Nguồn cung nhiều loại vật liệu xây dựng cơ bản đáp ứng nhu cầu, nhưng cát san lấp vẫn thiếu hụt lớn. Bộ Xây dựng đang tăng cường kiểm tra việc công bố giá vật liệu, đồng thời tháo gỡ khó khăn cho chủ đầu tư, nhà thầu khi giá cả biến động.
Cát san lấp thiếu hụt hơn 200 triệu m³
Tại họp báo thường kỳ quý III/2026 của Bộ Xây dựng chiều 15/10, ông Đàm Đức Biên, Phó Cục trưởng Cục Kinh tế quản lý đầu tư xây dựng, cho biết nguồn cung một số loại vật liệu xây dựng cơ bản hiện đáp ứng nhu cầu tại 6 vùng kinh tế - xã hội.
Tuy nhiên, cát san lấp vẫn thiếu hụt lớn, với mức thiếu hơn 200 triệu m³, gây áp lực lên tiến độ triển khai các dự án, đặc biệt là công trình giao thông trọng điểm.
Ông Đàm Đức Biên, Phó Cục trưởng Cục Kinh tế quản lý đầu tư xây dựng thông tin tình hình nguồn cung và giá vật liệu xây dựng tại họp báo thường kỳ quý III/2026 của Bộ Xây dựng.
Theo số liệu tổng hợp của Bộ Xây dựng, nguồn cung các loại vật liệu xây dựng cơ bản có sự chênh lệch đáng kể. Trong khi đá xây dựng, cát xây dựng và đất san lấp cơ bản đáp ứng, thậm chí vượt nhu cầu, cát san lấp vẫn là điểm nghẽn lớn.
Cụ thể, nhu cầu đá xây dựng khoảng 1,2 triệu m³, trong khi khả năng cung ứng gần 6 triệu m³, dư khoảng 4,7 triệu m³. Với cát xây dựng, nhu cầu khoảng 216 triệu m³, khả năng đáp ứng khoảng 220 triệu m³, dư khoảng 4,3 triệu m³.
Ngược lại, nhu cầu cát san lấp lên tới hơn 600 triệu m³, nhưng khả năng cung ứng chỉ đạt khoảng 394,5 triệu m³, thiếu hơn 200 triệu m³. Đối với đất san lấp, nhu cầu khoảng 758 triệu m³, trong khi khả năng đáp ứng đạt khoảng 1.158 triệu m³, dư gần 400 triệu m³.
Tình trạng thiếu hụt cát san lấp cũng diễn ra ở cả ba nhóm công trình, dự án trong năm 2026. Trong đó, các công trình giao thông trọng điểm do Bộ Xây dựng làm chủ đầu tư thiếu hơn 73 triệu m³; các công trình giao thông trọng điểm do địa phương làm chủ đầu tư thiếu gần 58 triệu m³; các công trình khác của địa phương thiếu gần 80 triệu m³.
Những con số này cho thấy áp lực về nguồn cung cát san lấp vẫn rất lớn, trong bối cảnh nhu cầu vật liệu phục vụ các dự án hạ tầng giao thông và xây dựng tiếp tục ở mức cao.
Liên quan đến công tác công bố giá vật liệu xây dựng, ông Đàm Đức Biên cho biết theo quy định của Luật Giá, vật liệu xây dựng không thuộc danh mục hàng hóa, dịch vụ bình ổn giá. Theo pháp luật về xây dựng, Sở Xây dựng các địa phương có trách nhiệm khảo sát, thu thập thông tin và công bố giá vật liệu xây dựng định kỳ theo tháng hoặc quý, phù hợp với tình hình thực tế.
Thời gian qua, Bộ Xây dựng đã tham mưu Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ ban hành nhiều công điện nhằm tăng cường quản lý, điều hành giá. Tuy nhiên, một số chủ đầu tư, nhà thầu phản ánh giá vật liệu xây dựng được công bố tại một số địa phương chưa phản ánh sát mặt bằng giá thị trường.
Theo ông Biên, nguyên nhân chủ yếu là một số loại vật liệu có biến động giá mạnh, trong khi công tác khảo sát, thu thập thông tin và công bố giá tại một số địa phương chưa theo kịp diễn biến thị trường.
Để khắc phục tình trạng này, Bộ Xây dựng đã ban hành nhiều văn bản đôn đốc, đồng thời trực tiếp kiểm tra, làm việc với các địa phương nhằm chấn chỉnh công tác khảo sát, nâng cao chất lượng và tính sát thực của thông tin giá được công bố.
Bên cạnh đó, Bộ đã tham mưu hoàn thiện các quy định về quản lý chi phí đầu tư xây dựng theo hướng linh hoạt hơn, tăng cường phân cấp, phân quyền cho chủ đầu tư. Theo đó, trong trường hợp cơ quan nhà nước chưa công bố giá hoặc giá công bố chưa phù hợp với thực tế, chủ đầu tư được chủ động khảo sát, thu thập thông tin giá vật liệu để phục vụ công tác quản lý chi phí dự án. Phương pháp khảo sát, thu thập thông tin cũng đã được hướng dẫn cụ thể.
Bộ Xây dựng đã có nhiều văn bản cảnh báo, lưu ý chủ đầu tư trong lựa chọn loại hợp đồng phù hợp nhằm tránh rủi ro do biến động giá vật liệu. (Ảnh minh hoạ).
Biến động giá vật liệu, nhà thầu đối mặt rủi ro tài chính
Đề cập đến khó khăn do giá vật liệu tăng trong quá trình thực hiện hợp đồng xây dựng, ông Biên cho biết từ năm 2021 đến nay, biến động giá nhiên liệu như xăng, dầu và các vật liệu chủ yếu như sắt, thép đã tác động đáng kể đến chi phí xây dựng.
Trước thực tế này, Bộ Xây dựng đã nhiều lần cảnh báo, lưu ý chủ đầu tư cần đánh giá kỹ đặc điểm, quy mô gói thầu và diễn biến thị trường để lựa chọn loại hợp đồng phù hợp, hạn chế rủi ro khi giá vật liệu biến động.
Tuy nhiên, trên thực tế, một số chủ đầu tư vẫn lựa chọn loại hợp đồng chưa phù hợp với tính chất gói thầu và diễn biến giá cả. Điều này khiến nhà thầu phải đối mặt với rủi ro tài chính, thậm chí thua lỗ khi chi phí đầu vào tăng mạnh.
Theo ông Biên, pháp luật về xây dựng đã có quy định xử lý đối với các trường hợp bất khả kháng hoặc hoàn cảnh thay đổi cơ bản, trong đó có những tình huống liên quan đến biến động giá. Việc xác định một trường hợp có thuộc diện hoàn cảnh thay đổi cơ bản hay không phải căn cứ quy định pháp luật và đánh giá thực tế của chủ đầu tư, nhà thầu.
Mức độ ảnh hưởng của biến động giá cũng khác nhau tùy theo đặc điểm từng gói thầu. Chẳng hạn, giá xăng dầu và nhựa đường tăng sẽ tác động trực tiếp đến chi phí thi công công trình giao thông, trong khi giá thép tăng ảnh hưởng đáng kể đến chi phí xây dựng công trình dân dụng.
Do đó, việc xem xét, xử lý cần dựa trên mức độ tác động cụ thể đối với từng hợp đồng, thông qua đánh giá giữa chủ đầu tư và nhà thầu, đồng thời bảo đảm tuân thủ quy định pháp luật hiện hành.
Liên quan đến đề xuất chuyển từ phương pháp điều chỉnh giá theo chỉ số giá sang phương pháp bù trừ trực tiếp, ông Biên cho biết pháp luật về xây dựng đã có cơ chế xem xét trong trường hợp hoàn cảnh thay đổi cơ bản.
Theo đó, nếu biến động giá đáp ứng các điều kiện áp dụng cơ chế này, các bên có thể xem xét điều chỉnh hợp đồng, bao gồm rà soát nguồn dữ liệu giá và phương pháp điều chỉnh.
Tuy nhiên, việc chuyển từ điều chỉnh theo chỉ số giá sang bù trừ trực tiếp không được thực hiện một cách tự động, mà cần căn cứ vào đánh giá cụ thể của các bên tham gia hợp đồng và bảo đảm phù hợp với quy định pháp luật hiện hành.