Nhiều luật có hiệu lực nhưng còn nợ phần lớn văn bản quy định chi tiết

Ghi nhận nỗ lực của Chính phủ trong xây dựng, ban hành khối lượng lớn quy định chi tiết nhưng Thường trực Uỷ ban Dân nguyện và Giám sát chỉ ra còn tình trạng chậm, nợ quy định chi tiết. Nhiều luật có hiệu lực nhưng còn nợ phần lớn quy định chi tiết.

Nỗ lực ban hành khối lượng rất lớn quy định chi tiết 

Sáng 14/4, Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến về báo cáo kết quả giám sát văn bản quy phạm pháp luật năm 2025 của Hội đồng Dân tộc và các Ủy ban của Quốc hội.

Trình bày báo cáo kết quả giám sát, Chủ nhiệm Ủy ban Dân nguyện và Giám sát Lê Thị Nga cho biết, năm 2025, Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ, Bộ trưởng, Thủ trưởng cơ quan ngang Bộ, Trưởng ngành có nhiều nỗ lực trong tổ chức triển khai xây dựng, ban hành văn bản quy phạm pháp luật với khối lượng rất lớn văn bản quy định chi tiết (352 văn bản), giúp luật, pháp lệnh, nghị quyết của Quốc hội, Ủy ban Thường vụ Quốc hội kịp thời đi vào cuộc sống.

Tuy nhiên, còn 173 văn bản ban hành chậm hơn thời điểm có hiệu lực thi hành, trong đó, một số văn bản chậm từ 6 tháng đến 2 năm. Còn 47 điều, khoản được giao quy định chi tiết của 21 luật, nghị quyết chưa được ban hành. Đáng lưu ý, nhiều luật có hiệu lực pháp luật nhưng còn nợ phần lớn văn bản quy định chi tiết.

Thường trực Uỷ ban Dân nguyện và Giám sát nhấn mạnh, kết quả giám sát của Hội đồng Dân tộc, các Ủy ban của Quốc hội cho thấy, những văn bản quy phạm pháp luật được ban hành trong năm 2025 cơ bản bảo đảm tính hợp hiến, hợp pháp, thống nhất với Hiến pháp, luật, nghị quyết của Quốc hội, pháp lệnh…

Tuy nhiên, vẫn còn một nghị định của Chính phủ có nội dung chưa bảo đảm tính thống nhất trong hệ thống pháp luật, một thông tư của Bộ Giáo dục và Đào tạo có nội dung chưa phù hợp thực tiễn, có khó khăn, vướng mắc trong tổ chức thực hiện.

Ngoài ra, Ủy ban Dân nguyện và Giám sát cho rằng, việc thực hiện kiến nghị giám sát hoặc báo cáo, đề xuất, cung cấp thông tin liên quan những kiến nghị giám sát chưa được chú trọng đúng mức, chưa được thực hiện hoặc xử lý dứt điểm.

"Vẫn còn tình trạng ban hành chậm, nợ ban hành văn bản quy định chi tiết. Nhiều luật đã có hiệu lực pháp luật nhưng còn nợ phần lớn văn bản quy định chi tiết. Công tác dự báo chính sách, đánh giá tác động chính sách trong một số lĩnh vực còn hạn chế, dẫn đến phải sửa đổi, bổ sung văn bản trong thời gian ngắn", bà Lê Thị Nga nói.

Thường trực Ủy ban Dân nguyện và Giám sát kiến nghị Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ và các bộ, ngành tập trung thực hiện, khắc phục dứt điểm hạn chế, khẩn trương ban hành theo thẩm quyền văn bản quy định chi tiết đối với 47 điều, khoản chưa được ban hành trong năm 2025; nghiên cứu sửa đổi, bổ sung một nghị định của Chính phủ và một thông tư của Bộ Giáo dục và Đào tạo nêu trên.

Khẩn trương ban hành 47 nội dung đang "nợ"

Phát biểu tại phiên họp, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định cho hay, một trong những nguyên nhân dẫn đến áp lực xây dựng pháp luật rất lớn là sự thay đổi trong tư duy làm luật.

Phó Chủ tịch Quốc hội dự báo, năm 2026, khối lượng công việc còn lớn hơn nữa. Số liệu thực tế cho thấy, năm 2025, Quốc hội ban hành 89 luật, nhưng chỉ có 25 luật có hiệu lực trước ngày 31/12/2025. Như vậy, phần lớn luật này sẽ có hiệu lực và cần văn bản hướng dẫn trong năm 2026.

Bối cảnh đó đòi hỏi sự đổi mới mạnh mẽ hơn nữa trong công tác giám sát văn bản quy phạm pháp luật.

Về tình trạng chậm, nợ ban hành văn bản, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Phan Chí Hiếu thừa nhận, dù tình trạng mâu thuẫn, chồng chéo đã có cải thiện, việc chậm nợ vẫn tồn tại và đề xuất cần đưa ra tỷ lệ so sánh cụ thể với năm 2024 để thấy rõ nỗ lực của Chính phủ và các bộ, ngành.

Về nguyên nhân, bên cạnh lý do khối lượng văn bản tăng cao, Chủ nhiệm Phan Chí Hiếu chỉ rõ sự lúng túng của bộ phận cán bộ khi áp dụng Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật mới.

Đặc biệt, sau khi chuyển vai chỉnh lý ý kiến đại biểu Quốc hội đối với dự thảo luật từ Quốc hội sang Chính phủ, các bộ ngành còn khá lúng túng, gây ảnh hưởng trực tiếp chất lượng xây dựng pháp luật.

Để khắc phục triệt để, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Phan Chí Hiếu đề xuất Chính phủ và các bộ ngành cần tăng cường công tác tự kiểm tra và kiểm tra theo thẩm quyền.

Phát biểu kết luận, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Doãn Anh ghi nhận những nỗ lực lớn của Chính phủ và các cơ quan trong việc ban hành khối lượng văn bản lớn năm 2025, cơ bản đảm bảo tính hợp hiến, hợp pháp. 

Tuy nhiên, Phó Chủ tịch Quốc hội thẳng thắn chỉ rõ hạn chế kéo dài qua nhiều năm, nhiều kỳ giám sát nhưng chưa được thực hiện dứt điểm.

Để đảm bảo hiệu quả triển khai luật trên thực tế, Phó Chủ tịch Quốc hội yêu cầu Chính phủ và các bộ ngành tiếp thu ý kiến, thực hiện dứt điểm 25 kiến nghị giám sát và khẩn trương ban hành 47 nội dung còn đang "nợ".

Các cơ quan của Quốc hội theo dõi quyết liệt và đôn đốc đến cùng việc thực hiện những kiến nghị, nâng cao chất lượng nội dung và tính kịp thời của các báo cáo tổng hợp. Văn phòng Quốc hội phối hợp triển khai ngay phần mềm giám sát để tổng hợp và báo cáo hàng tháng như định hướng của lãnh đạo Quốc hội.

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Doãn Anh nhấn mạnh, ở địa phương, nếu luật đã ban hành mà không có hướng dẫn chi tiết thì rất khó thực hiện, nhất là trong các lĩnh vực như đất đai, đầu tư công...

Do đó, báo cáo giám sát, sau khi được hoàn thiện, sẽ được gửi đến các đại biểu Quốc hội tại đợt 2 Kỳ họp thứ nhất, Quốc hội khóa XVI và đăng tải công khai trên Cổng thông tin điện tử của Quốc hội để nhân dân cùng giám sát.