Philippines đang nỗ lực tăng tốc trong cuộc đua sản xuất xe điện tại Đông Nam Á. Tuy nhiên, chuỗi cung ứng còn yếu, chi phí sản xuất cao và sự thận trọng của các hãng xe đặt ra nhiều thách thức cho tham vọng này.
Ưu đãi lớn
Một trong những nỗ lực mới nhất của Philippines nhằm thúc đẩy sản xuất xe xanh chính là Chiến lược ưu đãi xe điện (Evis), với gói hỗ trợ tài khóa trị giá 60 tỷ peso, tương đương 1 tỷ USD.
Tổng thống Philippines Ferdinand Marcos Jr công bố kế hoạch khuyến khích các hãng xe điện xây dựng nhà máy và tăng sản lượng trong nước.
Chương trình do Tổng thống Ferdinand Marcos Jr ký ban hành nhằm giảm rủi ro từ khoản đầu tư ban đầu lớn, khuyến khích các hãng xe xây dựng nhà máy mới và nâng sản lượng trong nước. Thông qua các ưu đãi này, Philippines kỳ vọng củng cố vị thế trong cuộc đua sản xuất xe điện tại Đông Nam Á.
"Philippines không nên chỉ sử dụng mà còn phải sản xuất xe điện", Bộ trưởng Bộ Năng lượng Philippines Sharon Garin nhấn mạnh. Bà ước tính sản xuất trong nước có thể giúp giảm giá bán lẻ tới 200.000 peso mỗi xe.
Theo chương trình, tối đa bốn mẫu xe điện sẽ nhận hỗ trợ tài khóa, mỗi mẫu lên tới 15 tỷ peso, dưới hình thức chứng nhận thanh toán thuế. Doanh nghiệp có thể sử dụng các chứng nhận này để bù trừ thuế thu nhập, thuế giá trị gia tăng, thuế tiêu thụ đặc biệt và thuế nhập khẩu.
Để đủ điều kiện tham gia, doanh nghiệp phải đầu tư ít nhất 5 tỷ peso hoặc cam kết đạt sản lượng trong nước 10.000 xe mỗi năm trong vòng ba năm.
Trong bối cảnh quy mô thị trường xe điện ASEAN được dự báo tăng từ 4,6 tỷ USD năm 2025 lên 23,6 tỷ USD vào năm 2031, Philippines kỳ vọng ưu đãi thuế có mục tiêu sẽ giúp thu hẹp khoảng cách 30 - 40 năm phát triển công nghiệp so với các nước trong khu vực.
Doanh nghiệp vẫn thận trọng
Tuy nhiên, nhà đầu tư không chỉ quan tâm quy mô ưu đãi mà còn theo dõi tính nhất quán trong quá trình thực hiện. Các chuyên gia trong ngành cũng đặt câu hỏi liệu chiến lược của Philippines có đủ nguồn lực tài chính để bắt kịp những trung tâm sản xuất hàng đầu hay không.
Theo chính sách mới của Philippines, tối đa bốn mẫu xe điện sẽ nhận hỗ trợ tài khóa lên tới 15 tỷ peso mỗi mẫu.
Tính đến tháng 8/2026, chỉ Mitsubishi Motors Philippines của Nhật Bản công khai bày tỏ ý định đăng ký tham gia Evis. Hãng đã công bố kế hoạch đầu tư 7 tỷ peso để lắp ráp xe hybrid tại nhà máy ở Santa Rosa, tỉnh Laguna vào giữa năm 2028. Đây là trung tâm công nghiệp lớn ở phía nam vùng đô thị Manila, đồng thời là thủ phủ sản xuất ô tô của Philippines.
Trong khi đó, các doanh nghiệp khác vẫn do dự. BYD của Trung Quốc, nắm 70% thị phần xe điện trong nước thông qua ACMobility thuộc Tập đoàn Ayala, lựa chọn không tham gia lắp ráp nội địa theo chương trình Evis.
Toyota Motor Philippines, hãng ô tô dẫn đầu thị trường về doanh số, cũng giữ thái độ thận trọng. Dù để ngỏ khả năng tham gia, Toyota cho biết quyết định sẽ phụ thuộc vào các ưu đãi cuối cùng của chương trình và hiệu quả kinh tế của chuỗi cung ứng trong nước.
Theo ông Jerreson Cabalde, chuyên gia tư vấn quản lý tại Zeee Green, đơn vị tư vấn hạ tầng xe điện, câu hỏi hiện nay không còn là thị trường xe điện Philippines có tăng trưởng hay không. Điều quan trọng là đất nước có thể xây dựng hạ tầng phù hợp đủ nhanh, đúng địa điểm và theo những mô hình kinh doanh bền vững về mặt thương mại hay không.
Tìm lối đi riêng
Các ưu đãi mới được triển khai trên nền tảng công nghiệp vốn gặp khó khăn trong cạnh tranh về chi phí và quy mô. Ngay trước quá trình chuyển đổi sang xe điện, Philippines đã đối mặt với những điểm nghẽn chuỗi cung ứng, cản trở năng lực sản xuất ô tô trong nước.
Trong khi năng lực cung ứng phát triển chậm, nhu cầu trên thị trường nội địa Philippines tăng nhanh hơn dự đoán, phần lớn do giá nhiên liệu toàn cầu ở mức cao. Trong nửa đầu năm 2026, doanh số xe điện tại Philippines tăng 132,7% so với cùng kỳ, đạt 31.381 xe.
Bộ Năng lượng Philippines nhận định hệ sinh thái phụ tùng, linh kiện kém phát triển, sản lượng thấp sẽ khiến xe điện sản xuất trong nước đắt hơn đáng kể so với xe sản xuất ở nước ngoài. Bên cạnh đó, giá điện công nghiệp tại Philippines thuộc nhóm cao nhất châu Á, tạo thêm sức ép lên chi phí sản xuất.
Trong khi Philippines tìm cách tháo gỡ những điểm nghẽn này, các nước láng giềng đã xây dựng hệ sinh thái ô tô từ nhiều thập kỷ trước và có nền tảng công nghiệp hoàn thiện hơn.
Đơn cử, Thái Lan sở hữu nhiều dây chuyền lắp ráp chuyên dụng cho xe điện hoặc có khả năng sản xuất xe điện, trong đó các thương hiệu Trung Quốc dẫn đầu về đầu tư và sản lượng. Riêng năm 2025, nước này sản xuất 70.914 ô tô thuần điện, gấp hơn 6 lần năm trước.
Indonesia tận dụng trữ lượng nickel khổng lồ để thu hút 346 triệu USD cam kết đầu tư vào lắp ráp và chuỗi cung ứng trong nước, đồng thời duy trì công suất sản xuất hơn 150.000 ô tô điện mỗi năm.
Trước khoảng cách đó, một số nhà phân tích cho rằng Philippines cần xác định vai trò riêng trong chuỗi giá trị khu vực.
"Philippines có thể tạo dựng vị trí chiến lược trong thị trường ngách, trở thành trung tâm lắp ráp xe điện thương mại và xe điện hạng nhẹ của khu vực, đồng thời tận dụng vị thế là một trong những nước sản xuất nickel lớn nhất thế giới", ông Akshay Prasad, lãnh đạo tại công ty tư vấn quản trị Arthur D Little khu vực Đông Nam Á nhận định.
Theo ông Prasad, Philippines có thể định vị mình ở khâu chế biến trung gian trong chuỗi giá trị từ nickel đến pin, qua đó thu hút 1 - 2 tỷ USD vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài cho các nhà máy sản xuất vật liệu cực dương.
Những dấu hiệu đầu tiên của quá trình chuyển dịch này đã xuất hiện. StB Giga Factory của Australia đã khai trương nhà máy pin xe điện đầu tiên của Philippines tại New Clark City, tỉnh Tarlac. Đây là đô thị thông minh và khu sản xuất công nghệ cao do nhà nước phát triển, cách Manila 100km về phía bắc. Nhà máy đặt mục tiêu đạt sản lượng pin 2 GWh mỗi năm vào năm 2030.
(Theo Business Times)