Trước những thay đổi mạnh mẽ về công nghệ và yêu cầu an toàn hàng hải toàn cầu, Việt Nam đang sửa đổi các quy định pháp luật nhằm tạo cơ chế linh hoạt hơn cho cơ sở đào tạo, đồng thời bảo đảm chuẩn hóa đội ngũ thuyền viên theo tiêu chuẩn IMO.
Nhiều quy định mới đáp ứng sự phát triển của khoa học công nghệ
Thông tin từ Cục Hàng hải và Đường thuỷ VN, thời gian qua, dưới sự phát triển của khoa học, công nghệ, liên quan đến chuyển đổi số, chuyển đổi năng lượng sạch, giảm phát thải CO2... Tổ chức Hàng hải Quốc tế (IMO) đã liên tục ban hành và cập nhật nhiều nghị quyết, thông tri và chương trình huấn luyện mẫu (Model Courses).
Các quy định mới của Tổ chức Hàng hải quốc tế (IMO) đòi hỏi các cơ sở đào tạo phải cập nhật chương trình, trang thiết bị mô phỏng và đội ngũ giảng viên có năng lực, phù hợp với tiêu chuẩn quốc tế (Ảnh: Mic 1).
Các thay đổi này đã tạo ra những yêu cầu mới đối với công tác đào tạo, huấn luyện và cấp chứng chỉ thuyền viên mà Việt Nam, với tư cách là quốc gia thành viên, có nghĩa vụ thực thi.
Cụ thể, Bộ luật quốc tế về an toàn đối với tàu sử dụng nhiên liệu khí hoặc có điểm bắt cháy thấp (IGF code) cùng với Chương trình mẫu IMO Model Course 7.14 và 7.15 nhằm hướng dẫn đào tạo sỹ quan, thuyền viên phục vụ trên tàu sử dụng khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) hoặc các nhiên liệu có điểm chớp cháy thấp khác.
"Việc này đòi hỏi các cơ sở đào tạo phải cập nhật chương trình, trang thiết bị mô phỏng, và đội ngũ giảng viên có năng lực phù hợp với tiêu chuẩn quốc tế về vận hành và an toàn nhiên liệu sạch", Cục Hàng hải và Đường thuỷ VN thông tin.
Bộ luật an toàn tàu cao tốc quốc tế (HSC Code) cùng các hướng dẫn huấn luyện thuyền viên vận hành tàu cao tốc quy định chi tiết yêu cầu về trình độ, kỹ năng và năng lực quản lý an toàn tốc độ cao.
Các chương trình này được cập nhật thường xuyên qua các thông tri của Uỷ ban an toàn hàng hải (MSC) và STCW Circular, yêu cầu quốc gia thành viên bảo đảm thuyền viên được đào tạo và đánh giá theo đúng tiêu chuẩn.
Trong khi đó, Nghị quyết MSC.560 (108) đã bổ sung yêu cầu về phòng ngừa, ứng phó và xử lý hành vi quấy rối và bạo lực trên tàu vào các chương trình đào tạo theo Công ước quốc tế về tiêu chuẩn đào tạo, chứng nhận và trực ca cho thuyền viên (STCW). Các quốc gia thành viên cần đưa nội dung này vào quy trình huấn luyện, đánh giá và quản lý chất lượng đào tạo, đảm bảo môi trường làm việc an toàn và tôn trọng giới tính trên tàu.
Về năng lực kỹ thuật và chuyển đổi số, IMO khuyến nghị các cơ sở đào tạo đưa nội dung tàu tự hành, an ninh mạng hàng hải và vận hành định hướng dữ liệu vào chương trình huấn luyện, thông qua các Model Course mới ban hành (2022–2025). Đây là định hướng toàn cầu để thích ứng với cách mạng công nghiệp lần thứ tư trong lĩnh vực hàng hải.
Không chỉ các quy định của IMO, trên thế giới, các quốc gia có đội tàu lớn cũng liên tục điều chỉnh khuôn khổ pháp lý, cập nhật mô hình đào tạo dựa trên năng lực và chuyển đổi số quản lý.
Sự phát triển của công nghệ mô phỏng, đào tạo trực tuyến và quản lý chứng chỉ điện tử tạo ra chuẩn mực mới trong huấn luyện thuyền viên. Bối cảnh đó đặt ra yêu cầu Việt Nam phải có khung pháp lý linh hoạt hơn, phù hợp với xu thế quốc tế.
Tăng cường hoàn thiện hệ thống pháp luật
Từ năm 2017 đến nay, hệ thống pháp luật hàng hải của Việt Nam liên tục được hoàn thiện để đáp ứng yêu cầu hội nhập quốc tế và thực thi nghĩa vụ quốc gia thành viên của các Công ước quốc tế.
Trong đó, Nghị định số 29/2017 của Chính phủ quy định về điều kiện cơ sở đào tạo, huấn luyện và tổ chức tuyển dụng, cung ứng thuyền viên hàng hải đã tạo lập hành lang pháp lý quan trọng phục vụ quản lý nhà nước về đào tạo, huấn luyện và cung ứng thuyền viên trong thời gian qua.
Theo Cục Hàng hải và Đường thuỷ VN, các quy định góp phần nâng cao chất lượng đào tạo thuyền viên hàng hải, giảm thiểu tai nạn, sự cố, đảm bảo an toàn hàng hải, an ninh hàng hải và phòng ngừa ô nhiễm môi trường.
Tuy nhiên, quá trình triển khai cho thấy có những quy định về điều kiện cơ sở vật chất, trang thiết bị đào tạo mang tính đóng khung, khó linh hoạt cập nhật theo sự thay đổi nhanh của công nghệ và chương trình đào tạo quốc tế. Điều này tạo áp lực lên cơ sở đào tạo và cơ quan quản lý trong việc bảo đảm tính phù hợp, đồng bộ giữa yêu cầu quản lý và năng lực triển khai thực tế.
Hiện nay, Bộ Xây dựng đã xây dựng dự thảo Nghị định thay thế Nghị định số 29/2017 nhằm bảo đảm tính cập nhật, tính khả thi của quy định pháp luật.
Dự thảo đề xuất các chính sách nhằm hoàn thiện quy định về điều kiện cơ sở đào tạo, huấn luyện, bao gồm rà soát điều kiện cơ sở vật chất, trang thiết bị, phương tiện mô phỏng, cập nhật yêu cầu theo chương trình đào tạo quốc tế. Tạo cơ chế linh hoạt để cơ sở đào tạo triển khai đào tạo đúng chuẩn mà không bị ràng buộc bởi những quy định kỹ thuật cứng nhắc, khó cập nhật.
Cạnh đó, chuẩn hóa quy định về quản lý chất lượng đào tạo và đánh giá năng lực. Bổ sung để hoàn thiện các yêu cầu về hệ thống quản lý chất lượng, đánh giá định kỳ, cơ chế hậu kiểm nhằm bảo đảm cơ sở đào tạo duy trì chất lượng và tính tuân thủ bền vững.
Đặc biệt, cải cách thủ tục hành chính, thúc đẩy tiếp nhận và giải quyết thủ tục theo phương thức điện tử, chuẩn hóa hồ sơ, bãi bỏ thủ tục không còn cần thiết và sửa đổi thủ tục nhằm giảm thời gian, chi phí tuân thủ.
"Mặc dù có thể phát sinh chi phí đầu tư ban đầu đối với cơ sở đào tạo và cơ quan quản lý trong việc nâng cấp chất lượng, hệ thống số hóa và trang thiết bị đào tạo, nhưng tác động dài hạn là tích cực, giúp nâng cao năng lực cạnh tranh quốc tế của nguồn nhân lực thuyền viên Việt Nam", Bộ Xây dựng nhấn mạnh.