Dự thảo Bộ luật Hàng hải và Đường thủy nội địa Việt Nam đang đề xuất mở rộng mạnh mẽ chức năng của cảng biển, từ đầu mối giao thương truyền thống thành trung tâm logistics, công nghệ số và động lực phát triển kinh tế biển trong giai đoạn mới.
Mở rộng chức năng, nâng vị thế cảng biển
Dự thảo Bộ luật Hàng hải và Đường thuỷ VN đang được Bộ Xây dựng lấy ý kiến đã đề xuất điều chỉnh khái niệm, mở rộng chức năng và nâng cao vai trò, vị thế của cảng biển trong mạng lưới vận tải quốc gia.
Theo dự thảo, cảng biển được xác định là khu vực bao gồm vùng đất cảng và vùng nước cảng, được xây dựng kết cấu hạ tầng, lắp đặt trang thiết bị cho tàu thuyền đến, rời để bốc dỡ, hàng hóa, đón trả hành khách và thực hiện dịch vụ khác. Cảng biển có một hoặc nhiều bến cảng. Bến cảng có một hoặc nhiều cầu cảng.
Dự thảo Bộ luật Hàng hải và Đường thuỷ VN đã cụ thể hoá chức năng của cảng biển theo hướng phát triển thực tiễn, bổ sung các nội dung dịch vụ logistics, kết nối vận tải đa phương thức.
Đáng chú ý, chức năng cơ bản của cảng biển được xác định là đầu mối giao thông vận tải, thực hiện chức năng tiếp nhận tàu biển, bốc dỡ, lưu giữ, trung chuyển hàng hóa, đón trả hành khách và kết nối vận tải đa phương thức.
Đồng thời, cung cấp dịch vụ logistics và dịch vụ hàng hải, bao gồm lưu kho, phân phối, dịch vụ giá trị gia tăng, hoa tiêu, lai dắt, cung ứng, sửa chữa tàu biển và các dịch vụ liên quan khác; kết nối, chia sẻ dữ liệu và ứng dụng công nghệ số trong quản lý, khai thác cảng và chuỗi cung ứng.
Cảng biển cũng là trung tâm thúc đẩy phát triển công nghiệp, thương mại, khu kinh tế và hoạt động sản xuất, xuất khẩu, nhập khẩu; tạo động lực thúc đẩy du lịch, đô thị và kinh tế biển.
Cạnh đó, là địa điểm thực hiện quản lý nhà nước về hải quan, kiểm dịch, biên phòng và các chức năng quản lý chuyên ngành khác; Bảo đảm quốc phòng, an ninh, an toàn hàng hải, bảo vệ môi trường và thực hiện chuyển đổi xanh trong hoạt động cảng biển theo quy định của pháp luật và điều ước quốc tế.
Theo cơ quan soạn thảo, dự thảo đã mở rộng và cụ thể hóa chức năng của cảng biển theo hướng phù hợp với thực tiễn phát triển hiện đại. Trong đó, bổ sung các nội dung về dịch vụ logistics, kết nối vận tải đa phương thức, ứng dụng công nghệ số và vai trò của cảng biển trong chuỗi cung ứng.
Dự thảo cũng làm rõ chức năng của cảng biển là trung tâm phát triển kinh tế, thương mại và là địa điểm thực hiện quản lý nhà nước chuyên ngành, bảo đảm quốc phòng, an ninh, an toàn hàng hải và bảo vệ môi trường.
"Việc sửa đổi này nhằm nâng cao vai trò, vị thế của cảng biển, phù hợp với định hướng phát triển kinh tế biển và hội nhập quốc tế", Bộ Xây dựng nhấn mạnh.
Hình thành khung pháp lý thống nhất cho cảng biển, cảng cạn và logistics
Không chỉ nâng cao vai trò của cảng biển, một trong những điểm đáng chú ý tại dự thảo Bộ luật mới chính là hình thành khung pháp lý thống nhất liên quan tới việc đầu tư, khai thác và quản lý cảng biển, cảng, bến thủy nội địa và cảng cạn... nhằm tạo nền tảng pháp lý cho phát triển mạng lưới cảng theo hướng kết nối chuỗi logistics và vận tải đa phương thức.
Trong số đó, được ví như "cánh tay nối dài của cảng biển", chức năng của cảng cạn cũng được đề xuất mở rộng từ các hoạt động tác nghiệp container đơn thuần sang chức năng của một trung tâm logistics và điểm kết nối vận tải đa phương thức.
Cụ thể, cảng cạn được xác định chức năng tiếp nhận bốc dỡ, lưu kho, bãi, chuyển tải hàng hóa container hoặc các loại hàng hóa khác và tổ chức vận tải đa phương thức; kết nối hạ tầng giao thông nội vùng với hệ thống cảng biển, cảng hàng không, cửa khẩu và mạng lưới vận tải quốc tế.
Cạnh đó, cảng cạn cung cấp hạ tầng kỹ thuật và không gian làm việc để cơ quan nhà nước thực hiện kiểm soát hải quan, kiểm tra chuyên ngành, các dịch vụ công và thủ tục hành chính liên quan đến xuất khẩu, nhập khẩu hàng hóa; thực hiện vai trò là điểm thông quan nội địa và cửa khẩu đối với hàng hóa vận chuyển quốc tế.
Cung cấp các dịch vụ hậu cần (logistics) tích hợp và giá trị gia tăng, bao gồm: tập kết, chia lẻ, đóng gói, nhãn mác, xử lý hàng hóa, sửa chữa và vệ sinh container và các dịch vụ hỗ trợ khác. Điều phối luồng hàng hóa, hỗ trợ giải tỏa áp lực hạ tầng giao thông và tình trạng ùn tắc tại hệ thống cảng biển; là động lực thúc đẩy hình thành các trung tâm phân phối, vùng công nghiệp và đô thị vệ tinh trong nội địa.
Chức năng của cảng cạn còn có thực hiện chuyển đổi số, ứng dụng công nghệ cảng thông minh và các tiêu chuẩn về tăng trưởng xanh, cũng như thực hiện các biện pháp bảo vệ môi trường, giảm phát thải carbon và bảo đảm an ninh, an toàn trong quy trình vận hành chuỗi logistics nội địa.
Lý giải về điều này, cơ quan soạn thảo cho rằng, các sửa đổi nhằm phản ánh đúng vai trò của cảng cạn trong chuỗi cung ứng hiện đại, phù hợp với xu hướng phát triển logistics và nâng cao hiệu quả khai thác hệ thống kết cấu hạ tầng vận tải.