Sau 10 năm triển khai và nhiều lần lỡ hẹn, dự án giải quyết ngập do triều khu vực TP.HCM dự kiến đưa 6 cống ngăn triều vào vận hành từ ngày 30/11/2026.
Dự án Giải quyết ngập do triều khu vực TP.HCM có xét đến yếu tố biến đổi khí hậu (giai đoạn 1, thường được gọi là dự án chống ngập 10.000 tỷ đồng), là một trong những công trình hạ tầng trọng điểm của thành phố.
Dự án chống ngập do triều khu vực TP.HCM được kỳ vọng góp phần chống ngập cho vùng đô thị rộng khoảng 570km².
Sau nhiều năm triển khai và nhiều lần đình trệ, dự án đang bước vào giai đoạn hoàn thiện. Đến nay, các hạng mục chính đạt tiến độ từ 94-100%, dự kiến đưa 6 cống ngăn triều vào vận hành từ ngày 30/11/2026.
Hiện các nhà thầu đang tập trung nhân lực, thiết bị để hoàn thiện những hạng mục còn lại, phấn đấu hoàn thành trước ngày 15/11 và vận hành thử nghiệm.
Dự án được khởi công năm 2016, với tổng mức đầu tư ban đầu gần 10.000 tỷ đồng, thực hiện theo hợp đồng BT (xây dựng - chuyển giao), do Công ty CP Đầu tư Xây dựng Trung Nam (Trungnam Group) làm nhà đầu tư.
Theo kế hoạch ban đầu, công trình hoàn thành năm 2018 nhưng sau đó nhiều lần đình trệ do vướng mắc trong quá trình triển khai. Đến tháng 2/2026, dự án được tái khởi động sau khi các vướng mắc từng bước được tháo gỡ.
Sau nhiều năm đình trệ, các hạng mục chính của dự án chống ngập 10.000 tỷ đồng đang dần hoàn thiện.
Theo thiết kế, các cống sẽ đóng khi triều dâng cao để ngăn nước xâm nhập từ bên ngoài. Khi mực nước ngoài sông thấp hơn phía trong, cửa van mở để thoát nước, đồng thời bảo đảm giao thông thủy. Vào mùa mưa, hệ thống còn hỗ trợ điều tiết, trữ nước khi điều kiện cho phép.
Với cơ chế vận hành này, công trình được kỳ vọng kiểm soát triều, điều tiết và hạ thấp mực nước trên hệ thống sông, kênh, rạch, qua đó nâng cao khả năng tiêu thoát nước mưa, giảm áp lực cho hệ thống thoát nước hiện hữu. Dự án đồng thời góp phần hạn chế xâm nhập mặn trong phạm vi kiểm soát, cải thiện môi trường nước, chỉnh trang cảnh quan đô thị và bảo đảm giao thông thủy nội địa.
Sáu cống kiểm soát triều dự án gồm: Bến Nghé, Tân Thuận, Phú Xuân, Mương Chuối, Cây Khô và Phú Định, có khẩu độ từ 40-160m; cùng 2 cống nhỏ Cầu Kinh và Bà Bướm, khẩu độ 10-25m. Ngoài ra, công trình còn có khoảng 6km đê bao, kè ven sông Sài Gòn tại các đoạn xung yếu từ sông Vàm Thuật đến sông Kinh, kết hợp 43 cống kiểm soát triều nhỏ có khẩu độ từ 1-10m.
Toàn bộ công trình được kết nối với nhà quản lý trung tâm và hệ thống quan trắc, điều khiển tự động SCADA phục vụ vận hành, giám sát và điều tiết.
Sáu cống lớn của dự án được kỳ vọng kiểm soát triều, hạn chế nước từ sông tràn vào khu vực đô thị.
Việc dự án được đưa vào sử dụng mang đến kỳ vọng cho hàng triệu người dân thường xuyên chịu ảnh hưởng bởi triều cường. Tuy nhiên, ngập úng tại TP.HCM xuất phát từ nhiều nguyên nhân, không chỉ do triều cường mà còn bởi mưa lớn vượt khả năng tiêu thoát của hệ thống cống, nước lũ từ thượng nguồn, tình trạng sụt lún và đô thị hóa nhanh.
Vì vậy, việc đưa dự án vào hoạt động không đồng nghĩa toàn bộ các điểm ngập sẽ được giải quyết.
Ông Vũ Anh Dũng, Phó phòng Phát triển đô thị, Sở Xây dựng TP.HCM, cho biết khi dự án ngăn triều đi vào vận hành, điều kiện thoát nước chung trong khu vực hưởng lợi sẽ được cải thiện nhờ khả năng duy trì, điều tiết mực nước tại các tuyến kênh chính.
Theo đại diện Sở Xây dựng, hệ thống cống thoát nước hiện hữu được thiết kế theo chu kỳ lặp lại 3 năm, tương ứng lượng mưa 85,36mm trong 3 giờ và mực triều +1,32m.
Người dân tại khu vực hưởng lợi kỳ vọng dự án sớm vận hành, góp phần giảm tình trạng nước triều tràn vào khu dân cư.
Với những trận mưa nằm trong thông số thiết kế, hệ thống cống được tính toán để đáp ứng yêu cầu thoát nước, hạn chế tình trạng triều cường cản trở quá trình tiêu thoát nước mưa.
Khi lượng mưa vượt thông số thiết kế, nguy cơ quá tải hệ thống vẫn có thể xảy ra, kể cả khi các cống ngăn triều vận hành đúng thiết kế.
Việc nhiều dự án cùng triển khai tại một khu vực đòi hỏi quá trình đánh giá hiệu quả chống ngập sau này phải được thực hiện trên cơ sở tổng thể.
Nếu tình trạng ngập được cải thiện, cần xác định mức độ đóng góp của từng công trình. Ngược lại, nếu vẫn xảy ra ngập, cơ quan chức năng cũng cần làm rõ nguyên nhân để có giải pháp xử lý phù hợp.