Bang Baden-Wuerttemberg từng được coi là "trái tim" của ngành sản xuất ô tô Đức, cái nôi của những thương hiệu xuất sắc Mercedes, Porsche nhưng nay đang chứng kiến tác động mạnh trước những thay đổi mang tính cấu trúc quét qua nền công nghiệp Đức.
Khó khăn chồng chất
Hiện nay, trước bối cảnh cạnh tranh gay gắt đặc biệt từ Trung Quốc, quá trình chuyển đổi không đồng đều sang xe điện (EV) và chi phí gia tăng, toàn bộ ngành công nghiệp ô tô tại Đức đang rung chuyển.
Nhu cầu sụt giảm trong chuỗi cung ứng ô tô đang gây sức ép lên hàng trăm nhà sản xuất nhỏ và đe dọa việc làm cũng như dịch vụ công tại các địa phương.
Một công nhân vận hành máy móc tại cơ sở sản xuất của Dostech GmbH ở Moessingen, Đức, ngày 10/2/2026 (Ảnh: REUTERS/Sebastian Fehrle).
Những áp lực như vậy đang lan rộng khắp bang Baden-Wuerttemberg khi nơi đây dự kiến tổ chức bầu cử vào ngày 8/3 và kinh tế đã trở thành mối quan tâm hàng đầu của cử tri.
Từng là đầu tàu, Baden-Wuerttemberg hiện chịu tác động mạnh hơn phần lớn các bang khác trước những thay đổi mang tính cấu trúc đang quét qua nền công nghiệp Đức.
Đây là bang xuất khẩu lớn nhất của Đức, chiếm 15,5% tổng kim ngạch xuất khẩu cả nước. Ngành sản xuất đóng góp 38,1% tổng giá trị gia tăng của bang, so với mức 28,5% trên toàn quốc.
Nền kinh tế Baden-Wuerttemberg giảm 0,4% trong năm 2024, cao hơn mức suy giảm 0,2% của cả nước. Trong khi Đức bắt đầu có tăng trưởng khiêm tốn vào năm ngoái, bang này được dự báo tiếp tục suy giảm.
Khó khăn càng chồng chất khi các mức thuế quan của Mỹ làm đảo lộn thương mại toàn cầu, tác động mạnh nhất tới các bang định hướng xuất khẩu và có ngành ô tô lớn, trong đó Baden-Wuerttemberg là ví dụ điển hình, theo nhà kinh tế Robert Lehmann của tổ chức Ifo.
Số vụ phá sản tăng 30%
Những dấu hiệu khó khăn ngày càng rõ rệt. Theo cơ quan thống kê bang, số vụ mở thủ tục phá sản tại Baden-Wuerttemberg tăng năm thứ hai liên tiếp lên 2.445 vụ trong năm 2024, tăng 30% và là mức cao nhất kể từ năm 2010. Khả năng sẽ có năm thứ ba tiếp tục tăng.
Ông Cornelius Pleser, Giám đốc điều hành công ty định giá và thanh lý tài sản Pleser KG, cho biết nhu cầu dịch vụ của ông tại bang quê nhà tăng vọt.
Khi quyết định điều chuyển một người sang vị trí mới, sẽ đối mặt với hành trình gian nan với hàng loạt thủ tục giấy tờ và khó kiếm người mới thạo nghề nên nhiều doanh nghiệp có xu hướng giữ chân nhân sự dù nhu cầu yếu (Ảnh: Reuters).
10 năm trước, thị trường có nhiều vốn hơn đáng kể và trong các vụ phá sản thường tìm được nhà đầu tư hoặc người kế nhiệm nhưng nay số doanh nghiệp không có phương án kế nhiệm khả thi hiện ở mức "đáng báo động".
Làn sóng tái cơ cấu đang lan rộng khắp vành đai công nghiệp của bang. Ông Matthias Bianchi, phụ trách quan hệ công chúng của DMB – tổ chức đại diện cho các doanh nghiệp vừa và nhỏ của Đức nhận định đang xuất hiện "hiệu ứng domino" và cuộc khủng hoảng từ các ngành nghề hàng đầu đang dần lan xuống.
Dù tỷ lệ thất nghiệp tại bang này vẫn ở mức dưới trung bình cả nước, tăng từ mức 3,9% ở tháng 1/2023 lên 4,8% vào tháng 1/2026 song các nhà kinh tế cho rằng tỷ lệ thất nghiệp của bang chưa tăng mạnh nhờ hiện tượng "giữ lao động".
Doanh nghiệp vẫn cố duy trì nhân sự bất kể nhu cầu suy yếu vì lo ngại thiếu hụt trong tương lai.
"Những nhân viên tôi đào tạo ở đây là không thể thay thế. Nếu họ rời đi, tôi không thể tuyển người thay thế ngay hôm sau", ông Steffen Braun, Giám đốc, người đồng sáng lập công ty Dostech nói.
Khi quyết định điều chuyển một người sang vị trí mới, sẽ đối mặt với hành trình gian nan với hàng loạt thủ tục giấy tờ, thay đổi đầu mối liên hệ tại cơ quan chức năng và thời gian chờ phê duyệt kéo dài.
Dù tỉ lệ thất nghiệp mới chỉ tăng nhẹ nhưng ông Hanno Kempermann, nhà kinh tế kiêm Giám đốc điều hành IW Consult, cho biết các chỉ báo khác cho thấy thị trường lao động suy yếu. Số vị trí tuyển dụng tại Baden-Wuerttemberg đã giảm 30% so với năm 2022 và các doanh nghiệp dự kiến cắt giảm 14.000 việc làm trong ngành ô tô vào năm 2030.
"Tình hình rất căng thẳng", bà Barbara Resch, lãnh đạo công đoàn IG Metall tại Baden-Wuerttemberg nói và cho biết thêm các nhà cung ứng đã đầu tư rất nhiều vào điện khí hóa, nhưng nhu cầu không có và một lúc nào đó họ sẽ cạn kiệt nguồn lực tài chính.
IG Metall, công đoàn lớn tại các công ty như Mercedes và Volkswagen, đang nỗ lực bảo vệ việc làm bằng cách đạt thỏa thuận rút ngắn thời giờ làm việc.
"Hiện giờ mọi đối tượng đều bị ảnh hưởng: vị trí học nghề bị cắt giảm và cả những lao động tay nghề cao cũng đứng trước nguy cơ nghiêm trọng", bà Resch nói.
Để cạnh tranh, đào thải tự nhiên?
Song, Reuters phỏng vấn năm nhà kinh tế và cả 5 đều cho rằng việc duy trì doanh nghiệp thông qua trợ cấp là sai lầm.
Đồng tình với nhận định này, ông Reint Gropp, Chủ tịch Viện Nghiên cứu Kinh tế Halle (IWH), chia sẻ: "Chúng ta cần cạnh tranh đào thải, cho phép các ý tưởng mới thay thế ý tưởng cũ".
Nếu việc cố duy trì doanh nghiệp để bảo toàn ngành công nghiệp không phải là lựa chọn, vậy chính quyền bang sắp tới nên làm gì để vực dậy nền kinh tế trì trệ? Nhiều chủ doanh nghiệp đưa ra cùng một câu trả lời: đầu tư vào hạ tầng như internet siêu tốc, đường bộ và đường sắt.
Chính phủ của Thủ tướng Merz năm ngoái đã phê duyệt quỹ 500 tỷ euro cho mục tiêu này và cải cách quy định vay nợ của các bang, song theo các nhà kinh tế, dòng tiền vẫn chưa thực sự được giải ngân.
Trong số 100 tỷ euro phân bổ cho các bang, Baden-Wuerttemberg sẽ nhận 13 tỷ euro bao gồm 8,7 tỷ euro dành cho các địa phương cấp dưới, ông Kempermann cho biết.
"Đó giống như một giọt nước giữa đại dương, vì vẫn quá ít để bù đắp những thiếu hụt hạ tầng tích tụ suốt 20 năm qua," ông nói.
Theo ông Heinemann, điều chính quyền bang có thể làm là điều chỉnh ngân sách theo những gì cần thiết cho tăng trưởng: một hệ thống giáo dục tốt, hạ tầng giao thông tốt, mạng lưới số và đầu tư cho nghiên cứu và phát triển (R&D).