Không chờ đến khi xe lăn bánh mới kiểm tra, từ năm 2028, cơ quan chức năng sẽ có dữ liệu về hợp đồng trước mỗi chuyến đi. Đây là bước chuyển quan trọng trong quản lý xe hợp đồng, hướng tới hoạt động vận tải minh bạch, an toàn và đúng bản chất.
Minh bạch dữ liệu ngay từ trước chuyến đi
Tại tọa đàm “Quy định mới trong quản lý xe hợp đồng” do Báo Xây dựng tổ chức sáng 30/9, đại diện Cục Đường bộ Việt Nam, Cục Cảnh sát giao thông và Hiệp hội Vận tải ô tô Việt Nam đã trao đổi về những yêu cầu mới trong quản lý vận tải hành khách theo hợp đồng, trong đó đáng chú ý là việc kết nối, chia sẻ dữ liệu hợp đồng trước mỗi chuyến đi.
Từ năm 2028, dữ liệu hợp đồng sẽ được chia sẻ trước mỗi chuyến xe, tạo thêm căn cứ để giám sát hoạt động vận tải, nhận diện vi phạm và thúc đẩy doanh nghiệp chuẩn hóa, chuyển đổi số. Ảnh minh hoạ.
Theo ông Đỗ Quốc Phong, Phó Trưởng phòng Quản lý vận tải, Cục Đường bộ Việt Nam, thời gian qua, Cục Đường bộ Việt Nam và Cục Cảnh sát giao thông đã phối hợp thực hiện nhiều đợt kiểm tra liên ngành. Tuy nhiên, việc kiểm tra trực tiếp vẫn gặp nhiều khó khăn, hiệu quả chưa cao, nhất là trong những thời điểm cao điểm.
Có trường hợp chủ phương tiện không đưa xe ra hoạt động khi lực lượng chức năng kiểm tra hoặc tìm cách tránh né hoạt động kiểm tra. Trong khi đó, xe hợp đồng ngày càng phát triển do có tính linh hoạt cao.
Thực tế này đặt ra yêu cầu tăng cường các giải pháp quản lý, kiểm soát hoạt động vận tải bằng xe hợp đồng, vừa bảo đảm trật tự, an toàn giao thông, vừa tạo môi trường cạnh tranh minh bạch giữa các loại hình vận tải.
Một trong những giải pháp được đặt ra là chuyển mạnh sang quản lý bằng dữ liệu điện tử.
Theo quy định từ ngày 1/1/2028, đơn vị kinh doanh vận tải hành khách theo hợp đồng phải kết nối, chia sẻ dữ liệu về nội dung hợp đồng cho Bộ Công an, cụ thể là Cục Cảnh sát giao thông, trước khi thực hiện chuyến đi.
Dữ liệu này sẽ được sử dụng để đối chiếu với hoạt động thực tế của phương tiện, phục vụ công tác tuần tra, kiểm soát và được chia sẻ cho các cơ quan quản lý liên quan theo chức năng.
Ông Đỗ Quốc Phong cho rằng, việc gửi dữ liệu hợp đồng trước chuyến đi sẽ giúp cơ quan quản lý và lực lượng chức năng có thông tin về chuyến xe ngay từ trước khi phương tiện hoạt động. Qua đó, nâng cao khả năng giám sát, kiểm tra, đối chiếu và phát hiện những trường hợp có dấu hiệu hoạt động không đúng loại hình vận tải hợp đồng, trong đó có tình trạng lợi dụng xe hợp đồng để hoạt động như xe tuyến cố định.
Đây cũng được xác định là bước chuyển trong phương thức quản lý vận tải, từ kiểm tra thủ công sang quản lý dựa trên dữ liệu, tăng cường sự phối hợp giữa cơ quan quản lý vận tải và lực lượng chức năng.
Đồng quan điểm, Thượng tá Nguyễn Hồng Long, Phó Trưởng phòng Hướng dẫn tuyên truyền, điều tra, giải quyết tai nạn giao thông, Cục Cảnh sát giao thông, cho biết Nghị định 218/2026 quy định từ ngày 1/1/2028, đơn vị kinh doanh vận tải hành khách theo hợp đồng phải kết nối, chia sẻ dữ liệu về nội dung hợp đồng cho Bộ Công an trước khi thực hiện chuyến đi.
Đây sẽ là nguồn dữ liệu để đối chiếu với hoạt động thực tế của chuyến xe, phục vụ công tác tuần tra, kiểm soát và được chia sẻ cho các cơ quan quản lý liên quan theo chức năng.
Bộ Công an sẽ quy định, hướng dẫn cụ thể về việc kết nối, chia sẻ và sử dụng dữ liệu; đồng thời công bố các yêu cầu kỹ thuật, phương thức thực hiện và tổ chức hướng dẫn trước thời điểm áp dụng.
Từ góc độ quản lý, việc hình thành dữ liệu trước chuyến đi sẽ giúp cơ quan chức năng có thêm căn cứ để kiểm tra, đối chiếu giữa nội dung hợp đồng với hoạt động thực tế của phương tiện. Những chuyến xe tuân thủ quy định sẽ có căn cứ rõ ràng để chứng minh việc thực hiện đúng, trong khi lực lượng chức năng có thể tập trung hơn vào những trường hợp có dấu hiệu vi phạm thay vì kiểm tra dàn trải.
Bên cạnh dữ liệu hợp đồng, hệ thống quản lý dữ liệu giám sát hành trình cũng được định hướng xây dựng để quản lý lái xe, phát hiện sớm các vi phạm về tốc độ, thời gian lái xe liên tục và cảnh báo nguy cơ mất an toàn. Dữ liệu hợp đồng sẽ là cơ sở để đối chiếu, xác định phương tiện có thực hiện đúng chuyến đi đã ký hay không.
Doanh nghiệp cần chuẩn hóa dữ liệu ngay từ hôm nay
Việc lựa chọn thời điểm thực hiện từ năm 2028 được các đại biểu tại tọa đàm nhìn nhận là khoảng thời gian cần thiết để chuẩn bị đồng bộ về hạ tầng công nghệ, dữ liệu, nhân lực và quy trình thực hiện.
Theo ông Đỗ Quốc Phong, các quy định hiện nay đang được nối tiếp nhau và các bộ, ngành, cơ quan chức năng vẫn thực hiện quản lý theo chức năng, thẩm quyền, không có khoảng trống pháp lý trong quản lý xe hợp đồng.
Đối với mốc thực hiện quy định mới từ ngày 1/1/2028, quá trình xây dựng đã tính toán để có đủ thời gian hình thành hệ thống cơ sở dữ liệu phục vụ quản lý. Trong đó, các thủ tục, trình tự cần được thực hiện theo quy định pháp luật có thể kéo dài từ 1-1,5 năm. Cùng với đó, cả cơ quan quản lý và doanh nghiệp cần thời gian chuẩn bị về hạ tầng, hệ thống dữ liệu và con người.
Thượng tá Nguyễn Hồng Long cho rằng, một quy định về chia sẻ dữ liệu chỉ phát huy hiệu quả khi cả hai phía cùng sẵn sàng. Doanh nghiệp phải bảo đảm dữ liệu đúng, đủ, sạch, sâu; trong khi hệ thống của cơ quan Nhà nước phải có khả năng tiếp nhận, xử lý ổn định. Các cơ quan liên quan cũng cần được chia sẻ và sử dụng dữ liệu theo đúng chức năng.
Vì vậy, khoảng thời gian từ nay đến ngày 1/1/2028 cần được sử dụng để xây dựng hướng dẫn kỹ thuật, kiểm tra khả năng kết nối, tổ chức tập huấn và xử lý những vướng mắc phát sinh trong thực tế.
Đây cũng là thời gian để các doanh nghiệp, trong đó có những đơn vị quy mô nhỏ hoặc đang sử dụng các phần mềm quản lý khác nhau, có lộ trình chuẩn bị phù hợp.
Theo Thượng tá Nguyễn Hồng Long, doanh nghiệp có thể chủ động chuẩn bị ngay từ bây giờ bằng những việc thiết thực như chuẩn hóa hợp đồng và danh sách hành khách; bảo đảm thông tin về phương tiện, lái xe, thời gian, hành trình, điểm đón, trả khách thống nhất giữa bộ phận tiếp nhận hợp đồng và bộ phận điều hành vận tải.
Doanh nghiệp cũng cần xây dựng quy trình cập nhật khi nội dung chuyến đi có điều chỉnh, thay đổi; đồng thời phân công rõ người chịu trách nhiệm về chất lượng và bảo mật dữ liệu.
Đối với các doanh nghiệp vừa và nhỏ, có thể làm việc với các nhà cung cấp dịch vụ, phần mềm để lựa chọn mô hình và phương thức quản lý, điều hành vận tải phù hợp với quy định pháp luật.
Từ góc độ doanh nghiệp, ông Nguyễn Công Hùng, Phó Chủ tịch Hiệp hội Vận tải ô tô Việt Nam, cho rằng các đơn vị vận tải cần chủ động đẩy mạnh chuyển đổi số.
Theo ông Hùng, nhiều doanh nghiệp hiện đã trang bị thiết bị giám sát hành trình, sử dụng các ứng dụng và công cụ quản lý phương tiện. Trong giai đoạn tới, doanh nghiệp cần tiếp tục đẩy mạnh chuyển đổi số, từng bước liên thông dữ liệu, kết nối với Cục Cảnh sát giao thông.
Việc chuẩn bị sớm được xem là giải pháp để doanh nghiệp tránh bị động khi các yêu cầu mới được triển khai. Thay vì đến thời điểm quy định có hiệu lực mới bắt đầu xây dựng hệ thống, doanh nghiệp có thể chủ động chuẩn hóa dữ liệu, quy trình quản lý và hạ tầng công nghệ, sau đó bổ sung, hoàn thiện theo yêu cầu kỹ thuật cụ thể.
Không chỉ doanh nghiệp phải chuẩn bị, vai trò của chính quyền địa phương trong khai thác dữ liệu cũng được đặt ra.
Ông Nguyễn Công Hùng cho rằng, để xử lý những tồn tại hiện nay, việc ứng dụng công nghệ cần phù hợp thực tiễn và gắn với trách nhiệm của các địa phương trong liên thông, chia sẻ dữ liệu. Khi dữ liệu được kết nối và công nghệ được khai thác đúng cách, việc quản lý hoạt động vận tải sẽ sát thực tế hơn, đồng thời nâng cao tính minh bạch và hiệu quả quản lý Nhà nước.
Theo Thượng tá Nguyễn Hồng Long, mốc 1/1/2028 cũng cần được nhìn nhận trong tổng thể quá trình xây dựng hệ thống dữ liệu và nền tảng dùng chung phục vụ quản lý giao thông.
Cục Cảnh sát giao thông cần hoàn thiện hạ tầng tiếp nhận, kiểm tra chất lượng dữ liệu, bảo đảm an ninh hệ thống và thử nghiệm kết nối với doanh nghiệp, cơ quan quản lý vận tải trước khi áp dụng đồng loạt.
Đồng thời, việc chuẩn hóa, kết nối dữ liệu hợp đồng vận tải điện tử trước chuyến đi được nghiên cứu triển khai trên hạ tầng Trung tâm dữ liệu cấp quốc gia, cùng với các nguồn dữ liệu về phương tiện, lái xe, giám sát hành trình và hệ thống camera giám sát.
Việc khai thác dữ liệu sẽ được tổ chức theo phân quyền, có lưu vết truy cập và chia sẻ cho cơ quan quản lý vận tải theo đúng chức năng.
Hướng dẫn trước, kiểm tra sau
Song song với quá trình chuẩn bị hệ thống dữ liệu, công tác tuyên truyền, hướng dẫn doanh nghiệp cũng được xác định là một phần quan trọng để quy định mới đi vào thực tế.
Ông Đỗ Quốc Phong cho biết, Cục Đường bộ Việt Nam đã phối hợp với Sở Xây dựng các tỉnh, thành phố, các hiệp hội vận tải và các đơn vị liên quan tổ chức các hội nghị tuyên truyền, tập huấn.
Các hội nghị tập trung phổ biến quy định, giải đáp những nội dung doanh nghiệp còn vướng mắc, đồng thời cung cấp tài liệu hướng dẫn, nội dung hỏi - đáp và thông tin trên các kênh điện tử để doanh nghiệp dễ tiếp cận.
Đối với doanh nghiệp, hợp tác xã, hộ kinh doanh quy mô nhỏ, nội dung hướng dẫn sẽ tập trung vào những vấn đề liên quan trực tiếp đến hoạt động như điều kiện kinh doanh, quản lý phương tiện, người lái, hợp đồng điện tử, dữ liệu vận tải và các quy định đối với xe hợp đồng.
Tinh thần được Cục Đường bộ Việt Nam xác định là hướng dẫn để doanh nghiệp biết, hiểu và thực hiện đúng trước khi kiểm tra, xử lý; đồng thời tiếp tục tập hợp những khó khăn, vướng mắc phát sinh để phối hợp tháo gỡ.
Ở góc độ bảo đảm trật tự, an toàn giao thông, Thượng tá Nguyễn Hồng Long đề nghị các doanh nghiệp bắt đầu từ trách nhiệm của mình trước mỗi chuyến xe.
Hợp đồng phải phản ánh đúng việc vận chuyển thực tế; người trên xe, hành trình, điểm đón và trả khách phải rõ ràng. Bộ phận quản lý an toàn của doanh nghiệp cần thực sự theo dõi phương tiện, kịp thời nhắc nhở khi lái xe chạy quá tốc độ, quá thời gian lái xe liên tục, thiết bị mất tín hiệu hoặc có dấu hiệu không bảo đảm sức khỏe.
Đối với lái xe, cần kiểm tra thông tin chuyến đi, khả năng truy cập hợp đồng điện tử và danh sách hành khách trước khi xuất phát; không tự ý nhận thêm khách, thay đổi điểm đón, trả khách trái quy định.
Trong quá trình lưu thông, lái xe phải chấp hành tốc độ, thời gian lái xe liên tục, quy định dừng, đỗ và chủ động báo về đơn vị khi có tình huống cần điều chỉnh.
Với chủ phương tiện, yêu cầu đặt ra là duy trì thiết bị giám sát trên phương tiện giao thông đường bộ hoạt động đúng quy định, đồng thời chuẩn bị hạ tầng và điều kiện kỹ thuật để lắp đặt thiết bị theo lộ trình.
Lực lượng CSGT sẽ tiếp tục tuyên truyền, hướng dẫn, lắng nghe những vướng mắc thực tế; đồng thời kiểm tra, xử lý nghiêm các vi phạm khi có đủ căn cứ, nhất là những hành vi làm gia tăng nguy cơ tai nạn hoặc tổ chức vận tải trá hình.
Theo Thượng tá Nguyễn Hồng Long, doanh nghiệp chấp hành đúng cần được bảo vệ trong môi trường kinh doanh minh bạch, có tiêu chí để đánh giá mức độ an toàn và sự hài lòng của người sử dụng dịch vụ.
Người dân cần được đi lại an toàn, thuận tiện; đây là mục tiêu chung để cơ quan quản lý và cộng đồng vận tải cùng thực hiện.
Từ quản lý thủ công sang quản lý bằng dữ liệu, từ chờ đến thời điểm quy định có hiệu lực sang chủ động chuẩn hóa ngay từ hôm nay, những yêu cầu mới đối với xe hợp đồng đang đặt ra một lộ trình chuẩn bị đồng bộ cho cả cơ quan quản lý và doanh nghiệp. Khi dữ liệu được hình thành đầy đủ, kết nối và khai thác đúng chức năng, hoạt động quản lý có thêm căn cứ để sát thực tế hơn, còn doanh nghiệp có thêm động lực để chuẩn hóa hoạt động, hướng tới môi trường vận tải minh bạch, an toàn và đúng bản chất của loại hình vận tải theo hợp đồng.