Bộ Xây dựng ban hành Kế hoạch triển khai thực hiện Đề án đào tạo, phát triển nguồn nhân lực đường sắt đã được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt, đặt ra lộ trình đào tạo hơn 50.000 nhân lực đường sắt tốc độ cao giai đoạn 2026-2035.
Chủ động đào tạo đón đầu
Trường Đại học Giao thông vận tải TP.HCM vừa khánh thành Phòng mô phỏng điều khiển và khai thác đường sắt tốc độ cao (ĐSTĐC).
PGS.TS Nguyễn Tiến Thủy, Chủ tịch Hội đồng trường trường cho biết, đây là dấu mốc quan trọng, không chỉ thể hiện nỗ lực của nhà trường trong việc đổi mới phương thức đào tạo, gắn đào tạo với thực tiễn mà còn thiết thực chuẩn bị nguồn nhân lực phục vụ các dự án đường sắt hiện đại trong thời gian tới.
Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh tham quan Phòng mô phỏng điều khiển và khai thác đường sắt tốc độ cao tại trường Đại học Giao thông vận tải TP.HCM (Ảnh: Mỹ Quỳnh).
Theo PGS.TS Nguyễn Tiến Thủy, để phát triển ĐSTĐC hiện đại, yếu tố then chốt vẫn là con người, đặc biệt là đội ngũ nhân lực được đào tạo bài bản, có điều kiện thực hành và làm chủ công nghệ.
Do vậy, thời gian qua trường Đại học Giao thông vận tải TP.HCM đã chuẩn bị về cán bộ, giảng viên, chương trình đào tạo và cơ sở vật chất để đào tạo sinh viên các trình độ nhằm đáp ứng nhân lực cho triển khai xây dựng, vận hành, khai thác đường sắt điện khí hóa, hiện đại như ĐSTĐC, đường sắt đô thị.
Chỉ trong năm 2025, trường đã tuyển sinh các chương trình chuyên về ĐSTĐC và đường sắt đô thị với gần 450 sinh viên ở các ngành: Cơ khí, xây dựng, kĩ thuật điều khiển tự động và thông tin tín hiệu, khai thác và các nhóm ngành liên quan.
Trường cũng thực hiện đào tạo theo đặt hàng của Tập đoàn Đèo Cả với 40 sinh viên tốt nghiệp văn bằng 2 chuyên ngành xây dựng ĐSTĐC và đường sắt đô thị; 30 sinh viên sắp tốt nghiệp chuyên ngành kĩ thuật điều khiển tự động và thông tin tín hiệu ĐSTĐC.
Không chỉ các đơn vị giáo dục thuộc Bộ Xây dựng "đi sớm, đón đầu" trong đào tạo nhân lực đáp ứng xây dựng, vận hành, khai thác các tuyến đường sắt hiện đại mà nhiều cơ sở giáo dục đào tạo khác cũng đang triển khai…
TS Trương Trọng Vương, Hiệu trưởng trường Cao đẳng Đường sắt cho biết, trường đã liên kết với Học viện Đường sắt Liễu Châu và Học viện Đường sắt Côn Minh (Trung Quốc) đang đào tạo cho gần 180 học viên là cán bộ, công nhân kĩ thuật các đơn vị bảo trì đường sắt, thông tin tín hiệu và cán bộ, giảng viên nhà trường về ĐSTĐC.
Mục tiêu là sau khi hoàn thành khóa học, các học viên đáp ứng các kiến thức và yêu cầu cơ bản trong thi công và bảo trì đường sắt mới tốc độ 160km/h và ĐSTĐC.
Về lâu dài, ông Vương cho biết, trường đang xây dựng kế hoạch, chương trình đào tạo chuyên sâu với lộ trình chia làm ba giai đoạn: Giai đoạn đầu tập trung vào đào tạo đội ngũ phục vụ xây lắp, bảo trì hạ tầng cho đường sắt hiện tại và tuyến tốc độ 160km/h.
Giai đoạn hai, đào tạo lái tàu khách tốc độ 160km/h, tàu hàng 120km/h, cùng điều độ, trực ban chạy tàu cho các tuyến 160-200km/h. Giai đoạn ba, đào tạo nhân lực cho đường sắt tốc độ cao với vận tốc khoảng 300km/h.
10 năm sẽ đào tạo hơn 50.000 nhân lực ĐSTĐC
Bà Nguyễn Thị Phương Hiền, Phó giám đốc Học viện Chiến lược, bồi dưỡng cán bộ xây dựng cho biết, ngoài các cơ sở đào tạo, các doanh nghiệp xây lắp như Đèo Cả, Phương Thành, Tổng công ty 319… cũng chủ động đào nhân lực về ĐSTĐC.
Tuy nhiên, ở tầm vĩ mô, sau thời gian rà soát kĩ lưỡng nhu cầu nhân lực ở các chuyên ngành, trình độ ở các giai đoạn triển khai dự án, xây dựng, vận hành, bảo trì, khai thác, Bộ Xây dựng đã trình Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Đề án đào tạo, phát triển nguồn nhân lực đường sắt Việt Nam đến năm 2035, định hướng đến năm 2045.
Các học viên là cán bộ, công nhân kĩ thuật các đơn vị bảo trì đường sắt, thông tin tín hiệu đường sắt thuộc Tổng công ty Đường sắt VN được đào tạo thực hành tại Trung Quốc.
Mục tiêu hình thành đội ngũ nhân lực đồng bộ, trình độ cao, làm chủ công nghệ hiện đại, sẵn sàng cho các dự án ĐSTĐC, đường sắt điện khí hóa và đường sắt đô thị. Đây là bước đi chiến lược nhằm giúp Việt Nam tự chủ công nghệ, nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia và phát triển công nghiệp đường sắt bền vững.
Bộ Xây dựng cũng đã ban hành Kế hoạch triển khai thực hiện Đề án. Theo đó, dự kiến thực hiện đào tạo 52.100 nhân lực các trình độ tiến sĩ, thạc sĩ, kĩ sư, cử nhân xây dựng, vận hành giai đoạn 2026-2035 cho ĐSTĐC.
Trong đó, giai đoạn 2026-2030 dự kiến đào tạo khoảng 11.100 nhân lực, gồm: 15 tiến sỹ, 100 thạc sỹ, 4.500 kỹ sư, 5.400 cao đẳng, 1.100 trung cấp; Giai đoạn 2031-2035 dự kiến đào tạo khoảng 41.000 nhân lực, gồm: 50 tiến sĩ, 200 thạc sĩ, 13.100 kĩ sư, 20.300 cao đẳng, 7.400 trung cấp.
Cũng trong giai đoạn 2026-2035, đối với đường sắt quốc gia cần đào tạo 19.100 nhân lực các trình độ; đường sắt đô thị cần đào tạo 33.800 nhân lực.
Riêng về đào tạo nhân lực để tiếp nhận chuyển giao và nghiên cứu từng bước làm chủ từng phần công nghệ đường sắt giai đoạn từ nay đến năm 2035 cho cả 3 loại hình ĐSTĐC, đường sắt quốc gia hiện đại, đường sắt đô thị là khoảng 6.000 người, trong đó giai đoạn trước mắt từ nay đến năm 2030 cần khoảng 1.000 người.
Xuất phát từ nhu cầu này, Bộ Xây dựng đề ra kế hoạch chi tiết 7 nhiệm vụ, giải pháp thực hiện, phân công rõ trách nhiệm cho từng cơ quan, tổ chức, đơn vị tham gia cũng như tiến độ triển khai. Qua đó nâng cao trách nhiệm, tính chủ động của các đơn vị trong việc thực hiện các nhiệm vụ.
Trong đó, nhóm nhiệm vụ hoàn thiện thể chế, chính sách phát triển nguồn nhân lực đường sắt, trong 2 năm 2026-2027, Bộ giao Cục Đường sắt Việt Nam chủ trì, phối hợp rà soát, hoàn thiện các văn bản quy phạm pháp luật liên quan đến đào tạo, phát triển nhân lực chuyên ngành đường sắt, đặc biệt là ĐSTĐC, đường sắt điện khí hóa và đường sắt đô thị.
Học viện Chiến lược, bồi dưỡng cán bộ xây dựng và các cơ sở giáo dục đại học rà soát, nghiên cứu và hoàn thiện cơ chế, chính sách để đào tạo, phát triển nguồn nhân lực đường sắt. Trong đó chú trọng chính sách ưu đãi, đãi ngộ, thu hút, sử dụng và giữ chân nguồn nhân lực chất lượng cao, nhất là cán bộ quản lý nhà nước, kỹ sư, nghiên cứu viên, giảng viên, chuyên gia kỹ thuật tham gia đào tạo, tiếp nhận chuyển giao và làm chủ công nghệ.
Cùng đó, giai đoạn 2025- 2030, 2031- 2035 và hằng năm nghiên cứu, xây dựng cơ chế, chính sách để thúc đẩy hợp tác các bên Nhà nước - Nhà trường - Doanh nghiệp trong đào tạo, phát triển nguồn nhân lực đường sắt; xây dựng cơ chế, mô hình hợp tác công - tư để kết hợp nguồn ngân sách nhà nước và nguồn vốn khu vực tư nhân trong và ngoài nước.
Bộ Xây dựng cũng yêu cầu các cơ quan, đơn vị tập trung thực hiện các nhiệm vụ: Tăng cường năng lực cho cơ sở đào tạo, cơ sở nghiên cứu; Tổ chức đào tạo, bồi dưỡng nhân lực. Phát triển nhân lực nghiên cứu, ứng dụng, chuyển giao và làm chủ công nghệ; Đẩy mạnh hợp tác quốc tế trong đào tạo và phát triển nguồn nhân lực đường sắt.
Về vốn, huy động, đa dạng hóa nguồn lực đầu tư và hợp tác công - tư (PPP) cho đào tạo, phát triển nguồn nhân lực đường sắt.
"Việc mở rộng mạng lưới đường sắt hiện đại gắn kết với phát triển nguồn nhân lực có trình độ cao sẽ góp phần nâng cao hiệu quả khai thác thác, đảm bảo an toàn, qua đó đóng góp vào phát triển kinh tế - xã hội bền vững", đại diện Bộ Xây dựng nhấn mạnh.
