Chi phí đại học tăng nhanh những năm gần đây, tạo áp lực lớn lên nhiều gia đình, buộc phải vay mượn hoặc thắt chặt chi tiêu. Không ít sinh viên phải dừng học giữa chừng, chuyên gia đề xuất kiểm soát lộ trình tăng học phí và mở rộng hỗ trợ tài chính.
Tăng mạnh theo lộ trình tự chủ
Theo lộ trình tự chủ đại học, nhiều trường công lập đã điều chỉnh học phí tăng dần qua từng năm. Nếu trước đây, mức học phí chỉ vài triệu đồng mỗi học kỳ thì hiện nay, nhiều trường đã tăng lên 10–20 triệu đồng. Với các chương trình chất lượng cao hoặc liên kết quốc tế, mức học phí còn cao hơn.
Chuyên gia đề xuất mở rộng học bổng, tăng vay ưu đãi, kiểm soát học phí và phát triển việc làm bán thời gian cho sinh viên (Ảnh minh hoạ).
Ở khối trường tư thục, học phí có thể lên tới hàng chục, thậm chí hàng trăm triệu đồng mỗi năm, vượt quá khả năng chi trả của nhiều gia đình có thu nhập trung bình.
Cùng với đó, các khoản chi sinh hoạt cũng tăng đáng kể. Sinh viên học xa nhà phải chi trả tiền thuê trọ, điện nước, ăn uống và đi lại, trung bình 4–6 triệu đồng mỗi tháng. Chưa kể chi phí tài liệu học tập, thiết bị và các hoạt động ngoại khóa.
Tổng chi tiêu mỗi năm có thể lên tới 60–100 triệu đồng, tùy ngành học và điều kiện sinh hoạt của từng sinh viên.
Theo đề án tuyển sinh năm 2026 của nhiều trường, học phí tiếp tục tăng ở nhiều nhóm ngành, đặc biệt tại các cơ sở đã tự chủ tài chính toàn diện.
Tại Trường Đại học Y khoa Phạm Ngọc Thạch, năm học 2026–2027, học phí dự kiến cao nhất lên tới 81 triệu đồng mỗi năm đối với hai ngành Y khoa và Răng – Hàm – Mặt, tăng gần 26 triệu đồng so với năm trước. Trường dự kiến tuyển khoảng 2.155 chỉ tiêu cho 13 ngành đào tạo.
Mức học phí ngành Dược học và Y học cổ truyền dự kiến khoảng 68 triệu đồng mỗi năm, tăng gần 13 triệu đồng; các ngành cử nhân còn lại khoảng 47 triệu đồng mỗi năm, tăng gần 6 triệu đồng. Nhà trường cho biết, lộ trình điều chỉnh học phí trong các năm tiếp theo không vượt quá 10% mỗi năm.
Ở khối kinh tế, Trường Đại học Kinh tế Quốc dân dự kiến học phí chương trình chuẩn ở mức 20–28 triệu đồng mỗi năm, tăng khoảng 2–3 triệu đồng so với năm 2025. Với các chương trình tiên tiến, chất lượng cao hoặc đào tạo bằng tiếng Anh, học phí dao động từ 45–70 triệu đồng mỗi năm.
Theo đề án tuyển sinh của nhiều trường, lộ trình tăng học phí phổ biến hiện nay khoảng 8–15% mỗi năm, tùy mức độ tự chủ tài chính.
Tại một số trường công lập tự chủ toàn diện, học phí chương trình chuẩn dao động từ 40–60 triệu đồng mỗi năm. Đặc biệt, các chương trình liên kết quốc tế hoặc các nhóm ngành "khát" nhân lực như trí tuệ nhân tạo, công nghệ bán dẫn có thể lên tới 80–150 triệu đồng mỗi năm.
Sự phân hóa học phí giữa các nhóm ngành ngày càng rõ nét. Trong khi các ngành khoa học cơ bản và sư phạm vẫn duy trì mức thấp nhờ hỗ trợ từ Nhà nước, thì nhóm ngành kinh tế, công nghệ và kỹ thuật có xu hướng tăng nhanh hơn.
Bài toán chi phí và quản lý học phí
Các trường cho rằng việc điều chỉnh học phí là cần thiết để đáp ứng chi phí vận hành trong bối cảnh ngân sách Nhà nước giảm dần, đồng thời tạo nguồn lực nâng cấp cơ sở vật chất và nâng cao chất lượng đào tạo.
Hành trình học tập của con là nỗ lực chung của nhiều gia đình trong bối cảnh chi phí ngày càng tăng.
Tuy nhiên, học phí tăng nhanh không chỉ là bài toán của nhà trường mà còn trở thành gánh nặng đối với nhiều gia đình, buộc họ phải xoay xở để con tiếp tục việc học.
Chị Nguyễn Thu Hằng (phường Việt Trì, Phú Thọ) cho biết gia đình phải tích cóp nhiều năm và dự kiến vay ngân hàng để lo chi phí cho con học đại học tại Hà Nội.
"Mỗi tháng gia đình phải chu cấp khoảng 7 triệu đồng tiền ăn, ở và học phí. Đây là khoản rất lớn đối với gia đình buôn bán nhỏ. Nếu chi phí tiếp tục tăng, tôi không biết có thể lo cho con học đủ bốn năm hay không", chị nói.
Tương tự, chị Nguyễn Thị Hóa, công nhân tại Khu công nghiệp Quang Minh (Hà Nội), cho biết với tổng thu nhập khoảng 18 triệu đồng mỗi tháng của hai vợ chồng, phần lớn chi tiêu trong gia đình dành cho việc học và sinh hoạt của con.
"Hiện tại, riêng chi phí học ôn luyện và sinh hoạt của cháu đã chiếm gần một nửa thu nhập của gia đình. Chúng tôi hầu như không có khoản tiết kiệm nào, chỉ cần một biến cố nhỏ cũng có thể rơi vào khó khăn", chị chia sẻ.
Trước áp lực tài chính, nhiều sinh viên buộc phải đi làm thêm để trang trải chi phí. Các công việc phổ biến như phục vụ, bán hàng, gia sư hoặc làm việc tự do trên mạng giúp các em có thêm vài triệu đồng mỗi tháng.
Nguyễn Hà Trang, sinh viên Trường Đại học Kinh tế Quốc dân, cho biết chi phí học tập và sinh hoạt ngày càng tăng nên em phải làm thêm sau giờ học, chủ yếu là tổ chức sự kiện, đám cưới. Dù công việc bận rộn, có hôm về muộn, nhưng thu nhập giúp em giảm bớt áp lực tài chính.
Hoàng Quỳnh Anh, sinh viên năm cuối Trường Đại học Sư phạm Hà Nội, cho biết học phí tăng cao khiến áp lực lớn hơn, đặc biệt với sinh viên năm cuối. Sau giờ học, em làm thêm cho các hãng thời trang. Dù vất vả, em vẫn cố gắng tự lo chi phí và đỡ đần gia đình.
Không chỉ sinh viên, nhiều học sinh trung học phổ thông cũng sớm nhận thức được áp lực chi phí khi bước vào đại học, từ đó chủ động hơn trong định hướng học tập và nghề nghiệp.
Hoàng Minh Đức, học sinh THPT tại Cầu Giấy (Hà Nội), đặt mục tiêu thi vào Đại học Bách khoa Hà Nội. "Gia đình còn nhiều khó khăn nên em cố gắng học thật tốt. Vào đại học, em sẽ đi làm thêm để phụ giúp bố mẹ", em nói.
Trong khi đó, Nguyễn Ngọc Hà Linh, học sinh Trường THPT Công nghiệp Việt Trì (Phú Thọ), bày tỏ ước mơ theo học Trường Đại học Y Hà Nội. Nếu trúng tuyển, em sẽ làm gia sư để hỗ trợ chi phí cho gia đình.
Ở chiều ngược lại, vẫn còn một bộ phận sinh viên phải tạm dừng việc học do khó khăn về tài chính, khi áp lực chi phí khiến họ không thể tiếp tục theo đuổi con đường học tập đã lựa chọn.
Theo ghi nhận tại một số trường, hằng năm vẫn có những trường hợp sinh viên phải bảo lưu hoặc bỏ học giữa chừng vì hoàn cảnh khó khăn. Thực tế này làm dấy lên lo ngại về khoảng cách tiếp cận giáo dục đại học giữa các nhóm thu nhập.
TS Lê Viết Khuyến, Phó chủ tịch Hiệp hội Các trường đại học, cao đẳng Việt Nam, cho rằng nâng cao chất lượng đào tạo không thể chỉ dựa vào việc tăng học phí. Nếu thiếu các nguồn hỗ trợ phù hợp, cơ hội tiếp cận đại học của sinh viên nghèo sẽ bị thu hẹp.
Theo ông Khuyến, cần mở rộng học bổng, đẩy mạnh các chương trình vay vốn ưu đãi, đồng thời kiểm soát lộ trình tăng học phí và phát triển mô hình việc làm bán thời gian trong trường.
Chi phí đại học tăng là xu hướng khó tránh, nhưng nếu không đi kèm cơ chế hỗ trợ hiệu quả, cánh cửa đại học có nguy cơ hẹp lại đối với học sinh đến từ các gia đình thu nhập trung bình và thấp.
Bài toán đặt ra không chỉ là nâng cao chất lượng đào tạo, mà còn là đảm bảo cơ hội học tập công bằng cho mọi người.