Theo dự thảo Tiêu chuẩn Quốc gia về Cảng xanh - yêu cầu kỹ thuật, doanh nghiệp cảng sẽ tự đánh giá, chấm điểm dựa trên tiêu chí về cam kết, hành động và hiệu quả. Cảng đạt từ 3,5 điểm trở lên mới đủ điều kiện tự công bố đáp ứng tiêu chí cảng xanh.
Cảng xanh sẽ được đánh giá theo 3 trụ cột, phân thành 5 mức độ
Cục Hàng hải và Đường thủy Việt Nam đang lấy ý kiến góp ý dự thảo Tiêu chuẩn Quốc gia (TCVN) về Cảng xanh - Yêu cầu kỹ thuật. Tiêu chuẩn được kỳ vọng sẽ trở thành kim chỉ nam để các doanh nghiệp cảng biển định hướng phát triển bền vững.
Việc ban hành Tiêu chuẩn Quốc gia (TCVN) về Cảng xanh - yêu cầu kỹ thuật hướng tới mục tiêu khuyến khích các doanh nghiệp cảng biển trong nước phát triển theo hướng xanh hóa. Từ đó, thúc đẩy năng lực cạnh tranh, cải thiện quản trị vận hành và đảm bảo sự phát triển bền vững trong tương lai.
Dự thảo Tiêu chuẩn Quốc gia (TCVN) về Cảng xanh - yêu cầu kỹ thuật đưa ra các tiêu chí và các tiêu chuẩn tham chiếu để các doanh nghiệp cảng biển thực hiện, nhằm xác định tiêu chuẩn cho cảng xanh (Ảnh minh hoạ).
Theo dự thảo, hệ thống yêu cầu kỹ thuật cho cảng xanh được xây dựng dựa trên ba trụ cột tiêu chí chính, bao gồm: Cam kết và sẵn sàng; Hành động và thực hiện; Hiệu lực và hiệu quả.
Mỗi tiêu chí lớn lại được cấu thành từ các tiêu chí cụ thể, được đối chiếu bởi các tiêu chuẩn tham chiếu có trọng số riêng biệt. Điểm đánh giá cuối cùng của mỗi cảng sẽ là kết quả tổng hòa từ điểm số của tất cả các tiêu chí thành phần sau khi đã tính toán theo trọng số tương ứng.
Trong đó, nhóm tiêu chí về cam kết và sẵn sàng tập trung vào việc định hình nhận thức và sự chuẩn bị của doanh nghiệp. Điều này bao gồm các yêu cầu về nâng cao nhận thức, thúc đẩy tinh thần cảng xanh, cho đến việc xây dựng và ban hành các chiến lược hoặc kế hoạch phát triển cụ thể.
Bên cạnh đó, doanh nghiệp cần chứng minh sự sẵn sàng thông qua việc bố trí nguồn kinh phí, triển khai các chương trình đào tạo, tuyên truyền phổ biến kiến thức và thực hiện các chiến dịch xúc tiến, quảng bá hình ảnh cảng xanh một cách bài bản.
Ở khía cạnh hành động và thực hiện, dự thảo đặt ra các yêu cầu khắt khe về việc chuyển đổi năng lượng và bảo vệ tài nguyên. Các cảng được khuyến khích sử dụng nguồn năng lượng sạch như năng lượng tái tạo, nhiên liệu LNG, Hydro, Amoniac và tăng cường sử dụng nguồn điện trên bờ. Các biện pháp tiết kiệm năng lượng, tối ưu hóa hệ thống cung cấp điện và ứng dụng công nghệ thông tin cũng là những yếu tố then chốt.
Việc sử dụng tài nguyên cũng cần hướng tới sự thân thiện với môi trường thông qua các nguyên vật liệu có khả năng tái chế, tái sử dụng, đồng thời thực hiện nghiêm túc công tác quản lý xanh để bảo vệ hệ sinh thái cảng.
Dự thảo cũng yêu cầu các cảng phải tham chiếu theo hệ thống quản lý môi trường và hệ thống an toàn sức khỏe nghề nghiệp theo tiêu chuẩn ISO. Hiệu quả hoạt động xanh còn được đo lường qua việc ưu tiên sử dụng các nhà cung cấp có chứng chỉ bảo vệ môi trường hoặc các đơn vị tham gia vào chuỗi cung ứng thân thiện.
Trong tiêu chí hiệu lực và hiệu quả cũng bao gồm các tiêu chí như tiết kiệm năng lượng và bảo vệ môi trường.
Doanh nghiệp tự chấm điểm và tự công bố cảng xanh
Điểm đáng chú ý tại dự thảo chính là trao quyền cho các doanh nghiệp cảng tự đánh giá và công bố năng lực của mình.
Tuy nhiên, để đủ điều kiện công bố là cảng xanh, các doanh nghiệp còn phải đảm bảo tuân thủ tuyệt đối các quy định bắt buộc của pháp luật Việt Nam và các điều ước quốc tế. Các thủ tục như lập báo cáo đánh giá tác động môi trường, thực hiện giám sát môi trường trong quá trình thi công và vận hành, hay tuân thủ Bộ luật quốc tế về an ninh tàu và bến cảng (ISPS Code) là những điều kiện tiên quyết.
Quy trình đánh giá và công bố sẽ được thực hiện định kỳ ba năm một lần. Doanh nghiệp có trách nhiệm mô tả chi tiết các hoạt động đã, đang và dự kiến triển khai, đồng thời phân tích rõ các lợi ích về kinh tế, môi trường và xã hội mà mình mang lại thông qua các tài liệu minh chứng cụ thể.
Theo quy định, sau khi tự đánh giá và hoàn thiện các yêu cầu, các doanh nghiệp cảng biển sẽ tự thực hiện chấm điểm theo hướng dẫn. Những doanh nghiệp cảng biển đạt số điểm từ 3,5 trở lên mới chính thức đủ điều kiện để tự công bố cảng của mình đáp ứng tiêu chí cảng xanh theo tiêu chuẩn quốc gia.
Đáng chú ý, dự thảo đưa ra 5 mức độ phân hóa rõ rệt để phản ánh thực trạng phát triển của cảng.
Cụ thể, mức 1 dành cho những cảng hầu như chưa có hoạt động phát triển xanh nào. Mức 2 ghi nhận các đơn vị bắt đầu có một số ít hoạt động ở thời điểm hiện tại. Mức 3 đánh giá các cảng đã triển khai được một số hoạt động phát triển xanh nhất định. Tiến tới mức 4, cảng phải chứng minh được việc triển khai và sử dụng một hệ thống các hoạt động phát triển xanh bài bản.
Mức 5 là mức cao nhất, dành cho những cảng đã tích hợp toàn diện các hoạt động phát triển xanh vào hệ thống quản lý, đồng thời áp dụng các công nghệ hoặc phương pháp quản lý tiên tiến nhất.