Từ năm 2028, mỗi ngành đào tạo dự kiến chỉ áp dụng một phương thức xét tuyển, theo đề xuất mới của Bộ Giáo dục và Đào tạo (GD&ĐT) nhằm đảm bảo công bằng cho thí sinh.
Bốn nhóm điều chỉnh
Bộ GD&ĐT xây dựng dự thảo Thông tư sửa đổi, bổ sung một số điều của các thông tư quy định về xác định số lượng tuyển sinh, chương trình đào tạo, tuyển sinh và đào tạo cao đẳng ngành Giáo dục mầm non, đại học và sau đại học.
Bộ GD&ĐT đề xuất từ năm 2028, thí sinh chỉ đăng ký một phương thức xét tuyển cho mỗi ngành, chương trình đào tạo (Ảnh minh họa).
Theo đó, dự thảo tập trung vào bốn nhóm điều chỉnh: giảm và chuẩn hóa phương thức xét tuyển; không sử dụng điểm cộng ngoài điểm ưu tiên theo chính sách; xác định rõ nguồn tuyển và ngưỡng đầu vào; hoàn thiện điều kiện dự tuyển liên thông từ trung học nghề, trung cấp, cao đẳng lên đại học.
Các quy định mới cũng hướng đến chuẩn hóa độ lệch giữa các tổ hợp, tăng khai thác dữ liệu sẵn có và không yêu cầu thí sinh nộp lại giấy tờ, chứng chỉ đã được lưu trên hệ thống.
Mục tiêu đặt ra là tuyển sinh gắn với chuẩn chất lượng, dữ liệu có thể kiểm chứng và trách nhiệm giải trình. Thí sinh giảm được gánh nặng theo dõi nhiều phương thức xét tuyển, đồng thời vẫn có thể sử dụng kết quả học tập, thi và chứng chỉ phù hợp theo quy định của từng phương thức.
Từ năm 2028, mỗi ngành một phương thức xét tuyển
Năm 2027, dự thảo áp dụng ba phương thức và từ năm 2028 giảm xuống một phương thức đăng ký xét tuyển đối với từng ngành, từng chương trình đào tạo. Xét tuyển thẳng và cử tuyển không tính vào giới hạn này.
Ở cấp cơ sở đào tạo, dự thảo vẫn cho phép sử dụng tối đa năm phương thức. Đây là lộ trình để mỗi ngành lựa chọn cách đánh giá phù hợp, không phải yêu cầu tất cả trường và ngành trên cả nước sử dụng cùng một kết quả duy nhất.
Thực tế giai đoạn 2022-2026, chỉ 36,4% tổng số lượng chương trình đào tạo có căn cứ đối chiếu chính thức. Điểm học bạ trong cùng mã ngành cao hơn khá xa điểm thi tốt nghiệp THPT. Hơn 2.000 chương trình đào tạo tuyển sinh có chênh lệch giữa các phương thức từ 3 điểm trở lên.
Khi các thang đo chưa thực sự tương đương, việc một ngành có nhiều cửa xét tuyển có thể khiến những thí sinh có cùng năng lực được đối xử khác nhau.
Giảm phương thức nhằm mở rộng cơ hội bình đẳng, không hạn chế cơ hội tiếp cận. Mỗi phương thức phải bảo đảm mọi thí sinh đủ điều kiện đều có thể tham gia, công bố rõ tiêu chí và sử dụng một thang điểm chung.
Cơ sở đào tạo có trách nhiệm lựa chọn phương thức phù hợp với yêu cầu đầu vào của chương trình. Kết quả thi riêng, học bạ hoặc chứng chỉ vẫn có thể được sử dụng nếu được cấu trúc minh bạch trong phương thức đã công bố.
Bỏ điểm cộng riêng, giữ ưu tiên và xét tuyển thẳng
Dự thảo không bãi bỏ điểm ưu tiên theo khu vực, đối tượng chính sách và không ảnh hưởng đến xét tuyển thẳng theo Quy chế. Đề xuất không sử dụng điểm cộng do cơ sở đào tạo tự quy định cho thành tích, chứng chỉ hoặc các tiêu chí bổ sung.
Trên thực tế, điểm cộng có thể tạo ra bất bình đẳng trong tuyển sinh vì một số nguyên nhân.
Thứ nhất, cơ hội tiếp cận chứng chỉ, kỳ thi hoặc hoạt động được cộng điểm khác nhau tùy điều kiện kinh tế, địa bàn và khả năng chi trả.
Thứ hai, cùng một loại chứng chỉ nhưng mức quy đổi, điểm cộng và tổ hợp áp dụng có thể khác nhau giữa các trường.
Thứ ba, một năng lực có thể được ghi nhận hai lần, vừa là thành phần trong điểm xét tuyển, vừa được cộng thêm, làm thay đổi thứ tự thí sinh.
Thứ tư, ở nhóm điểm cao, một phần điểm cộng nhỏ cũng có thể ảnh hưởng đến kết quả trúng tuyển, dù chưa có cơ sở chứng minh mức điểm này phản ánh chính xác hơn khả năng học tập phù hợp với chương trình.
Cách xử lý phù hợp hơn là đánh giá đúng năng lực và sử dụng đúng mục đích. Thí sinh có chứng chỉ năng lực ngoại ngữ vẫn có thể được quy đổi vào môn ngoại ngữ trong tổ hợp xét tuyển theo quy tắc công khai, hoặc sử dụng chứng chỉ để chứng minh yêu cầu đầu vào của chương trình đào tạo bằng ngoại ngữ.
Khi đó, chứng chỉ được sử dụng như một minh chứng cho năng lực có liên quan trực tiếp, thay vì trở thành điểm cộng ngoài thang đo. Nguyên tắc được đặt ra là một năng lực được ghi nhận một lần, theo cùng quy tắc đối với mọi thí sinh.