Quy hoạch đô thị và nông thôn là một trong những công cụ hữu hiệu để thực hiện công tác quản lý Nhà nước, thực hiện các nhiệm vụ, mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội trong từng thời kỳ.
Đô thị hóa là động lực quan trọng cho phát triển kinh tế - xã hội
Đảng và Nhà nước luôn quan tâm và định hướng lãnh đạo đối với công tác quy hoạch đô thị và nông thôn, xác định đây là nhiệm vụ rất quan trọng trong phát triển đất nước và bảo vệ Tổ quốc.
Công tác quy hoạch đô thị và nông thôn là nhiệm vụ rất quan trọng để phát triển đất nước và bảo vệ Tổ quốc.
Trong những năm qua, công tác quy hoạch, xây dựng, quản lý và phát triển đô thị ở nước ta đã đạt được nhiều kết quả quan trọng. Các đô thị trên cả nước đều đã được lập, phê duyệt quy hoạch chung là cơ sở tổ chức quản lý, đầu tư xây dựng, phát triển đô thị. Không gian đô thị ngày càng được mở rộng; hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng kinh tế - xã hội được quan tâm đầu tư theo hướng ngày càng đồng bộ và hiệu quả hơn. Chất lượng sống của cư dân đô thị từng bước được nâng cao...
Quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa diễn ra càng nhanh thì công tác quy hoạch đô thị và nông thôn càng đóng vai trò quan trọng. Công tác quy hoạch luôn phải đi trước một bước để hoạch định phát triển đô thị và nông thôn của mỗi địa phương, đảm bảo sự phát triển thống nhất, hợp lý, hiệu quả.
Đô thị hóa và phát triển đô thị từng bước trở thành động lực quan trọng thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội. Kinh tế khu vực đô thị tăng trưởng ở mức cao, bước đầu hình thành cực tăng trưởng kinh tế và trung tâm đổi mới sáng tạo; khoa học, công nghệ; giáo dục, đào tạo tại các đô thị lớn, nhất là tại Thủ đô Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh.
Ngày 24/1/2022, Bộ Chính trị đã ban hành Nghị quyết số 06-NQ/TW về quy hoạch, xây dựng, quản lý và phát triển bền vững đô thị Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045, trong đó xác định 6 giải pháp chủ yếu cho việc hoàn thiện thể chế, chính sách, tạo thuận lợi cho công tác quản lý và phát triển đô thị bền vững với 2 giải pháp liên quan trực tiếp đến quy hoạch đô thị và nông thôn. Một là hoàn thiện thể chế, chính sách tạo thuận lợi cho quá trình đô thị hóa, công tác quy hoạch, xây dựng, quản lý và phát triển đô thị bền vững. Hai là nâng cao chất lượng quy hoạch đô thị đáp ứng yêu cầu xây dựng, quản lý phát triển đô thị bền vững.
Tại Nghị quyết số 06-NQ/TW, Bộ Chính trị đã chỉ đạo định hướng: Quy hoạch đô thị phải có cách tiếp cận đa ngành, bao trùm, tầm nhìn dài hạn, toàn diện, có tính chiến lược, tôn trọng quy luật thị trường và nguyên tắc phát triển bền vững; Bảo đảm tính tầng bậc, liên tục, thống nhất, đầy đủ, tích hợp của hệ thống quy hoạch, gắn kết chặt chẽ với quy hoạch nông thôn; Kết hợp hài hòa giữa quá trình đô thị hoá, phát triển đô thị với công nghiệp hóa, hiện đại hóa, xây dựng nông thôn mới; Bảo đảm tính kết nối cao giữa các đô thị trực thuộc Trung ương, đô thị trung tâm cấp quốc gia với đô thị vùng và khu vực nông thôn; Ưu tiên phát triển các đô thị nhỏ (loại V) và vùng ven đô để hỗ trợ phát triển nông thôn thông qua các mối liên kết đô thị - nông thôn; Xây dựng nông thôn mới phù hợp với định hướng đô thị hoá...
Quy hoạch đô thị và phát triển kết cấu hạ tầng các đô thị phải đi trước một bước và tạo ra nguồn lực chủ yếu cho phát triển đô thị.
Nghị quyết số 06-NQ/TW đã nhấn mạnh quan điểm, tăng cường sự lãnh đạo, chỉ đạo của Đảng, hiệu lực, hiệu quả quản lý Nhà nước; thống nhất nhận thức và hành động trong hoàn thiện thể chế, quy hoạch, xây dựng, quản lý và phát triển đô thị bền vững theo hướng đô thị xanh, văn minh, giàu bản sắc và có tính tiên phong, dẫn dắt các hoạt động đổi mới sáng tạo, trở thành động lực phát triển là nhiệm vụ thường xuyên, quan trọng của cả hệ thống chính trị.
Nghị quyết yêu cầu phải đổi mới tư duy, lý luận và phương pháp quy hoạch đô thị; bảo đảm quy hoạch đô thị phải có tầm nhìn dài hạn, đồng bộ và hiện đại, lấy con người và chất lượng cuộc sống làm trung tâm…
Quy hoạch đô thị và phát triển kết cấu hạ tầng các đô thị phải đi trước một bước và tạo ra nguồn lực chủ yếu cho phát triển đô thị; kiên quyết xóa bỏ tư duy nhiệm kỳ và tình trạng "quy hoạch treo", cơ chế "xin – cho", "lợi ích nhóm" trong xây dựng, điều chỉnh, bổ sung quy hoạch.
Hoàn thiện thể chế về quy hoạch phù hợp tổ chức chính quyền địa phương 2 cấp
Kết luận số 194-KL/TW ngày 20/9/2025 của Bộ Chính trị và Thông báo số 341-TB/VPTW ngày 18/9/2025 của Văn phòng Trung ương Đảng về Kết luận của đồng chí Tổng Bí thư Tô Lâm tại buổi làm việc với các cơ quan về đánh giá triển khai Nghị quyết số 19-NQ/TW của Trung ương và Nghị quyết số 06-NQ/TW của Bộ Chính trị.
Trong đó, Trung ương Đảng chỉ đạo quán triệt quan điểm "đô thị hiện đại và văn minh là động lực phát triển; nông thôn giàu đẹp, văn hóa, bền vững là hậu phương vững chắc", quan hệ đô thị, nông thôn phải được quy hoạch, điều tiết bài bản, tạo nên một chỉnh thể thống nhất, phát triển cân bằng, hài hòa, bổ sung, hỗ trợ lẫn nhau.
Thể chế hóa sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác quy hoạch đô thị và nông thôn, Quốc hội đã ban hành Luật Quy hoạch đô thị và nông thôn (Luật số 47/2024/QH15) và sửa đổi, bổ sung tại Luật số 144/2025/QH15 với nhiều nội dung mới mang tính đột phá quan trọng, với tầm nhìn chiến lược cho phát triển đất nước đến năm 2045.
Theo Vụ Quy hoạch - Kiến trúc (Bộ Xây dựng), Luật số 144/2025/QH15 sẽ góp phần thực hiện mục tiêu, yêu cầu về hoàn thiện thể chế, chính sách, pháp luật, phù hợp tổ chức chính quyền địa phương 2 cấp, trong không gian, động lực phát triển mới, nâng cao hiệu lực, hiệu quả hoạt động quy hoạch đô thị và nông thôn; đẩy mạnh phân quyền, phân cấp, đơn giản hóa thủ tục hành chính, cải thiện môi trường đầu tư, kinh doanh.
Quy hoạch đô thị phải có tầm nhìn dài hạn, đồng bộ và hiện đại, lấy con người và chất lượng cuộc sống làm trung tâm.
Theo Báo cáo của Cục Phát triển đô thị (Bộ Xây dựng), trong giai đoạn 2022 - 2025, số lượng đô thị ở nước ta đã tăng từ 888 lên 900 đô thị. Tỷ lệ đô thị hóa tăng từ 41,7% lên 45%.
Để tiếp tục thực hiện hiệu quả công tác quản lý quy hoạch, xây dựng và phát triển đô thị trong thời gian tới, Bộ Chính trị đã ban hành Kết luận số 224-KL/TW ngày 8/12/2025 về việc tiếp tục thực hiện Nghị quyết 06-NQ/TW. Trong đó, Bộ Chính trị đã nhấn mạnh một trong các nhiệm vụ trọng tâm là đổi mới tư duy về công tác quy hoạch đô thị, bảo đảm sự nhất quán trong tổ chức thực hiện.
Các Bộ, ngành, địa phương cần khẩn trương rà soát, điều chỉnh quy hoạch tổng thể hệ thống đô thị và nông thôn; tổ chức lập quy hoạch đô thị và nông thôn khai thác hiệu quả không gian phát triển mới, không gian ngầm - không gian trên cao, không gian kinh tế tầm thấp…tạo động lực mới cho phát triển đô thị, góp phần phát triển kinh tế - xã hội trong kỷ nguyên mới.
Bảo đảm tối ưu việc sắp xếp không gian phát triển phù hợp với mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, kết nối đô thị với nông thôn, giữa các đô thị với nhau, kết nối hiệu quả các đô thị là động lực phát triển kinh tế - xã hội với các hạ tầng giao thông chiến lược quốc gia (cảng biển, sân bay, đường cao tốc, đường sắt, đường thủy).
Các Bộ, ngành và địa phương cần hoàn thiện tổ chức bộ máy quản lý nhà nước về quy hoạch đô thị; xác định rõ tiến độ, trách nhiệm, tăng cường cơ chế phối hợp, đặc biệt là trong quản lý hạ tầng kỹ thuật liên thông giữa các cấp địa phương.
Kết hợp chặt chẽ công tác quy hoạch với chiến lược phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm quốc phòng, an ninh, bảo vệ môi trường, ứng phó với biến đổi khí hậu dựa trên nền tảng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, tạo động lực tăng trưởng mới.
Đẩy mạnh sử dụng dữ liệu lớn trong lập, quản lý thực hiện quy hoạch; thiết lập hệ thống dự báo, cảnh báo và bản đồ số theo thời gian thực; nhân rộng mô hình phát triển đô thị xanh, sinh thái "làng trong phố - phố trong làng"…
Siết chặt kỷ luật, kỷ cương trong xây dựng và tổ chức thực hiện quy hoạch; tập trung xử lý dứt điểm tình trạng "quy hoạch treo", khẩn trương hoàn thành các dự án hạ tầng đô thị chậm tiến độ; đồng bộ giữa quy hoạch, đầu tư, vận hành; thực hiện nghiêm các tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về quy hoạch đô thị và nông thôn...
Bên cạnh đó; cần tiếp tục hoàn thiện quy định pháp luật trong các lĩnh vực quản lý, khai thác, sử dụng, đầu tư phát triển đô thị, cấp, thoát nước, đất đai, quy hoạch, xây dựng, hạ tầng kỹ thuật, không gian ngầm, không gian công cộng…
Đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, cắt giảm thủ tục hành chính, đồng bộ với chính quyền địa phương 2 cấp, phát triển đô thị tăng trưởng xanh, bền vững, chống chịu biến đổi khí hậu, bảo vệ môi trường, bảo đảm an ninh năng lượng, an ninh nguồn nước…