Trước tình trạng thiếu nguồn cát, đá trong khu vực ĐBSCL, Phó Thủ tướng Thường trực yêu cầu các bộ, ngành và địa phương nghiên cứu phương án nhập khẩu vật liệu từ Campuchia bảo đảm tiến độ công trình, vừa hạn chế áp lực khai thác lên các dòng sông.
Chủ động nguồn cung và giảm áp lực khai thác trong nước
Phát biểu tại buổi làm việc về tiến độ các dự án giao thông trọng điểm khu vực Tây Nam Bộ ngày 12/9 tại Cà Mau, Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc cho rằng, vật liệu xây dựng - nhất là cát và đá - đang là một trong những vấn đề cần tập trung xử lý để bảo đảm tiến độ các dự án cao tốc tại khu vực ĐBSCL.
Ông Lê Minh Cường, Giám đốc Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng công trình giao thông và nông nghiệp TP Cần Thơ báo cáo tình hình thiếu vật liệu dự án cao tốc Châu Đốc - Sóc Trăng - Cần Thơ.
Theo Phó Thủ tướng, các tỉnh An Giang, Cần Thơ, Đồng Tháp, Vĩnh Long tiếp tục hỗ trợ, nâng công suất và mở thêm mỏ để cung ứng vật liệu cho các dự án. Tuy nhiên, việc khai thác phải được tính toán kỹ, bởi khai thác quá mức có thể làm gia tăng nguy cơ sạt lở sông ngòi.
Từ thực tế này, Phó Thủ tướng yêu cầu các bộ, ngành, địa phương nghiên cứu phương án nhập khẩu cát, đá từ Campuchia. Dù chi phí có thể cao hơn vật liệu trong nước, nhưng đây là phương án cần tính đến để vừa chủ động nguồn cung, vừa giảm áp lực khai thác tại các khu vực có nguy cơ sạt lở.
Phó Thủ tướng ghi nhận, năm 2014 khi ông vào công tác tại Cần Thơ, khu vực này về cơ bản chưa có đường cao tốc, chỉ có tuyến TP.HCM - Trung Lương. Việc đi lại khi đó rất khó khăn.
Đến nay, toàn vùng đã hình thành khoảng 600km đường cao tốc. Hạ tầng giao thông được mở rộng đang tạo dư địa mới cho phát triển kinh tế - xã hội, đồng thời có ý nghĩa quan trọng về quốc phòng, an ninh đối với khu vực địa đầu hướng ra biển Tây.
Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc phát biểu chỉ đạo tại cuộc họp.
Mở thêm nguồn cát, đá từ Campuchia
Tại buổi làm việc, Bộ trưởng Bộ Nội vụ Nguyễn Tiến Hải phân tích nguồn cát nội địa tại An Giang hiện gần như đã cạn kiệt. Khu vực còn khả năng khai thác gần đô thị Tân Châu nhưng chưa thể khai thác do nguy cơ ảnh hưởng đến bờ sông.
Trong khi đó, Campuchia có nguồn cát dồi dào, chất lượng được đánh giá tốt. Điểm nghẽn hiện nay chủ yếu nằm ở thủ tục lưu thông, thông quan qua biên giới.
Do đó, ông Nguyễn Tiến Hải đề nghị An Giang khảo sát thực tế, phối hợp với các cơ quan liên quan để xử lý ngay các thủ tục, tạo điều kiện đưa cát Campuchia về phục vụ các công trình có nhu cầu cấp thiết.
Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Nguyễn Hoàng Hiệp cho biết, qua rà soát tổng thể nguồn vật liệu ĐBSCL, các địa phương thiếu hụt trầm trọng, trong đó có Cà Mau, Cần Thơ.
Từ câu chuyện thiếu cát, đá tại các dự án hiện nay, tại cuộc họp Phó Chủ nhiệm Văn phòng Chính phủ Phạm Mạnh Cường yêu cầu rút kinh nghiệm ngay từ khâu lập dự án. Theo đó, việc khảo sát, xác định nguồn vật liệu phải được thực hiện đầy đủ ngay từ đầu, tránh tình trạng dự án triển khai rồi mới phát sinh thiếu nguồn cung.
Bộ đã xây dựng cơ chế điều phối nguồn vật liệu ở quy mô quốc gia, theo hướng các địa phương có nguồn cung hỗ trợ những nơi thiếu hụt. Trong đó, TP.HCM, Đồng Nai và An Giang được xác định có thể hỗ trợ nguồn cát, đá cho Cà Mau và Cần Thơ.
Tuy nhiên, trước nhu cầu vật liệu lớn và yêu cầu tiến độ của nhiều dự án, phương án nhập khẩu từ Campuchia được xem là một nguồn bổ sung cần nghiên cứu.
Theo tính toán được nêu tại cuộc họp, giá vật liệu nhập khẩu có thể cao hơn khoảng 150.000 đồng/m³ so với nguồn trong nước. Với khối lượng 1 triệu m³, phần chênh lệch khoảng 150 tỷ đồng; với 450.000m³, chênh lệch khoảng 50 tỷ đồng.
Thứ trưởng Nguyễn Hoàng Hiệp cho rằng khoản chi phí này có thể được cân đối trong phần dự phòng 10-15% của các dự án. Các cơ quan tài chính cần phối hợp công bố giá vật liệu nhập khẩu để làm cơ sở triển khai đối với những công trình trọng điểm.
Ông Trương Cảnh Tuyên, Chủ tịch UBND TP Cần Thơ cho rằng, thiếu cát, đá đang là nguy cơ làm chậm tiến độ dự án cao tốc Châu Đốc - Cần Thơ - Sóc Trăng.
Không chỉ nguồn cát, việc nhập khẩu đá từ Campuchia cũng được đặt ra khi một số mỏ trong nước đang chịu áp lực lớn về trữ lượng và nhu cầu sử dụng.
Theo Bộ Xây dựng, riêng các dự án đang triển khai có nhu cầu đá rất lớn, trong khi nguồn cung tại An Giang có hạn. Năm trước, các dự án đăng ký nhu cầu khoảng 9 triệu m³ đá, vượt đáng kể khả năng cung ứng của địa phương.
Thứ trưởng Bộ Xây dựng Phạm Minh Hà cho biết, đối với các dự án phải hoàn thành trong năm 2026, ngoài giải phóng mặt bằng và xử lý nền đất yếu, vật liệu là một trong những vướng mắc lớn nhất. Bộ Xây dựng đang rà soát để xác định những dự án cần hoàn thành ngay, từ đó ưu tiên nguồn đá cho các công trình cấp bách.
Nguồn đá cũng được chia theo yêu cầu kỹ thuật. Đá dùng đắp nền, móng có yêu cầu khác với đá sử dụng cho bê tông nhựa. Đối với loại đá có yêu cầu tiêu chuẩn cao, khu vực Châu Đốc có thể đáp ứng nhưng trữ lượng không phải là vô hạn.
Thứ trưởng Phạm Minh Hà phát biểu tại buổi làm việc ngày 12/9.
Đáng chú ý, Bộ trưởng Nguyễn Tiến Hải cho rằng mỏ Antaco tại An Giang có loại đá chất lượng cao, phù hợp cho các lớp mặt đường cao tốc và đường cất, hạ cánh sân bay. Tuy nhiên, trữ lượng còn ít nên cần sử dụng tiết kiệm, đúng những hạng mục có yêu cầu kỹ thuật cao.
Với các mỏ đá đang vướng quy hoạch đất rừng phòng hộ, ông Nguyễn Tiến Hải đề nghị cơ quan chức năng rà soát thực tế, xử lý các vướng mắc về quy hoạch để địa phương có thể khai thác hợp pháp tại những khu vực đủ điều kiện.
Bên cạnh đó, ông cũng đề xuất nghiên cứu nhập đá từ các khu vực của Campuchia giáp biên giới Hà Tiên, đưa về Việt Nam bằng đường thủy qua các cảng phù hợp. Cách làm này có thể mở thêm nguồn cung cho khu vực Nam sông Hậu, đồng thời giảm phụ thuộc vào một số mỏ trong nước.
Ngoài thiếu cát, cao tốc Châu Đốc - Cần Thơ - Sóc Trăng thiếu hơn 2,3 triệu m³ đá.
Phó Thủ tướng Phạm Gia Túc lưu ý, nếu nhập đá từ Campuchia thì phải tính toán bài toán logistics, nhất là vận tải đường thủy, nhằm giảm chi phí. Phó Thủ tướng giao Binh đoàn 12 nghiên cứu phương án vận chuyển phù hợp.
Đồng thời, Phó Thủ tướng yêu cầu các địa phương không chỉ gửi văn bản qua lại mà phải chủ động làm việc trực tiếp với nhau để xử lý nguồn vật liệu. Các bộ, ngành cũng phải vào cuộc theo chức năng.
"Bộ Công Thương được giao chủ trì, phối hợp với các địa phương đánh giá trữ lượng, chất lượng các mỏ và điều phối nguồn vật liệu cho các dự án. Bộ Xây dựng tăng cường kiểm tra, hướng dẫn địa phương và định kỳ hằng tháng báo cáo Thủ tướng Chính phủ về tình hình vật liệu", Phó Thủ tướng Thường trực chỉ đạo.
Với ĐBSCL, mở thêm nguồn vật liệu từ Campuchia không chỉ là câu chuyện về giá. Đây còn là phương án phân bổ lại nguồn cung, giảm sức ép lên những dòng sông đang chịu tác động bởi khai thác cát, đồng thời tạo thêm dư địa để các dự án giao thông trọng điểm giữ tiến độ.
