Trong bối cảnh đô thị lớn như TP.HCM đang chịu áp lực ngày càng lớn về hạ tầng và không gian phát triển, mô hình phát triển đô thị theo định hướng giao thông công cộng (TOD) được xem là một hướng đi chiến lược.
Hội thảo quốc tế "TOD với phát triển đường sắt đô thị" do Trường Đại học Kiến trúc TP.HCM tổ chức ngày 27/3 đã mở nhiều cách tiếp cận mới, từ đó giúp hoàn thiện chế độ, nâng cao chất lượng quy hoạch để phát triển nguồn nhân lực.
TS.Tống Thị Hạnh, Cục trưởng Cục Quản lý nhà và thị trường bất động sản (Bộ Xây dựng) phát biểu tham luận tại Hội thảo quốc tế "TOD với phát triển đường sắt đô thị" do trường đại học Kiến trúc TP.HCM tổ chức ngày 27/3.
TOD - từ định hướng chiến lược đến yêu cầu thực tiễn
Hội thảo "TOD với phát triển đường sắt đô thị" diễn ra trong khuôn khổ kỷ niệm 50 năm thành lập trường Đại học Kiến trúc TP.HCM và 100 năm đào tạo kiến trúc sư tại Việt Nam đã quy tụ đông đảo chuyên gia, nhà quản lý, doanh nghiệp trong và ngoài nước, với 51 tham luận chuyên sâu.
Phát biểu tại hội thảo, PGS. TS. KTS Phạm Trọng Thuật, Hiệu trưởng Trường Đại học Kiến trúc TP.HCM nhấn mạnh, TOD không chỉ là một mô hình quy hoạch, mà là một cách tiếp cận phát triển đô thị mang tính tích hợp cao, Đòi hỏi sự tham gia của nhiều lĩnh vực.
PGS. TS. KTS Phạm Trọng Thuật, Hiệu trưởng Trường Đại học Kiến trúc TP.HCM phát biểu khai mạc Hội thảo quốc tế "TOD với phát triển đường sắt đô thị".
Theo PGS. TS. KTS Phạm Trọng Thuật, trong bối cảnh đô thị hóa nhanh, việc đào tạo nguồn nhân lực không thể chỉ dừng lại ở kiến trúc chuyên môn mà cần hướng đến năng lực thực thi, khả năng tham gia trực tiếp vào quá trình hoạch định chính sách và phát triển khai dự án. Đây cũng là trách nhiệm của các cơ sở đào tạo; trong đó có Trường Đại học Kiến trúc TP.HCM, nỗ lực chuẩn bị đội ngũ nhân lực chất lượng cao cho các mô hình phát triển mới như TOD.
Đồng quan điểm, ông Võ Hoàng Ngân, Giám đốc Sở Quy hoạch Kiến trúc TP.HCM cho rằng, TOD là lĩnh vực có tính chất chuyên ngành rõ ràng, đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa cơ quan quản lý nhà nước, chính quyền địa phương, doanh nghiệp, các tổ chức nghiên cứu, Hiệp hội nghề nghiệp...
"TP.HCM đang đứng trước ngưỡng cửa lịch sử, việc vận hành Tuyến Metro số 1 không chỉ đơn thuần là đưa vào sử dụng một phương tiện vận tải mới, mà chính là "phát súng lệnh" cho một cuộc tái cấu trúc đô thị toàn diện. Với mục tiêu hoàn thành khoảng 187km đường sắt đô thị vào năm 2030 và vươn tới 355km vào năm 2035, chúng ta hướng tới một Đô thị đa trung tâm, trong đó mô hình TOD (Phát triển đô thị lấy định hướng giao thông công cộng làm trung tâm) chính là "chìa khóa vàng", ông Ngân nhấn mạnh.
Từ góc độ thực tiễn, các tham luận tại hội thảo cũng chỉ ra rằng, TOD không đơn thuần là tăng cường mật độ xây dựng xung quanh nhà ga, mà là quá trình tái cấu trúc không gian đô thị theo hướng ưu tiên giao thông công cộng, tăng cường kết nối đi bộ và nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân.
Ông Võ Hoàng Ngân, Giám đốc Sở Quy hoạch Kiến trúc TP.HCM phát biểu tại hội thảo.
Theo ông Ngân, có 3 trụ cột chiến lược cần tập trung, thứ nhất TOD là động lực kinh tế: Chúng ta cần nén đô thị hiệu quả tại các đầu mối giao thông, mở rộng không gian ngầm và khai thác giá trị gia tăng từ quỹ đất xung quanh nhà ga để tạo nguồn lực tái đầu tư cho chính hệ thống hạ tầng.
Thứ hai, TOD là giải pháp Đô thị Xanh: Hệ thống Metro phải là "xương sống" của giao thông tương lai. Chúng ta hướng tới những đô thị nén, nơi ưu tiên đi bộ, kết nối đa phương thức và giảm thiểu sự phụ thuộc vào phương tiện cá nhân.
Thứ ba, TOD gắn liền với bản sắc: Quy hoạch TOD tại TP.HCM phải gắn liền với việc bảo tồn di sản và không gian văn hóa đặc thù, tạo ra những không gian sống hiện đại nhưng vẫn giữ được tâm hồn của một đô thị phương Nam.
Hoàn thiện cơ chế, tạo cơ hội cho TOD
Một trong những nội dung tâm điểm được thảo luận là khung chính sách và thể chế để phát triển TOD tại Việt Nam.
TS.Tống Thị Hạnh, Cục trưởng Cục Quản lý nhà và thị trường bất động sản (Bộ Xây dựng) cho biết, các tài khoản lớn của Đảng đã bước đầu định hình nền tảng để phát triển đô thị theo định hướng giao thông công cộng.
Trong đó Nghị quyết số 06-NQ/TW đã nhấn mạnh yêu cầu phát triển hợp lý các mô hình đô thị mới phù hợp thực tiễn, trong đó có TOD; Kết luận số 72-KL/TW thiết lập mục tiêu xây dựng cấu hình hệ thống hạ tầng đồng bộ, hiện đại; còn Nghị quyết số 31-NQ/TW định hướng TP.HCM phát triển theo mô hình đô thị đa trung tâm, xanh và thông minh.
Theo TS. Tống Thị Hạnh, để thực hiện các định hướng này, cần tập trung vào một số giải pháp như: nâng cao chất lượng, mục tiêu hợp lý đảm bảo đồng bộ giữa các kế hoạch, giao thông, nhà ở và thị trường bất động sản. TOD chỉ có thể phát huy hiệu quả khi các loại chiến lược này được phát triển đồng bộ và có sự liên kết chặt chẽ.
Tuyến đường sắt đô thị số 1 TP.HCM đã đưa vào khai thác, giúp hạ tầng giao thông công cộng thành phố ngày càng hiện đại.
Bên cạnh đó, cần thúc đẩy phát triển đô thị gắn kết với giao thông công cộng, đặc biệt tại khu vực trung tâm và các khu vực phụ cận nhà ga. Việc khai thác hiệu quả đất đai, gắn kết với tài chính đô thị sẽ là yếu tố quan trọng để tạo nguồn lực cho phát triển.
Một nội dung đáng chú ý khác là thúc đẩy huy động nguồn lực xã hội thông qua các hình thức hợp tác công tư (PPP), đồng thời hoàn thiện các cơ chế đặc thù để tạo điều kiện cho địa phương chủ động phát triển.
Từ góc nhìn nghề nghiệp, KTS Khương Văn Mười cho rằng, TOD không thể thành công nếu chỉ dừng lại ở quy hoạch trên giấy, mà cần được cụ thể hóa bằng thiết kế đô thị và cơ chế thị trường phù hợp.
Theo KTS Khương Văn Mười, một trong những hạn chế hiện nay là thiếu liên kết giữa quy hoạch và thiết kế, dẫn đến không gian thị xung quanh các nhà ga chưa thực sự hấp dẫn, thiếu tính kết nối và khuyến khích người dân sử dụng giao thông công cộng.
Hội thảo thu hút đông đảo chuyên gia nhà khoa học, doanh nghiệp tới dự và có nhiều tham luận hữu ích về TOD trong phát triển đô thị.
"Không gian TOD phải là không gian sống thực sự, nơi người dân có thể thuận tiện, tiếp cận dịch vụ dễ dàng và cảm thấy thoải mái khi sử dụng giao thông công cộng. Nếu không giải quyết được bài toán này, TOD sẽ khó phát huy hiệu quả", ông Mười phân tích.
Bên cạnh đó, việc phát triển thị trường bất động sản gắn kết với TOD cũng cần được định hướng rõ ràng, tránh tình trạng phát triển tự động phát triển, thiếu kiểm soát. Theo các chuyên gia, TOD có thể tạo ra giá trị gia tăng lớn cho đất đai và bất động sản, nhưng đồng thời cũng đặt ra yêu cầu về quản lý chặt chẽ để đảm bảo phát triển bền vững.
Các nghiên cứu tại hội thảo cũng chỉ ra rằng, hiệu quả của TOD không chỉ nằm ở mật độ xây dựng mà còn phụ thuộc vào chất lượng không gian công cộng, khả năng kết nối và liên tục của cấu trúc đô thị. Đây là những yếu tố cần được quan tâm ngay từ khâu quy hoạch và thiết kế.
Trong bối cảnh TP.HCM đang thúc đẩy tư vấn hệ thống đường sắt đô thị, việc tận dụng cơ hội từ TOD không chỉ giúp nâng cao hiệu quả sử dụng hạ tầng mà còn góp phần cấu trúc tái sinh không gian đô thị theo hướng bền vững, hiện đại.
