Hà Nội triển khai tuyển sinh đầu cấp bằng bản đồ số (GIS) kết hợp trí tuệ nhân tạo (AI), từng bước thay thế phương thức dựa trên hộ khẩu, qua đó tăng tính minh bạch, hạn chế “chạy trường” và giảm quá tải tại các trường “điểm”.
Phân tuyến theo nơi ở, siết "chạy hộ khẩu"
Trong thời gian dài, tuyển sinh đầu cấp tại Hà Nội gắn với "tuyến tuyển sinh" theo hộ khẩu thường trú. Từng là giải pháp thuận tiện, song mô hình này dần bộc lộ hạn chế khi kéo theo tình trạng "chạy hộ khẩu" vào các trường "hot", đồng thời gây áp lực quá tải tại khu vực trung tâm. Những hệ lụy này đã trở thành bài toán khó, đặt ra yêu cầu đổi mới theo hướng công bằng, hiệu quả hơn.
Học sinh Trường Tiểu học Thành Công B trong giờ học tại lớp.
Trước thực trạng đó, từ năm học 2026–2027, Hà Nội triển khai tuyển sinh đầu cấp theo nguyên tắc "đưa trường học đến gần học sinh", thông qua ứng dụng GIS và AI trong phân tuyến. Đồng thời, việc tăng cường xác thực dữ liệu dân cư qua ứng dụng VNeID cũng được thực hiện nhằm bảo đảm tính khách quan, chính xác.
Đánh giá về bước chuyển này, Phó Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo Hà Nội Phạm Quốc Toản cho rằng việc xác định trường học theo khoảng cách địa lý không chỉ thuận tiện cho việc đi lại mà còn góp phần phân bổ học sinh hợp lý giữa các trường. Nhờ đó, tình trạng "nơi quá đông, nơi thiếu học sinh" kéo dài nhiều năm được kỳ vọng sẽ giảm đáng kể.
Một trong những lợi ích rõ rệt nhất của phương thức mới là tăng tính minh bạch trong tuyển sinh. Trước đây, việc xác định tuyến trường đôi khi thiếu rõ ràng, tạo ra những "kẽ hở" cho tiêu cực.
Nhiều phụ huynh tìm cách chuyển hộ khẩu, xin xác nhận tạm trú, thậm chí "chạy trường" để con theo học tại các cơ sở giáo dục có chất lượng cao hơn. Điều này không chỉ gây bất công mà còn làm giảm niềm tin của xã hội vào hệ thống giáo dục công lập.
Khi áp dụng GIS và AI, toàn bộ dữ liệu về nơi ở, khoảng cách đến trường và tiêu chí phân tuyến được số hóa, công khai và xử lý tự động. Phụ huynh có thể dễ dàng tra cứu thông tin, hiểu rõ vì sao con mình được phân vào trường cụ thể, từ đó hạn chế tối đa sự can thiệp chủ quan.
Ghi nhận thực tế cho thấy, nhiều phụ huynh bày tỏ sự đồng tình với phương án tuyển sinh mới. Chị Nguyễn Thu Hương (phường Hai Bà Trưng) cho rằng việc phân tuyến theo nơi ở thực tế giúp giảm áp lực "chạy trường", đồng thời tạo cảm giác công bằng hơn.
"Trước đây, nhiều người phải tìm cách chuyển hộ khẩu chỉ để con được học trường tốt. Nay nếu thực hiện đúng theo khoảng cách và dữ liệu minh bạch thì phụ huynh yên tâm hơn", chị Hương nói.
Cùng quan điểm, anh Nguyễn Minh Đức, phụ huynh có con học lớp 5 tại Trường Tiểu học Dịch Vọng B (phường Cầu Giấy), nhận định việc Hà Nội áp dụng GIS và AI trong tuyển sinh, thay thế phương thức dựa trên hộ khẩu, là bước đi đúng đắn và kịp thời.
Tuy vậy, một số phụ huynh cũng bày tỏ băn khoăn về độ chính xác của dữ liệu và tính linh hoạt của hệ thống.
Anh Trần Huy Hoàng (phường Ba Đình) cho biết, trong những trường hợp khoảng cách chênh lệch không đáng kể hoặc điều kiện đi lại đặc thù, phụ huynh mong muốn có cơ chế xem xét bổ sung để phù hợp với thực tế.
Việc Hà Nội áp dụng bản đồ số GIS, từng bước xóa bỏ rào cản hộ khẩu thường trú trong tuyển sinh đầu cấp, giúp học sinh tiếp cận công bằng hơn với giáo dục công lập, là điều được nhiều phụ huynh kỳ vọng.
Minh bạch tuyển sinh, giảm lệch trường
Bên cạnh những kỳ vọng về minh bạch và công bằng, việc triển khai phương thức tuyển sinh mới cũng đặt ra không ít thách thức, trong bối cảnh đó, các cơ sở giáo dục trên địa bàn Hà Nội đã chủ động chuẩn bị.
Phân tuyến theo khoảng cách giúp thuận tiện đi lại, góp phần phân bổ học sinh hợp lý giữa các trường (Ảnh minh họa).
Chia sẻ với phóng viên Báo Xây dựng, bà Nguyễn Thị Bình Minh, Hiệu trưởng Trường Tiểu học Thăng Long, cho biết năm học tới nhà trường dự kiến tuyển 210 học sinh vào lớp 1. Tuy nhiên, do không còn phân tuyến tuyển sinh theo địa bàn như trước, nhà trường gặp khó khăn trong việc xác định phạm vi tuyển sinh, từ đó thiếu cơ sở dự báo quy mô tuyển sinh cho năm học mới.
"Số lượng học sinh đăng ký hiện phụ thuộc hoàn toàn vào lựa chọn của phụ huynh trên hệ thống, dẫn đến sự bị động trong công tác chuẩn bị về nhân lực, cơ sở vật chất cũng như kế hoạch tổ chức lớp học", bà Minh nói.
Bên cạnh đó, một bộ phận phụ huynh còn hạn chế trong việc tiếp cận và sử dụng hệ thống tuyển sinh trực tuyến, có thể ảnh hưởng đến tiến độ và độ chính xác của dữ liệu đăng ký, bà Minh chia sẻ thêm.
Trong khi đó, bà Phạm Minh Thảo, Hiệu trưởng Trường Tiểu học Thành Công B, cho biết nhà trường đã chủ động kiện toàn đội ngũ phục vụ triển khai tuyển sinh ứng dụng GIS và AI, thông qua việc thành lập tổ công tác chuyển đổi số, gồm ban giám hiệu, giáo viên có năng lực công nghệ thông tin và cán bộ phụ trách dữ liệu.
Các thành viên được phân công nhiệm vụ cụ thể, bảo đảm phối hợp chặt chẽ, hiệu quả. Đồng thời, nhà trường đã đầu tư nâng cấp hạ tầng công nghệ thông tin, bảo đảm hệ thống mạng hoạt động ổn định trong thời gian cao điểm tuyển sinh.
Cùng với đó, công tác rà soát, đối soát và cập nhật thông tin cư trú của học sinh trên cơ sở dữ liệu ngành được thực hiện đầy đủ, tạo nền tảng cho việc ứng dụng hiệu quả các công cụ GIS và AI.
Bà Nguyễn Thị Vân Hồng, Hiệu trưởng Trường THCS Chương Dương (phường Hồng Hà), đánh giá tuyển sinh theo nơi cư trú kết hợp bản đồ số GIS và AI là định hướng tiến bộ, phù hợp với xu hướng quản lý giáo dục hiện đại.
Theo bà, cách làm này giúp phân tuyến khoa học hơn, hạn chế cơ chế "xin - cho", đồng thời giảm áp lực đi lại cho học sinh và phụ huynh.
Tuy nhiên, để triển khai hiệu quả, dữ liệu dân cư cần bảo đảm chính xác và được cập nhật thường xuyên nhằm tránh sai lệch. Bên cạnh đó, thuật toán phân tuyến cần công khai nguyên tắc, bảo đảm cân đối quy mô học sinh giữa các trường.
Bà Hồng nhấn mạnh, với những khu vực có mật độ dân cư cao hoặc thiếu trường học, cần có cơ chế linh hoạt để tránh tình trạng quá tải cục bộ. Đồng thời, cần đầu tư đồng đều về chất lượng giáo dục và cơ sở vật chất giữa các trường, giúp phụ huynh yên tâm cho con học gần nơi cư trú.
Để mô hình tuyển sinh bằng GIS và AI phát huy hiệu quả, việc hoàn thiện dữ liệu dân cư chính xác, cập nhật thường xuyên, cùng với đầu tư hạ tầng công nghệ và nâng cao năng lực vận hành là yêu cầu cấp thiết. Đồng thời, công khai tiêu chí phân tuyến và thiết lập cơ chế xử lý khiếu nại minh bạch sẽ là yếu tố then chốt để tạo dựng niềm tin.
Ứng dụng GIS và AI là xu hướng tất yếu, góp phần tăng tính công bằng, minh bạch trong tuyển sinh. Nếu được triển khai bài bản, mô hình này có thể được nhân rộng, hướng tới một nền quản lý giáo dục hiện đại và bền vững.