Sau khi hệ thống ghi nhận kỷ lục hơn 7,1 triệu nguyện vọng xét tuyển đại học năm 2026, GS.TS Nguyễn Tiến Thảo, Vụ trưởng Vụ Giáo dục Đại học, đã phân tích về làn sóng đổ xô vào ngành công nghệ và bài toán lọc ảo của các trường.
Thưa GS.TS Nguyễn Tiến Thảo, Vụ trưởng Vụ Giáo dục Đại học (Bộ Giáo dục và Đào tạo), ông đánh giá như thế nào về bức tranh đăng ký xét tuyển đại học năm 2026?
Bức tranh tuyển sinh năm nay có thể khái quát nhanh qua ba con số lớn: 1.241.914 thí sinh đăng ký dự thi tốt nghiệp THPT; hơn 874.000 em nhập nguyện vọng xét tuyển lên Hệ thống chung; tạo nên tổng số 7.180.860 nguyện vọng.
GS.TS Nguyễn Tiến Thảo, Vụ trưởng Vụ Giáo dục Đại học, Bộ Giáo dục và Đào tạo (Ảnh: Moet).
Như vậy, lượng thí sinh muốn vào đại học chiếm hơn 70% tổng số đăng ký thi tốt nghiệp. Bình quân mỗi thí sinh đăng ký khoảng 8,2 nguyện vọng. So với năm trước, lượng thí sinh đăng ký xét tuyển tăng hơn 25.200 người (gần 3%). Bước đầu, kết quả này cho thấy hiệu quả của công tác tư vấn, hướng nghiệp và nhu cầu học đại học của xã hội tiếp tục tăng lên.
Tuy nhiên, tôi muốn nhấn mạnh mục tiêu của tuyển sinh không phải là khuyến khích thí sinh đăng ký thật nhiều nguyện vọng. Cái đích cuối cùng là giúp các em chọn đúng ngành học phù hợp với năng lực, sở trường, hoàn cảnh gia đình và định hướng nghề nghiệp lâu dài.
Trong các số liệu đăng ký, kết quả hướng vào các ngành STEM và 15 nhóm ngành ưu tiên theo Nghị định số 179/2026/NĐ-CP có điểm gì đáng chú ý, thưa ông?
Đây là một trong những điểm sáng nhất của kỳ đăng ký xét tuyển đại học năm 2026. Số liệu thống kê cho thấy khối ngành STEM (Khoa học, Công nghệ, Kỹ thuật và Toán học) thu hút tới 467.590 thí sinh đăng ký, chiếm khoảng 53,4% tổng số thí sinh xét tuyển toàn quốc. Tổng số nguyện vọng vào nhóm ngành này đạt hơn 2,36 triệu (chiếm gần 33% tổng số nguyện vọng).
Đáng chú ý, đối với 15 nhóm ngành khoa học cơ bản, kỹ thuật then chốt và công nghệ chiến lược thuộc Nghị định số 179/2026/NĐ-CP, hệ thống ghi nhận 331.693 thí sinh lựa chọn, tương đương gần 38% tổng số thí sinh đăng ký xét tuyển. Tổng số nguyện vọng vào các nhóm ngành ưu tiên này là gần 1,3 triệu, chiếm khoảng 18%.
Nói cách khác, hơn một nửa số thí sinh xét tuyển năm nay có ít nhất một lựa chọn thuộc khối STEM và hơn một phần ba hướng về các ngành được Nhà nước ưu tiên phát triển. Thực tế, số lượng nhập học chính thức thường thấp hơn số đăng ký trên hệ thống.
Tuy nhiên, làn sóng đổ dồn nguyện vọng vào các nhóm ngành này cho thấy nhận thức của thí sinh và phụ huynh về vai trò của khoa học, công nghệ đã có chuyển biến tích cực. Các chính sách học bổng, hỗ trợ học phí, triển vọng việc làm cùng công tác hướng nghiệp bước đầu đã phát huy tác dụng.
Thực tế, số lượng đăng ký mới chỉ phản ánh mức độ quan tâm ban đầu. Sự chuyển dịch này chỉ thực chất khi được bảo chứng bằng số lượng nhập học, chất lượng đầu vào, tỷ lệ giữ chân sinh viên, tỷ lệ tốt nghiệp và khả năng đáp ứng nhu cầu thực tế của thị trường lao động.
Bộ Giáo dục và Đào tạo cũng lưu ý các nhóm số liệu này có sự giao thoa. Một thí sinh đăng ký ngành thuộc Nghị định 179/2026/NĐ-CP có thể đồng thời nằm trong nhóm STEM và một lĩnh vực đào tạo cụ thể khác.
Do đó, không thể cộng cơ học các nhóm số liệu này để tính tổng số thí sinh. Trong các lĩnh vực STEM, nhóm ngành Máy tính, Công nghệ thông tin và Khoa học tự nhiên đang phát ra những tín hiệu tăng trưởng mạnh mẽ, gắn liền với xu hướng phát triển của trí tuệ nhân tạo (AI).
Ông có thể chia sẻ sâu hơn về làn sóng đăng ký vào các nhóm ngành trực tiếp liên quan đến xu hướng công nghệ mới như Máy tính, Công nghệ thông tin hay Khoa học tự nhiên?
Năm 2026, lĩnh vực Máy tính và Công nghệ thông tin thu hút 154.016 thí sinh đăng ký với hơn 415.000 nguyện vọng. Như vậy, gần 18% tổng số thí sinh xét tuyển toàn quốc có ít nhất một lựa chọn thuộc lĩnh vực này.
Đối với lĩnh vực Khoa học tự nhiên, hệ thống ghi nhận hơn 43.700 thí sinh đăng ký với 63.800 nguyện vọng. Đây là tín hiệu đáng chú ý bởi khoa học tự nhiên, cùng với toán học, thống kê và kỹ thuật, chính là nền tảng cốt lõi để phát triển các ngành công nghệ chiến lược như trí tuệ nhân tạo (AI), bán dẫn, vật liệu mới, năng lượng và công nghệ sinh học.
Trước đó, số liệu tuyển sinh năm 2024 cho thấy Máy tính và Công nghệ thông tin chiếm hơn 10% tổng số người nhập học mới. Tỷ trọng nhập học vào các khối ngành Khoa học tự nhiên, Toán và Thống kê, Khoa học sự sống và Kỹ thuật cũng ghi nhận những chuyển biến tích cực.
Trong bối cảnh AI đang trở thành công nghệ nền tảng, làm thay đổi sâu sắc phương thức vận hành và yêu cầu năng lực trong hầu hết lĩnh vực từ kinh tế, tài chính, y tế, giáo dục đến nông nghiệp, giao thông, pháp luật và truyền thông, xu hướng lựa chọn của thí sinh đã có sự dịch chuyển rõ rệt.
Các chương trình đào tạo chuyên sâu về Công nghệ thông tin, Trí tuệ nhân tạo (AI), hay các mô hình đào tạo tích hợp công nghệ (như X + AI) đang trở thành tâm điểm thu hút người học.
Với hơn 874.000 thí sinh đăng ký nhưng có tới hơn 7,1 triệu nguyện vọng, quy trình xử lý nguyện vọng và xét tuyển tiếp theo sẽ diễn ra thế nào để lọc được số lượng trúng tuyển thực tế?
Thí sinh và dư luận cần phân biệt rõ ba khái niệm đăng ký xét tuyển, trúng tuyển và nhập học. Đăng ký xét tuyển là quyền của thí sinh, còn trúng tuyển phải dựa trên chỉ tiêu và điểm chuẩn của trường. Chỉ khi hoàn tất thủ tục nhập học, thí sinh mới chính thức trở thành sinh viên.
Một thí sinh được phép đăng ký nhiều nguyện vọng, nhưng hệ thống lọc ảo chung của Bộ sẽ chỉ xác định cho các em trúng tuyển vào một nguyện vọng duy nhất và cao nhất mà các em đủ điều kiện. Vì thế, hơn 7,1 triệu nguyện vọng không có nghĩa là sẽ có ngần ấy thí sinh đỗ hay ngần ấy kết quả trúng tuyển.
Số liệu lịch sử cho thấy, tỷ lệ nhập học thực tế so với chỉ tiêu các năm 2023, 2024 và 2025 lần lượt là 82,45%, 85,23% và 90%. Số đăng ký luôn cao hơn số nhập học vì nhiều em không đủ điểm, hoặc đỗ nhưng quyết định không học.
Khi gọi thí sinh trúng tuyển, các trường đại học đều phải phân tích dữ liệu nhập học thực tế của các năm trước để tính toán tỷ lệ "ảo". Thông thường, các trường có thể gọi dôi dư so với chỉ tiêu khoảng 1-3% để bù đắp lượng thí sinh đỗ nhưng không học. Đây là kỹ thuật nghiệp vụ tuyển sinh bình thường, không nên dùng số lượng đăng ký nguyện vọng ban đầu để suy đoán số nhập học thực tế.
Thậm chí, ngay cả khi đã nhập học xong năm nhất, hàng năm vẫn có một bộ phận sinh viên nghỉ học để đi du học, thi lại hoặc chuyển trường, chuyển ngành. Đó là sự chuyển dịch tự nhiên của người học.
Ngay sau khi đóng cổng đăng ký, thí sinh bắt đầu nộp lệ phí xét tuyển trực tuyến. Bộ có giải pháp gì để hệ thống vận hành trơn tru, tránh nghẽn mạng như những năm trước?
Nộp lệ phí trực tuyến là bước bắt buộc để hoàn tất quy trình đăng ký xét tuyển đối với các nguyện vọng hợp lệ. Từ ngày 15/7, thí sinh bắt đầu thực hiện nghĩa vụ tài chính theo lịch phân luồng của từng khu vực. Yêu cầu đặt ra cho hệ thống là phải bảo đảm mỗi giao dịch được ghi nhận đầy đủ, chính xác và kịp thời, tuyệt đối không để xảy ra sự cố kỹ thuật ảnh hưởng đến quyền lợi xét tuyển của thí sinh.
Năm 2026, Bộ Giáo dục và Đào tạo phối hợp với Bộ Công an cùng các đơn vị liên quan tổ chức thanh toán lệ phí qua Cổng Dịch vụ công quốc gia, kết nối trực tiếp với Hệ thống hỗ trợ tuyển sinh chung. Sự phối hợp liên ngành này tập trung vào khâu chuẩn bị hạ tầng, xác thực dữ liệu, đa dạng hóa các kênh thanh toán, cập nhật trạng thái giao dịch và tổ chức đối soát liên tục.
Dựa trên kinh nghiệm từ các mùa tuyển sinh trước, phương án kỹ thuật năm nay được chuẩn bị theo hướng chủ động phân tải, bố trí thời gian theo ca, mở rộng kênh thanh toán và giám sát vận hành 24/7.
Nhờ vậy, việc nộp lệ phí trực tuyến bước đầu diễn ra ổn định, giảm thiểu tình trạng nghẽn mạng khi có số lượng lớn thí sinh cùng truy cập, đồng thời hạn chế tối đa hiện tượng giao dịch đã trừ tiền nhưng trạng thái trên hệ thống chưa cập nhật.
Dư luận đang rất quan tâm đến vụ việc xảy ra tại điểm thi Trường THPT Chuyên Tuyên Quang. Việc Bộ Giáo dục và Đào tạo vẫn cho phép các thí sinh tại điểm thi này đăng ký xét tuyển liệu có làm giảm cơ hội trúng tuyển của những thí sinh khác?
Về sự việc tại Trường THPT Chuyên Tuyên Quang, Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn thường xuyên theo dõi và chỉ đạo sát sao. Quan điểm xử lý của Bộ phải bảo đảm đồng thời hai nguyên tắc: Giữ nghiêm kỷ cương, công bằng của kỳ thi; đồng thời bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của thí sinh theo đúng quy định pháp luật.
Chúng ta cần phân biệt rõ: Đăng ký xét tuyển là quyền lợi của học sinh, còn tuân thủ quy chế thi, quy chế tuyển sinh và pháp luật là trách nhiệm của các em. Hiện tại, các cơ quan chức năng đang khẩn trương điều tra, xác minh để làm rõ vụ việc.
Trong thời gian chờ kết luận cuối cùng từ cơ quan có thẩm quyền đối với từng cá nhân, học sinh tại điểm thi này vẫn thực hiện đăng ký xét tuyển theo kế hoạch chung.
Sau khi có kết luận, thí sinh nào bị xác định vi phạm quy chế thi hoặc quy chế tuyển sinh sẽ bị xử lý nghiêm theo đúng quy định, tương ứng với tính chất và mức độ sai phạm.
Tôi muốn nhấn mạnh: Việc đăng ký nguyện vọng chỉ là ghi nhận quyền tham gia xét tuyển của thí sinh. Bước này không tự động làm phát sinh một suất trúng tuyển, không "giữ chỗ" tại bất kỳ trường đại học nào và hoàn toàn không làm giảm chỉ tiêu của các trường.
Do đó, trong thời gian chờ kết luận, việc đăng ký của các thí sinh tại điểm thi này không làm ảnh hưởng hay giảm cơ hội của các thí sinh khác trên cả nước.
Bộ Giáo dục và Đào tạo cũng yêu cầu các trường đại học phối hợp chặt chẽ trong khâu xét tuyển để bảo đảm tối đa quyền lợi cho những thí sinh không vi phạm. Khi có kết luận chính thức, nếu phát hiện cá nhân vi phạm trong quá trình rà soát hồ sơ, xét tuyển hay lọc ảo, Bộ sẽ xử lý nghiêm.
Kết quả thi không hợp lệ tuyệt đối không được dùng làm căn cứ xét trúng tuyển. Ngay cả trường hợp thí sinh vi phạm đã trúng tuyển hoặc đang theo học đại học thì vẫn bị xử lý nghiêm theo pháp luật.
Xin trân trọng cảm ơn ông!