậy của dòng tiền trong chu kỳ 10 - 20 năm, từ đó ảnh hưởng trực tiếp tới cách thị trường định giá tài sản và triển vọng mở rộng đầu tư của doanh nghiệp.
Giới đầu tư hiện cũng ngày càng quan tâm nhiều hơn tới chất lượng vận hành tài sản, kỷ luật quản trị và tính minh bạch trong chiến lược phát triển - những yếu tố được xem là nền tảng tạo nên giá trị bền vững cho các doanh nghiệp BOT trong dài hạn.
Nhìn rộng hơn, sự ra đời của Nghị định 122 không chỉ góp phần tháo gỡ các dự án BOT tồn đọng mà còn mở rộng dư địa huy động nguồn vốn xã hội cho mô hình PPP trong lĩnh vực giao thông.
Trong bối cảnh nhu cầu đầu tư hạ tầng quy mô lớn tiếp tục gia tăng, những doanh nghiệp sở hữu danh mục BOT ổn định và năng lực triển khai đã được kiểm chứng sẽ tiếp tục là tâm điểm theo dõi của dòng tiền trung và dài hạn.