Đề xuất cơ chế bù giá, gỡ khó dự án giao thông

Biến động giá nhiên liệu khiến nhiều dự án giao thông trọng điểm gặp khó trong quá trình thi công. Đây là tình huống bất khả kháng và cần có cơ chế đặc thù về hệ số bù giá, giúp nhà thầu có thêm nguồn lực đảm bảo tiến độ đã cam kết.

Giá tăng, nguồn cung khan hiếm

Theo ông Đặng Tiến Thắng, Tổng giám đốc doanh nghiệp dự án cao tốc Đồng Đăng - Trà Lĩnh, các nhà thầu đang tập trung tối đa nguồn lực để bảo đảm mục tiêu thông xe giai đoạn 1 của dự án trước ngày 19/5/2026. Tuy nhiên, giá và nguồn cung nhiên liệu, vật liệu xây dựng trong nước thời gian qua biến động mạnh, ảnh hưởng đến tiến độ.

Không riêng cao tốc Đồng Đăng - Trà Lĩnh, nhiều nhà thầu giao thông khác cũng đang chật vật xoay xở.

Ông Vũ Đức Nhận, Phó tổng giám đốc Công ty CP Đầu tư và Xây dựng giao thông Phương Thành cho biết, một số công trình đơn vị tham gia thi công, đơn giá nhiên liệu thực tế tăng cao so với đơn giá đấu thầu. Giá vật liệu đầu vào cũng tăng trung bình từ 15 - 25% so với đơn giá dự toán ban đầu.

Tương tự, tại dự án cao tốc Chợ Mới - Bắc Kạn, ông Mạc Văn Nghiệp, Giám đốc ban điều hành dự án thông tin tất cả các loại vật liệu đều có xu thế tăng từ 10 - 20% và đều khan hiếm, đặc biệt là cát vàng, đá nghiền…

Trong khi đó, ông Nguyễn Quang Dũng, Phó tổng giám đốc Tập đoàn Đèo Cả cho biết, tại khu vực phía Nam xuất hiện tình trạng các mỏ vật liệu không bán trực tiếp cho nhà thầu theo giá công bố mà thông qua trung gian, đẩy giá thực tế lên khoảng 1,3 - 1,5 lần so với công bố giá địa phương.

Kiến nghị xem xét cơ chế bù giá đặc thù

Theo ông Vũ Đức Nhận, với đặc thù của dự án giao thông quy mô lớn, thực hiện trong thời gian dài, nhiều dự án đang thực hiện theo hợp đồng điều chỉnh giá, sử dụng hệ số điều chỉnh.

Tuy nhiên, bất cập hiện nay là việc công bố giá, chỉ số giá xây dựng của địa phương phục vụ tính toán điều chỉnh chưa kịp thời. Tại nhiều địa phương, giá và chỉ số mới công bố đến quý IV/2025.

Đại diện Tập đoàn Đèo Cả cũng cho rằng, chỉ số giá địa phương được tính toán trên tiêu chuẩn diện rộng, tính bình quân dẫn đến việc không phản ánh hết việc biến động giá của thị trường.

Ví dụ, chỉ số giá chung của tỉnh chỉ tăng 3%, nhưng thực tế giá nhựa đường hoặc dầu Diesel (chiếm 30-40% giá trị gói thầu giao thông) tăng 20%, mức bù giá theo chỉ số chung không đủ để bù đắp chi phí thực tế.

Ông Nguyễn Quốc Hiệp, Chủ tịch Hiệp hội các Nhà thầu xây dựng Việt Nam (VACC) nhìn nhận, chỉ số giá xây dựng của địa phương thường công bố chậm, luôn "lạc hậu" so với thực tế.

Ông Vũ Đức Nhận kiến nghị cấp có thẩm quyền nghiên cứu cho phép áp dụng phương pháp điều chỉnh giá theo phương thức bù trừ trực tiếp hoặc kết hợp phương thức bù trừ giá trực tiếp và điều chỉnh theo hệ số. Điều kiện, tiêu chí cho phép áp dụng cơ chế đặc thù có thể xem xét theo nhiều hướng.

Ví dụ, thời điểm trước tháng 3/2026, biến động giá cả nhiên liệu, vật liệu chưa đột biến vẫn áp dụng phương thức điều chỉnh giá theo hệ số. Từ tháng 3/2026, giá cả các yếu tố đầu vào phục vụ thi công biến động mạnh thì cho phép áp dụng điều chỉnh giá theo phương pháp bù trừ trực tiếp.

"Một cách khác là tính tỷ lệ chênh lệch giữa giá dự toán và giá thực tế. Trường hợp tỷ lệ lớn hơn 20% thì được áp dụng phương thức bù trừ giá trực tiếp, nhỏ hơn con số này thì áp dụng phương pháp cũ", ông Nhận đề xuất.

Chủ tịch VACC Nguyễn Quốc Hiệp cho rằng, biến động giá nhiên, vật liệu hiện nay cần được xem là tình huống bất khả kháng và cần có cơ chế đặc thù về hệ số bù giá, giúp nhà thầu có được "vắc-xin" bảo đảm "sức khoẻ" tài chính, duy trì dòng chảy ở công trường.

Có cơ sở điều chỉnh

Theo ông Lê Quyết Tiến, Cục trưởng Cục Kinh tế - Quản lý đầu tư xây dựng (Bộ Xây dựng), hợp đồng thi công xây dựng công trình tại các dự án, công trình giao thông chủ yếu sử dụng loại hợp đồng điều chỉnh giá, sử dụng hệ số điều chỉnh.

Nguồn cơ sở dữ liệu, thông tin về giá, chỉ số giá xây dựng đầu vào để điều chỉnh giá thường sử dụng nguồn dữ liệu do cơ quan Nhà nước có thẩm quyền tại địa phương nơi có công trình xây dựng hoặc sử dụng chỉ số giá xây dựng công trình/gói thầu.

Theo ông Tiến, nếu không có biến động giá bất thường, giá và chỉ số giá vật liệu được các địa phương công bố cơ bản đáp ứng yêu cầu; chỉ có một số ít các địa phương công bố chưa kịp thời do chưa phản ứng kịp với tình huống biến động bất thường.

Ông Tiến nhấn mạnh, Luật Xây dựng 2025 hiện có đề cập hoàn cảnh thay đổi cơ bản trong hoạt động xây dựng.

Việc sửa đổi hợp đồng có thể thực hiện trong trường hợp hoàn cảnh thực hiện hợp đồng có thay đổi cơ bản theo quy định của pháp luật về dân sự nếu bảo đảm hội tụ đủ 5 tiêu chí: Sự thay đổi hoàn cảnh do nguyên nhân khách quan xảy ra sau khi giao kết hợp đồng; Tại thời điểm giao kết hợp đồng, các bên không thể lường trước được về sự thay đổi hoàn cảnh; Hoàn cảnh thay đổi lớn đến mức nếu như các bên biết trước thì hợp đồng đã không được giao kết hoặc được giao kết nhưng với nội dung hoàn toàn khác; Việc tiếp tục thực hiện hợp đồng mà không có sự thay đổi nội dung hợp đồng sẽ gây thiệt hại nghiêm trọng cho một bên; Bên có lợi ích bị ảnh hưởng đã áp dụng mọi biện pháp cần thiết trong khả năng cho phép, phù hợp với tính chất của hợp đồng mà không thể ngăn chặn, giảm thiểu mức độ ảnh hưởng đến lợi ích.

"Quy định hiện nay đã có hướng mở. Việc quan trọng là chủ đầu tư xem xét, phân tích, đánh giá kỹ lưỡng để quyết định việc sửa đổi hợp đồng, bảo đảm phù hợp với quy định của pháp luật. Trong đó, phương pháp điều chỉnh giá là một nội dung có thể sửa", ông Tiến nói.