Những vướng mắc trong giải phóng mặt bằng, thủ tục pháp lý, nhất là sự chậm trễ của một số nhà đầu tư đang ảnh hưởng đến mục tiêu khai thác đồng bộ hệ thống hạ tầng tuyến cao tốc Bắc - Nam phía Đông phục vụ người dân.
Nhiều nguyên nhân khiến tiến độ kéo dài
Cục Đường bộ Việt Nam vừa có báo cáo Bộ Xây dựng về tình hình triển khai đầu tư, xây dựng các trạm dừng nghỉ trên tuyến cao tốc Bắc - Nam phía Đông.
Theo Cục Đường bộ Việt Nam, mạng lưới trạm dừng nghỉ trên tuyến cao tốc Bắc - Nam phía Đông gồm 36 trạm. Trong đó, 9 trạm đã được đầu tư xây dựng, 1 trạm do địa phương quản lý, 2 trạm do Tổng công ty Đầu tư phát triển đường cao tốc Việt Nam (VEC) triển khai thủ tục đầu tư và 24 trạm do Bộ Xây dựng quản lý.
Trmj dừng nghỉ trên cao tốc Vĩnh Hảo - Phan Thiết.
Đến nay, các Ban Quản lý dự án đã hoàn thành lựa chọn nhà đầu tư, đàm phán hợp đồng và Cục Đường bộ Việt Nam đã ký hợp đồng đối với 21 trạm dừng nghỉ. Ba trạm còn lại đang tiếp tục hoàn thiện các thủ tục đầu tư.
Tuy nhiên, tiến độ triển khai xây dựng giữa các dự án vẫn có sự chênh lệch lớn. Hiện mới có 11/21 trạm cơ bản hoàn thành các hạng mục dịch vụ công thiết yếu và đưa vào khai thác. Ba trạm khác đang vận hành tạm thời, trong khi vẫn còn 7 trạm chưa hoàn thành các công trình dịch vụ công thiết yếu và chưa thể đưa vào hoạt động.
Đáng chú ý, trong số các trạm đã khai thác mới chỉ có 4 trạm có cây xăng phục vụ phương tiện, cho thấy hệ thống dịch vụ trên tuyến cao tốc vẫn chưa đáp ứng đầy đủ nhu cầu của người dân và doanh nghiệp vận tải.
Theo Cục Đường bộ Việt Nam, quá trình đầu tư xây dựng các trạm dừng nghỉ đang gặp hàng loạt khó khăn, vướng mắc.
Trước hết là những bất cập về cơ chế, chính sách. Việc đầu tư theo hình thức xã hội hóa trong bối cảnh hệ thống quy định pháp luật liên tục thay đổi đã khiến quá trình lựa chọn nhà đầu tư nhiều lần phải điều chỉnh, thậm chí có thời điểm phải hủy thông báo mời thầu và dừng lựa chọn nhà đầu tư để cập nhật quy định mới.
Bên cạnh đó, công tác GPMB vẫn là điểm nghẽn lớn. Mặc dù 20/21 trạm đã được bàn giao mặt bằng, song trạm dừng nghỉ trên tuyến Vĩnh Hảo - Phan Thiết tại Km144+560 mới chỉ được bàn giao khoảng 16% diện tích do tranh chấp nguồn gốc đất, ảnh hưởng trực tiếp đến tiến độ triển khai.
Việc sắp xếp tổ chức bộ máy ở địa phương cũng khiến nhiều thủ tục về đất đai, môi trường, chuyển đổi mục đích sử dụng đất và thu hồi khoáng sản kéo dài hơn dự kiến.
Đáng chú ý, Cục Đường bộ Việt Nam thẳng thắn chỉ ra sự chậm trễ từ phía một số nhà đầu tư. Hai liên danh lớn là Petrolimex và Futabuslines - Thành Hiệp Phát dù đã được các cơ quan quản lý nhiều lần hướng dẫn, đôn đốc nhưng vẫn triển khai còn lúng túng trong việc lựa chọn tư vấn thiết kế, quản lý dự án, nhà thầu thi công cũng như hoàn thiện các thủ tục phê duyệt dự án, thiết kế và đấu nối hạ tầng.
Theo đánh giá của cơ quan quản lý, nhiều doanh nghiệp có thế mạnh trong lĩnh vực vận tải hoặc kinh doanh xăng dầu nhưng chưa có nhiều kinh nghiệm triển khai dự án xây dựng hạ tầng quy mô lớn. Bên cạnh đó, đặc thù là doanh nghiệp nhà nước cũng khiến quy trình nội bộ của một số đơn vị mất nhiều thời gian hơn.
Kiên quyết xử lý nhà đầu tư vi phạm hợp đồng
Để tháo gỡ các khó khăn và bảo đảm mục tiêu hoàn thiện hệ thống trạm dừng nghỉ đồng bộ trên tuyến cao tốc Bắc - Nam phía Đông, Cục Đường bộ Việt Nam cho biết sẽ tiếp tục phối hợp với các địa phương và Ban Quản lý dự án tập trung giải quyết dứt điểm các tồn tại về mặt bằng, thủ tục đất đai và khoáng sản.
Đối với các trạm chưa đưa vào khai thác, cơ quan này yêu cầu nhà đầu tư tăng cường nguồn lực, bổ sung mũi thi công, tổ chức tăng ca, tăng kíp để đẩy nhanh tiến độ, hoàn thành các công trình dịch vụ công thiết yếu, trạm cung cấp nhiên liệu và hệ thống sạc điện phục vụ phương tiện sử dụng năng lượng sạch.
Mục tiêu được đặt ra là hoàn thành các công trình dịch vụ công thiết yếu và đưa vào khai thác trước ngày 15/7/2026, ngoại trừ trạm Vĩnh Hảo - Phan Thiết Km144+560 đang vướng mặt bằng, đồng thời hoàn thiện toàn bộ hệ thống trạm dừng nghỉ vào cuối năm 2026.
Song song với đó, Cục Đường bộ Việt Nam sẽ tiếp tục tăng cường kiểm tra hiện trường, rà soát và kiểm điểm tiến độ đối với các nhà đầu tư chậm hoặc có nguy cơ chậm tiến độ. Các trường hợp vi phạm hợp đồng sẽ bị xử lý nghiêm, yêu cầu cam kết thời hạn khắc phục. Nếu tiếp tục không đáp ứng yêu cầu và không có giải pháp khắc phục hiệu quả, cơ quan quản lý sẽ xem xét chấm dứt hợp đồng theo quy định của pháp luật.
Theo Cục Đường bộ Việt Nam, việc sớm hoàn thiện hệ thống trạm dừng nghỉ không chỉ góp phần nâng cao chất lượng phục vụ người dân, bảo đảm khai thác đồng bộ tuyến cao tốc Bắc - Nam phía Đông mà còn tạo điều kiện để triển khai các chính sách thu phí và phát triển hạ tầng giao thông xanh trong thời gian tới.