Đề xuất của Bộ Xây dựng về việc áp dụng chung cơ chế đặc thù cho các dự án cao tốc giai đoạn 2026 - 2030 là hợp lý và rất cần thiết.
Trước mắt, nên ưu tiên xây dựng một nghị quyết chung của Quốc hội để thực hiện, đồng thời xem xét đưa những cơ chế, chính sách đã được kiểm chứng một cách đầy đủ vào các luật có liên quan.
Tuy nhiên, cũng cần xem xét nội dung cụ thể của từng cơ chế trước khi có kết luận về hình thức và về thẩm quyền ban hành các chính sách này.
Với 4 chính sách Bộ Xây dựng đề xuất, cần được thiết kế riêng về điều kiện, trách nhiệm. Muốn chính sách được ban hành sớm, phải chuẩn bị hồ sơ theo từng vướng mắc cụ thể. (Ảnh minh hoạ)
Cụ thể, cần chuyển từ giải quyết từng dự án sang giải quyết những vướng mắc có tính hệ thống. Nếu có nhiều dự án tương đồng đều cần những cơ chế cơ bản giống nhau, việc tiếp tục trình từng nghị quyết riêng cho từng dự án sẽ làm tăng chi phí chuẩn bị hồ sơ cũng như kéo dài thời gian, giảm tính chủ động của cơ quan triển khai.
Một khuôn khổ chung, có tiêu chí áp dụng rõ ràng sẽ giúp địa phương và chủ đầu tư dự liệu được những thủ tục ngay từ đầu, đồng thời tạo sự thống nhất giữa các dự án.
Mặc dù vậy, cần tổng kết những cơ chế chính sách đặc thù, đặc biệt đó đã rút ngắn được bao nhiêu thời gian thực hiện dự án, có tác động thế nào đến chi phí, chất lượng công trình, đến quyền lợi người dân và môi trường?
Vấn đề thứ hai, nghị quyết chung (nếu có) và nếu luật hóa các chính sách mà Bộ Xây dựng đề xuất, có thể được tiến hành song song.
Về hình thức văn bản, nên lựa chọn theo tính chất của từng nội dung. Với những cơ chế đã được pháp luật hiện hành cho phép, nên xử lý theo hướng tổ chức thực hiện hoặc sửa văn bản hướng dẫn theo đúng thẩm quyền. Nếu cần những quy định khác luật và áp dụng trong phạm vi thời hạn xác định, cần xem xét trình Quốc hội ban hành một nghị quyết chung.
Những cơ chế đã có đủ bằng chứng về hiệu quả, phù hợp để áp dụng ổn định lâu dài, có thể lựa chọn theo phương án tiến hành sửa đổi, bổ sung các luật có liên quan, có thể nghiên cứu một luật để sửa nhiều luật.
Căn cứ vào Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật, không cần đợi sửa đồng loạt các luật mới tháo gỡ được những vướng mắc cấp thiết. Tuy nhiên, không nên kéo dài một cách vô thời hạn việc dùng cơ chế đặc biệt cho những vấn đề đã đủ điều kiện để trở thành quy định chung.
Với 4 chính sách Bộ Xây dựng đề xuất, cần được thiết kế riêng về điều kiện, trách nhiệm. Muốn chính sách được ban hành sớm, phải chuẩn bị hồ sơ theo từng vướng mắc cụ thể.
Tôi đề xuất Chính phủ giao Bộ Xây dựng chủ trì cùng với các bộ, ngành có liên quan như Bộ Tư pháp, Bộ Tài chính, Bộ Nông nghiệp và Môi trường, thực hiện kế hoạch có thời hạn rõ ràng như: lập bảng đối chiếu các nghị quyết mà Quốc hội đã ban hành cũng như các quy định pháp luật hiện hành xem có cơ chế nào còn cần thiết, cơ chế nào đã được luật hóa và cơ chế nào thì chỉ cần hướng dẫn thực hiện.
Đồng thời, phải tổng kết bằng số liệu những chính sách đã được áp dụng, ví dụ như thời gian tiết kiệm, chi phí; chất lượng, kết quả thanh tra, kiểm toán và những tác động đến người dân, môi trường.
Ngoài ra, cần xây dựng dự thảo nghị quyết chung cụ thể, xác định những dự án nào là đủ điều kiện áp dụng, thẩm quyền áp dụng đến đâu, thời hạn và trách nhiệm giải trình và xử lý chuyển tiếp sau năm 2030 ra sao…
Chính phủ cần khẩn trương đề xuất để đưa vào chương trình lập pháp và xem xét trình quy trình thông qua nghị quyết theo trình tự, thủ tục rút gọn nếu dự thảo đáp ứng điều kiện pháp luật.
