Đề xuất tước giấy phép vĩnh viễn doanh nghiệp vận tải vi phạm nghiêm trọng

Ủy ban ATGT Quốc gia đề xuất siết chặt trách nhiệm doanh nghiệp vận tải, trong đó có biện pháp tước giấy phép kinh doanh vĩnh viễn đối với các đơn vị vi phạm nghiêm trọng, nhằm kéo giảm tai nạn giao thông từ gốc.

Xe kinh doanh vận tải gây gần 40% tai nạn giao thông

Ủy ban An toàn giao thông (ATGT) Quốc gia vừa có văn bản gửi Cục Cảnh sát giao thông (Bộ Công an) và Cục Đường bộ Việt Nam (Bộ Xây dựng), kiến nghị một số giải pháp nhằm nâng cao bảo đảm ATGT trong hoạt động kinh doanh vận tải.

Theo Ủy ban ATGT Quốc gia, phương tiện kinh doanh vận tải hiện chỉ chiếm khoảng 10% tổng số phương tiện cơ giới, nhưng lại liên quan tới gần 40% số vụ tai nạn giao thông (TNGT) và số người tử vong.

Thống kê cho thấy, từ tháng 9/2024 đến tháng 9/2025, cả nước xảy ra 7.670 vụ tai nạn liên quan đến loại hình vận tải này, làm hơn 4.600 người thiệt mạng. Đáng chú ý, phần lớn nguyên nhân xuất phát từ hành vi của lái xe như thiếu quan sát, chạy quá tốc độ, lấn làn, vượt xe sai quy định hoặc sử dụng rượu bia.

Nhiều vụ tai nạn đặc biệt nghiêm trọng liên quan đến xe khách giường nằm và xe chạy đường dài đã gây hậu quả nặng nề, tạo bức xúc trong dư luận.

Ủy ban ATGT Quốc gia nhận định, các vụ TNGT nghiêm trọng liên quan đến xe khách, xe tải đường dài và xe container vẫn chiếm tỷ trọng lớn và có tính chất phức tạp. Điều này cho thấy vẫn tồn tại "khoảng trống" trong quản lý, khi các biện pháp xử phạt hành chính đối với lái xe chưa đủ sức thay đổi bản chất vận hành của hoạt động vận tải.

Một nguyên nhân quan trọng khác là sự chênh lệch giữa lợi nhuận từ hành vi vi phạm và mức chế tài xử phạt, dẫn tới động cơ vi phạm ATGT.

Trong thực tế, việc vi phạm có thể mang lại lợi ích tài chính trực tiếp cho cả lái xe và doanh nghiệp. Chẳng hạn, chở quá tải có thể giúp tăng doanh thu hàng chục triệu đồng mỗi chuyến, thậm chí cao hơn mức xử phạt nếu bị phát hiện. Tương tự, việc chạy quá tốc độ, vượt ẩu để rút ngắn thời gian di chuyển có thể giúp tăng số chuyến, đặc biệt với xe khách liên tỉnh, qua đó gia tăng thu nhập đáng kể mỗi tháng.

Khi lợi ích kinh tế lớn hơn rủi ro bị xử phạt, vi phạm không còn là hành vi vô ý mà trở thành một lựa chọn có tính toán. Một số doanh nghiệp, do áp lực cạnh tranh, đã gián tiếp hoặc trực tiếp dung túng cho vi phạm nhằm tối đa hóa lợi nhuận, đẩy rủi ro về phía lái xe và hành khách.

Ủy ban ATGT Quốc gia nhấn mạnh, việc chỉ xử phạt lái xe là chưa đủ, bởi phía sau là cả một cơ chế vận hành của doanh nghiệp vận tải – từ khâu tuyển dụng, phân công lịch trình đến chế độ lương thưởng.

Áp lực doanh thu, khoán chuyến và thời gian quay vòng phương tiện khiến nhiều tài xế buộc phải chạy quá tốc độ, làm việc quá giờ hoặc chấp nhận rủi ro để đảm bảo thu nhập. Trong khi đó, một số doanh nghiệp lại coi tiền phạt như chi phí vận hành, từ đó gián tiếp hợp thức hóa hành vi vi phạm.

Đây được xem là nguyên nhân cốt lõi khiến tình hình tai nạn liên quan đến xe khách và xe vận tải đường dài vẫn diễn biến phức tạp, dù lực lượng chức năng đã tăng cường tuần tra, kiểm soát.

Siết trách nhiệm doanh nghiệp vận tải thay vì chỉ phạt tài xế

Theo Ủy ban An toàn giao thông (ATGT) Quốc gia, trong hoạt động kinh doanh vận tải, lái xe chỉ là một mắt xích trong toàn bộ quy trình vận hành của doanh nghiệp.

Doanh nghiệp giữ vai trò chi phối gần như tuyệt đối khi nắm quyền tổ chức, nhân sự, phân công công việc, áp đặt cường độ lao động, đồng thời quyết định thu nhập, thưởng – phạt và cả việc sa thải lái xe.

Vì vậy, mọi nỗ lực thay đổi hành vi của tài xế sẽ khó đạt hiệu quả nếu không tác động trực tiếp vào bộ máy quản trị doanh nghiệp vận tải. Ủy ban ATGT Quốc gia nhấn mạnh, doanh nghiệp phải là chủ thể chịu trách nhiệm pháp lý cao nhất và trực tiếp nhất đối với các hành vi vi phạm của phương tiện và lái xe.

Từ đó, cơ quan này kiến nghị chuyển hướng quản lý từ "phạt tài xế" sang siết chặt trách nhiệm doanh nghiệp vận tải. Theo đó, cần tăng cường kiểm soát và bổ sung các chế tài nghiêm khắc hơn như đình chỉ giấy phép kinh doanh có thời hạn hoặc vĩnh viễn đối với vi phạm nghiêm trọng; thu hồi phù hiệu xe nếu tái phạm nhiều lần; thậm chí truy cứu trách nhiệm hình sự với chủ doanh nghiệp nếu để xảy ra sai phạm có tính hệ thống hoặc gây tai nạn đặc biệt nghiêm trọng do lỗi quản lý.

Cụ thể, các vi phạm của lái xe như chạy quá tốc độ, vi phạm thời gian lái xe, sử dụng rượu bia… cần được tự động quy trách nhiệm về doanh nghiệp chủ quản, với mức xử phạt cao hơn nhiều lần so với cá nhân. Đồng thời, áp dụng cơ chế xử phạt lũy tiến: tái phạm nhiều lần có thể bị đình chỉ hoạt động, thu hồi phù hiệu hoặc giấy phép kinh doanh.

Đặc biệt, trong các vụ tai nạn nghiêm trọng, nếu doanh nghiệp không chứng minh được việc giám sát đầy đủ thông qua thiết bị hành trình, camera, có thể bị xem xét trách nhiệm hình sự với vai trò đồng phạm hoặc thiếu trách nhiệm gây hậu quả nghiêm trọng.

Ủy ban ATGT Quốc gia cũng chỉ ra một vấn đề nhức nhối: một số trường hợp tài xế sau khi gây tai nạn vẫn tiếp tục điều khiển phương tiện, dẫn đến hậu quả đặc biệt nghiêm trọng. Nguyên nhân xuất phát từ sự chênh lệch giữa chi phí bồi thường và chế tài pháp lý, tạo ra động cơ trục lợi trong những tình huống cực đoan.

Để khắc phục, Ủy ban kiến nghị sửa đổi quy định theo hướng: với hành vi có dấu hiệu cố tình gây hậu quả nghiêm trọng sau va chạm, cần xem xét xử lý theo các tội danh nghiêm khắc hơn, thay vì chỉ dừng ở lỗi vô ý. Đồng thời, nâng mức bồi thường và trách nhiệm bảo hiểm nhằm triệt tiêu động cơ trục lợi.

Bên cạnh đó, các giải pháp công nghệ cũng được đề xuất như bắt buộc lắp đặt camera 360 độ trên xe kinh doanh vận tải, tăng cường giám sát hành vi lái xe và lưu trữ dữ liệu phục vụ điều tra. Việc kết nối, liên thông dữ liệu giữa cơ quan chức năng và doanh nghiệp sẽ giúp phát hiện sớm vi phạm, ngăn ngừa tai nạn từ gốc.

Theo Ủy ban ATGT Quốc gia, khi trách nhiệm và chi phí vi phạm được đặt nặng lên doanh nghiệp, các đơn vị vận tải sẽ buộc phải siết chặt quản lý nội bộ. Từ đó, hành vi của đội ngũ lái xe sẽ được điều chỉnh, góp phần kéo giảm tai nạn giao thông liên quan đến xe kinh doanh vận tải.