Tổng Bí thư, Chủ tịch nước: Thi đua khen thưởng phải thực chất, không chỉ dựa trên hồ sơ

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh việc khen thưởng cần hướng mạnh về cơ sở, tới những người trực tiếp lao động, sản xuất và công tác, bảo đảm công bằng, minh bạch và có sức lan tỏa, niềm tin trong xã hội.

Khen thưởng phải thực chất, tránh "lạm phát" danh hiệu

Chiều 8/4, tiếp tục chương trình kỳ họp thứ nhất, Quốc hội khoá XVI, các đại biểu thảo luận tại tổ về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Thi đua, khen thưởng.

Tham gia thảo luận, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm cho rằng việc sửa đổi luật lần này rất cần thiết, không chỉ nhằm khắc phục một số vướng mắc kỹ thuật mà quan trọng hơn là tạo lập khuôn khổ pháp lý mới để công tác thi đua, khen thưởng thực sự trở thành động lực phát triển đất nước trong thời gian tới.

Theo Tổng Bí thư, Chủ tịch nước, trong xây dựng luật cần quán triệt rõ quan điểm chuyển mạnh từ khen thưởng theo quá trình sang khen thưởng theo giá trị thực chất và hiệu quả công việc. Đây là vấn đề tồn tại lâu nay cần được khắc phục.

Thực tế nhiều trường hợp việc khen thưởng vẫn dựa vào quá trình công tác, số năm cống hiến, trong khi mục tiêu của thi đua, khen thưởng phải hướng tới đổi mới sáng tạo, hiệu quả cao và tinh thần dám nghĩ, dám làm.

Ông cho rằng việc ghi nhận các danh hiệu cao quý phải dựa trên những hành động, đóng góp mang tính đột phá, dẫn dắt, chứ không chỉ dựa vào thời gian công tác. Những hành động anh hùng có thể xuất hiện trong khoảnh khắc quyết định, vì vậy cần được nhìn nhận trên giá trị thực chất của đóng góp.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước cũng nhấn mạnh thi đua, khen thưởng không chỉ là công cụ ghi nhận thành tích, mà còn phải trở thành cơ chế tạo động lực, khơi dậy đổi mới sáng tạo, khuyến khích tinh thần dám nghĩ, dám làm vì lợi ích chung.

Về nguyên tắc thi đua, khen thưởng, ông đánh giá dự thảo luật đã có bước điều chỉnh quan trọng khi làm rõ phạm vi áp dụng nguyên tắc "một thành tích chỉ khen thưởng một lần, một hình thức", qua đó khắc phục tình trạng cộng dồn thành tích trong thực tiễn.

Đối với tiêu chuẩn khen thưởng, việc thay thế tiêu chí "tổ chức Đảng, đoàn thể trong sạch, vững mạnh" bằng tiêu chí "hoàn thành tốt nhiệm vụ trở lên" được đánh giá là phù hợp với thực tiễn, góp phần tháo gỡ những điểm nghẽn trong khen thưởng.

Tuy nhiên, cần tránh hạ thấp tiêu chí dẫn đến tình trạng phổ thông hóa hoặc bình quân hóa khen thưởng, như việc phân bổ chỉ tiêu danh hiệu theo số lượng cán bộ hoặc theo tỷ lệ.

Về phân cấp, phân quyền trong công tác thi đua, khen thưởng, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước cho rằng dự thảo luật đã thể hiện rõ tinh thần "địa phương quyết, địa phương làm và chịu trách nhiệm".

Đồng thời, cần đổi mới nội dung khen thưởng, bổ sung các tiêu chí liên quan đến khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, thể hiện đúng định hướng phát triển của đất nước trong giai đoạn mới. Tuy nhiên, các tiêu chí này cần được lượng hoá để tránh mang tính khẩu hiệu, khó triển khai trong thực tiễn.

Mặt khác, cần bảo đảm tính thực chất của khen thưởng, chú trọng khắc phục tình trạng bệnh thành tích, khen thưởng tràn lan, hình thức. Việc khen thưởng cần hướng mạnh về cơ sở, tới những người trực tiếp lao động, sản xuất và công tác, bảo đảm công bằng, minh bạch và có sức lan tỏa, niềm tin trong xã hội.

Theo ông, thi đua, khen thưởng không chỉ là vấn đề quản lý nhà nước, mà còn là văn hóa, đạo đức và niềm tin xã hội.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước khẳng định việc sửa đổi Luật Thi đua, Khen thưởng lần này không chỉ nhằm điều chỉnh một công cụ quản lý nhà nước, mà còn định hình lại cách thức Nhà nước ghi nhận, tôn vinh và dẫn dắt các giá trị phát triển trong xã hội.

Cốt lõi của lần sửa đổi này là xử lý dứt điểm mối quan hệ giữa khuyến khích và sàng lọc, giữa mở rộng đối tượng và giữ vững tiêu chuẩn, giữa phân quyền và kiểm soát quyền lực. Nếu mở rộng khen thưởng mà không giữ được chuẩn mực sẽ dẫn đến lạm phát danh hiệu, nhưng nếu quá thận trọng, không kịp thời ghi nhận thì cũng sẽ triệt tiêu động lực phấn đấu.

Vì vậy, luật cần được thiết kế với tinh thần dứt khoát, không nửa vời, khen thưởng phải thực chất, phải đo được, kiểm chứng được và có sức lan toả, không để tình trạng khen thưởng chỉ dựa trên hồ sơ, thủ tục mà chưa phản ánh đầy đủ giá trị đóng góp từ thực tiễn.

Theo Tổng Bí thư, Chủ tịch nước, những người trực tiếp làm việc, có sáng tạo và cống hiến thực chất cần được trân trọng và ghi nhận xứng đáng. Đây cũng là hướng tiếp cận đúng mà dự thảo luật đang hướng tới, rất tốt, rất đúng.

Cần linh hoạt trong xem xét khen thưởng

Cũng góp ý về dự thảo luật này, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn cho rằng, việc khen thưởng không nên quá cứng nhắc về quy trình cũng như điều kiện về thời gian công tác, mà cần dựa nhiều hơn vào hiệu quả thực tế và đóng góp cụ thể của cá nhân, tập thể.

Ông dẫn thực tế có trường hợp cán bộ, lãnh đạo trong suốt quá trình công tác không đề nghị khen thưởng, đến khi bệnh nặng, cận kề lúc qua đời mới được trao huân chương.

Từ đó, Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh cần có sự linh hoạt trong xem xét khen thưởng đối với một số trường hợp.

Mặt khác, việc thi đua cần gắn chặt với các mục tiêu chiến lược quốc gia như đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số; bám sát việc triển khai thực hiện các nghị quyết lớn của Đảng, qua đó tạo động lực thúc đẩy thực hiện các nhiệm vụ của đất nước.

Chủ tịch Quốc hội cũng lưu ý cần tránh tình trạng một cá nhân nhận quá nhiều danh hiệu khen thưởng trong cùng thời gian, trong khi nhiều người khác chưa được ghi nhận.

Mặt khác, cần có cơ chế khen thưởng rõ ràng, công bằng giữa doanh nghiệp tư nhân và doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài (FDI), nhằm bảo đảm mọi đóng góp cho sự phát triển của đất nước đều được đánh giá xứng đáng.