Ngành “hot” thu hút đông thí sinh nhưng đi kèm cạnh tranh khốc liệt. Việc chạy theo xu hướng khi thiếu định hướng khiến nhiều học sinh gặp khó trong trúng tuyển và theo đuổi ngành phù hợp.
Xu hướng chọn ngành, áp lực cạnh tranh tăng
Những năm gần đây, việc lựa chọn ngành học không chỉ dựa trên sở thích hay năng lực cá nhân mà còn chịu ảnh hưởng mạnh từ xu hướng xã hội. Các ngành như kinh tế, tài chính, công nghệ thông tin, thương mại điện tử, trí tuệ nhân tạo, marketting hay logistics luôn thu hút đông thí sinh đăng ký.
Thí sinh đổ xô chọn ngành “hot”, đối mặt áp lực cạnh tranh và yêu cầu tuyển sinh ngày càng cao.
Các ngành "hot" hiện nay tiếp tục ghi nhận mức điểm chuẩn cao và tiêu chí tuyển sinh ngày càng đa dạng. Năm 2025, nhiều ngành như Sư phạm Lịch sử (ĐH Sư phạm Hà Nội) đạt 29,06 điểm; Thương mại điện tử (ĐH Kinh tế Quốc dân) 28,83 điểm; Tâm lý học (ĐH Y Hà Nội) 28,08 điểm; Khoa học dữ liệu và Trí tuệ nhân tạo (ĐH Bách khoa Hà Nội) 29,39 điểm; Khoa học máy tính (ĐH Ngoại thương) 36,04 điểm (hệ số nhân đôi môn Toán); Quan hệ quốc tế (Học viện Ngoại giao) 27,08 điểm.
Bên cạnh điểm thi, nhiều trường còn kết hợp thêm chứng chỉ ngoại ngữ, kỳ thi đánh giá năng lực hoặc phỏng vấn, bài luận trong xét tuyển.
Điều này đồng nghĩa cơ hội không còn mở rộng như nhiều người nghĩ, mà ngược lại, mức độ cạnh tranh ngày càng gay gắt. Chẳng hạn, ngành công nghệ thông tin không chỉ đòi hỏi học tốt các môn tự nhiên mà còn cần tư duy logic và trình độ tiếng Anh để tiếp cận tài liệu chuyên ngành.
Tương tự, ngành Marketing đòi hỏi sự sáng tạo, kỹ năng giao tiếp và khả năng thích nghi nhanh với xu hướng thị trường, cho thấy việc lựa chọn các ngành "hot" không đơn giản như tên gọi. Nguyên nhân xuất phát từ nhiều yếu tố, trong đó có tâm lý chạy theo đám đông khi nhiều thí sinh cho rằng ngành "hot" đồng nghĩa với cơ hội việc làm và thu nhập cao.
Dù có định hướng theo công nghệ thông tin, Hoàng Hải Nam, học sinh lớp 12 tại Hà Nội, thừa nhận lực học ở mức trung bình – khá nên phải cân nhắc kỹ khi chọn nguyện vọng. Sau khi tham gia các buổi hướng nghiệp, em nhận thấy phù hợp hơn với lĩnh vực kinh doanh, sáng tạo nên chuyển sang ngành marketing.
Nguyễn Hà Linh, học sinh lớp 12, Trường THPT Công nghiệp Việt Trì (Phú Thọ), đăng ký xét tuyển khối B00 vào Đại học Y Hà Nội, ngành có điểm chuẩn cao và yêu cầu khắt khe. Linh cho biết, dù áp lực lớn, em vẫn quyết tâm theo đuổi đam mê, đồng thời chủ động chuẩn bị kiến thức để tăng cơ hội trúng tuyển.
"Nếu nguyện vọng không như mong muốn, em sẽ tìm trường phù hợp hơn với năng lực để tiếp tục theo đuổi ngành học đã chọn", em Linh chia sẻ thêm.
Trong khi đó, Lê Quang Huy (Hải Phòng) từng cân nhắc công nghệ thông tin vì triển vọng việc làm và thu nhập tốt. Tuy nhiên, sau khi đánh giá năng lực, Huy chuyển hướng sang ngành phù hợp hơn, đồng thời tập trung trau dồi kỹ năng để đáp ứng yêu cầu tuyển sinh.
Ở góc độ phụ huynh, nhiều gia đình cho rằng việc chọn ngành cần dựa trên năng lực thực tế thay vì chạy theo xu hướng. Chị Dương Thị Minh Phương cho biết: "con học khối C00 và có nguyện vọng vào Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn. Nếu không đạt, gia đình sẽ định hướng học nghề phù hợp nhu cầu xã hội hiện nay".
Từ những chia sẻ trên có thể thấy, xu hướng chọn ngành "hot" đang được nhìn nhận thận trọng hơn. Thay vì chạy theo trào lưu, nhiều người ưu tiên sự phù hợp với năng lực và định hướng lâu dài.
Chọn ngành "hot", thiếu định hướng
Trong bối cảnh cạnh tranh gia tăng, yêu cầu tuyển sinh cũng ngày càng rõ ràng và khắt khe. Bên cạnh học lực, học sinh cần trang bị kỹ năng mềm như giao tiếp, làm việc nhóm, tư duy sáng tạo và đặc biệt là ngoại ngữ. Việc chuẩn bị đòi hỏi sự chủ động từ sớm, không thể "nước đến chân mới nhảy".
Chọn ngành theo xu hướng thiếu định hướng khiến nhiều học sinh gặp khó khăn trong học tập và phát triển lâu dài (Ảnh minh hoạ).
Tuy nhiên, không ít học sinh vẫn thiếu định hướng nghề nghiệp, dễ bị ảnh hưởng bởi xu hướng hoặc thông tin trên mạng xã hội. Việc chỉ nhìn vào sức hút của ngành mà bỏ qua yêu cầu thực tế dẫn đến những lựa chọn cảm tính.
Hệ quả là một bộ phận thí sinh sau khi trúng tuyển lại không phù hợp, dẫn đến chán nản, sa sút học tập hoặc bỏ dở giữa chừng. Về lâu dài, tình trạng này còn gây mất cân đối nguồn nhân lực.
Theo các chuyên gia hướng nghiệp, sai lầm phổ biến của phụ huynh là định hướng con theo ngành an toàn, dễ xin việc hoặc đang "hot". Một số gia đình lại lựa chọn ngành hoàn toàn dựa vào điểm thi, trong khi có trường hợp buông lỏng, thiếu định hướng cần thiết.
Cô Nguyễn Thị Thu, giáo viên Ngữ văn THPT (Phú Thọ), cho rằng việc chạy theo ngành "hot" phản ánh tâm lý phổ biến nhưng cũng cho thấy nhiều học sinh chưa hiểu rõ bản thân. Không ít em bị cuốn theo độ nóng mà bỏ qua năng lực, sở thích và giá trị lâu dài.
TS Hoàng Ngọc Vinh, nguyên Vụ trưởng Vụ Giáo dục chuyên nghiệp - Bộ Giáo dục và Đào tạo, cho rằng nhiều học sinh thường đặt câu hỏi "trường nào dễ đỗ, ngành nào dễ kiếm việc". Theo ông, đây không sai, nhưng dễ đỗ chỉ là điểm khởi đầu, còn sống được với nghề mới là mục tiêu.
Ông nhấn mạnh không nên chọn đại học theo kiểu "chọn vé gửi xe". Điều quan trọng là lựa chọn phù hợp, vừa sức để có thể theo học đến cùng và tích lũy năng lực thực chất. Với những ngành không phù hợp nền tảng, việc "đỗ dễ" cũng có thể dẫn đến bỏ dở giữa trừng.
Khi tìm hiểu ngành học và cơ sở đào tạo, học sinh cần đặt ra các câu hỏi cụ thể: chương trình có yêu cầu thực tập không; cơ chế hỗ trợ, đánh giá ra sao; sinh viên tốt nghiệp làm gì; chuẩn đầu ra được đo lường thế nào. Nếu chỉ có những lời giới thiệu hấp dẫn nhưng thiếu minh chứng, cần cân nhắc thận trọng, ông Vinh khuyến nghị.
Việc lựa chọn ngành vì thế không nên dựa vào sức hút nhất thời hay khả năng trúng tuyển, mà cần dựa trên sự hiểu rõ bản thân và định hướng lâu dài. Chuẩn bị đầy đủ về năng lực, kỹ năng và thông tin sẽ giúp thí sinh có cơ hội theo đuổi ngành học bền vững, đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của thị trường lao động.