Sau hơn 2 tháng triển khai thu phí 5 tuyến cao tốc do Nhà nước đầu tư, số tiền thu nộp ngân sách Nhà nước đạt hơn 590 tỷ đồng.
Bộ Xây dựng vừa báo cáo Chính phủ việc tổ chức thu phí sử dụng đường bộ cao tốc thuộc sở hữu toàn dân do Nhà nước đại diện chủ sở hữu và trực tiếp quản lý, khai thác.
Về hành lang pháp lý cho việc thu phí 5 tuyến cao tốc, Bộ Xây dựng cho biết, việc thu phí các tuyến cao tốc thuộc sở hữu toàn dân do Nhà nước đại diện chủ sở hữu và trực tiếp quản lý, khai thác hiện đã được hoàn thiện tương đối đầy đủ.
Hệ thống thu phí tự động không dừng cao tốc Mai Sơn - quốc lộ 45.
Trước đó, nhiều nghị quyết của Quốc hội đã yêu cầu nghiên cứu cơ chế thu hồi vốn đối với các tuyến cao tốc đầu tư công. Đáng chú ý, Nghị quyết số 52/2017/QH14 về dự án cao tốc Bắc – Nam phía Đông giai đoạn 2017 - 2020 nêu rõ yêu cầu nghiên cứu phương án thu giá dịch vụ hợp lý để hoàn vốn đầu tư Nhà nước. Tiếp đó, Nghị quyết số 44/2022/QH15 cũng yêu cầu xây dựng phương án tổ chức thu hồi vốn để hoàn trả ngân sách trung ương.
Trên cơ sở đó, Luật Đường bộ số 35/2024/QH14 đã bổ sung quy định về “phí sử dụng đường cao tốc” đối với phương tiện lưu thông trên các tuyến cao tốc thuộc sở hữu toàn dân do Nhà nước đại diện chủ sở hữu và trực tiếp quản lý, khai thác.
Để cụ thể hóa các quy định của Luật, Chính phủ đã ban hành Nghị định số 130/2024/NĐ-CP ngày 10/10/2024 quy định về thu phí sử dụng đường bộ cao tốc. Trong đó, Điều 3 của Nghị định quy định cụ thể các điều kiện để triển khai thu phí như phải hoàn thành hệ thống trạm thu phí, hạ tầng công nghệ, trạm dừng nghỉ và đề án khai thác tài sản được cấp có thẩm quyền phê duyệt.
Song song với đó, Chính phủ cũng ban hành Nghị định số 44/2024/NĐ-CP về quản lý, sử dụng và khai thác tài sản kết cấu hạ tầng giao thông đường bộ; sau đó tiếp tục sửa đổi, bổ sung tại Nghị định số 99/2026/NĐ-CP. Các văn bản này đã hình thành khung pháp lý đầy đủ cho việc khai thác tài sản hạ tầng giao thông đường bộ cao tốc.
Theo Bộ Xây dựng, pháp luật hiện hành cho phép triển khai 4 phương thức khai thác tài sản kết cấu hạ tầng giao thông đường bộ gồm: Cơ quan quản lý tài sản trực tiếp tổ chức khai thác; chuyển nhượng quyền thu phí; cho thuê quyền khai thác; chuyển nhượng có thời hạn quyền khai thác.
Cùng với việc đầu tư hạ tầng, Bộ Xây dựng cũng chỉ đạo xây dựng các đề án khai thác tài sản kết cấu hạ tầng giao thông đường bộ cao tốc để lựa chọn mô hình tổ chức phù hợp. Sau khi đánh giá các phương án, Bộ quyết định lựa chọn mô hình cơ quan quản lý tài sản trực tiếp tổ chức khai thác đối với một số tuyến cao tốc Bắc - Nam.
Theo mô hình này, Cục Đường bộ Việt Nam tổ chức đấu thầu lựa chọn nhà cung cấp dịch vụ thu phí không dừng thực hiện thu hộ, trong khi cơ quan Nhà nước trực tiếp quản lý, giám sát dòng tiền và công tác vận hành. Toàn bộ số thu được chuyển trực tiếp vào ngân sách trung ương theo đúng quy định của Luật Ngân sách Nhà nước có hiệu lực từ ngày 1/1/2026.
Từ ngày 2/3/2026, Cục Đường bộ Việt Nam đã chính thức triển khai thu phí trên 5 dự án thành phần cao tốc Bắc - Nam phía Đông gồm: Mai Sơn - quốc lộ 45; quốc lộ 45 - Nghi Sơn; Nghi Sơn - Diễn Châu; Vĩnh Hảo - Phan Thiết; Phan Thiết - Dầu Giây.
Theo số liệu của Cục Đường bộ Việt Nam, chỉ trong 2 tháng đầu triển khai, tính đến hết ngày 30/4/2026, tổng số tiền thu phí tại 5 dự án đạt hơn 590 tỷ đồng, vượt dự kiến doanh thu trong đề án khai thác tài sản đã được phê duyệt.
Theo Bộ Xây dựng, thời gian tới, Bộ sẽ tiếp tục chỉ đạo hoàn thiện các điều kiện để mở rộng phạm vi thu phí trên các tuyến cao tốc Bắc - Nam khác đã đủ điều kiện khai thác; đồng thời tiếp tục xây dựng các đề án khai thác tài sản hạ tầng giao thông đường bộ cao tốc đối với các tuyến đang và sắp hoàn thành để sớm tổ chức thu phí theo quy định.