Đổi tư duy quản lý an toàn hàng không: Phát hiện sớm nguy cơ, chủ động kiểm soát

Thông tư số 18/2026/TT-BXD đặt ra những yêu cầu mới trong quản lý an toàn, chuyển trọng tâm từ xử lý sự cố sang chủ động nhận diện, đánh giá, kiểm soát rủi ro giúp nâng cao chất lượng dịch vụ bảo đảm hoạt động bay.

Phát hiện sớm nguy cơ, chủ động triển khai biện pháp kiểm soát

Đại diện Tổng công ty Quản lý bay Việt Nam cho biết, Thông tư số 18/2026/TT-BXD có tác động trực tiếp đến toàn bộ các tổ chức, doanh nghiệp tham gia chuỗi hoạt động hàng không dân dụng, trong đó có các đơn vị cung cấp dịch vụ bảo đảm hoạt động bay.

Một trong những điểm nhấn của Thông tư là tiếp tục khẳng định yêu cầu xây dựng, duy trì và không ngừng cải tiến Hệ thống quản lý an toàn hàng không (SMS). 

Theo quy định, hệ thống này phải được tổ chức thống nhất, có sự cam kết của người đứng đầu, có bộ máy chuyên trách, quy trình nhận diện mối nguy, đánh giá rủi ro, kiểm soát và cải tiến liên tục.

Đáng chú ý, tư duy quản lý an toàn đã có sự chuyển dịch rõ nét. Nếu trước đây trọng tâm là xử lý hậu quả sau khi tai nạn, sự cố hoặc vụ việc xảy ra thì nay yêu cầu được đặt ra là phát hiện sớm các nguy cơ, tăng cường phân tích dữ liệu, nhận diện xu hướng và chủ động triển khai các biện pháp kiểm soát trước khi nguy cơ phát triển thành sự cố nghiêm trọng.

Theo đại diện VATM, điều này đồng nghĩa với việc Tổng công ty sẽ phải rà soát toàn bộ tài liệu, quy trình và cơ chế vận hành của Hệ thống quản lý an toàn hiện hành nhằm bảo đảm phản ánh đúng thực tiễn hoạt động tại các cơ sở cung cấp dịch vụ bảo đảm hoạt động bay, đồng thời xác định rõ trách nhiệm của từng cấp quản lý và từng đơn vị trong công tác bảo đảm an toàn.

Đặc biệt, việc áp dụng bộ chỉ số thực hiện an toàn (SPI) và chỉ tiêu thực hiện an toàn (SPT) đánh dấu sự chuyển đổi từ đánh giá an toàn chủ yếu dựa vào số lượng vụ việc sang đánh giá dựa trên hiệu suất thực tế. 

Cụ thể, các đơn vị không chỉ báo cáo đã xảy ra bao nhiêu sự cố mà còn phải theo dõi, đánh giá xu hướng của từng loại sự kiện, tần suất, mức độ nghiêm trọng, ngưỡng cảnh báo, mức độ đạt hoặc không đạt chỉ tiêu, hiệu quả của hành động khắc phục cũng như khả năng xuất hiện rủi ro mới.

Thực tế, sau hơn 14 năm vận hành SMS theo tiêu chuẩn và khuyến cáo của Tổ chức Hàng không dân dụng quốc tế (ICAO), VATM đã xây dựng được hệ thống chỉ số an toàn tương đối hoàn chỉnh. Tuy nhiên, để đáp ứng các yêu cầu mới của Thông tư 18, doanh nghiệp sẽ tiếp tục sửa đổi bộ chỉ số, thử nghiệm, thu thập dữ liệu nền, điều chỉnh phương pháp theo dõi nhằm bảo đảm phù hợp với quy định hiện hành.

Nền tảng bảo đảm hoạt động bay an toàn, điều hòa, liên tục

Không chỉ tập trung vào công tác quản trị rủi ro, Thông tư 18 còn xác định ứng phó khẩn nguy là bộ phận bắt buộc trong Hệ thống quản lý an toàn. Trên cơ sở đó, VATM sẽ tiếp tục rà soát và cập nhật các kế hoạch ứng phó, bổ sung đầu mối liên lạc, hoàn thiện các kịch bản phối hợp với các đơn vị liên quan, tổ chức diễn tập định kỳ, đánh giá kết quả sau diễn tập và theo dõi việc khắc phục những tồn tại được phát hiện.

Theo đại diện Tổng công ty, kế hoạch ứng phó khẩn nguy không thể chỉ tồn tại dưới dạng văn bản mà phải được kiểm nghiệm thường xuyên trong thực tế, bảo đảm khả năng phối hợp hiệu quả giữa cơ quan quản lý nhà nước, cảng hàng không, hãng hàng không, lực lượng tìm kiếm cứu nạn và các tổ chức liên quan khi có tình huống phát sinh.

Cùng với đó, hoạt động truyền thông về an toàn cũng được xác định là một yêu cầu quan trọng nhằm bảo đảm thông tin về các mối nguy, bài học kinh nghiệm, các thay đổi trong quy trình nghiệp vụ được phổ biến kịp thời đến lực lượng trực tiếp thực hiện nhiệm vụ.

"Đối với hệ thống quản lý an toàn hiện hành của VATM, phần lớn các nội dung cơ bản đã được áp ứng. Tuy nhiên, đối với một số thay đổi của Thông tư 18 mới ban hành, VATM cần có lộ trình chuyển đổi, điều chỉnh hệ thống nhằm đáp ứng yêu cầu. Đây là nhiệm vụ có tính hệ thống, không chỉ thuộc trách nhiệm riêng của cơ quan an toàn. Mỗi cơ quan, đơn vị và người lao động đều là một mắt xích trong Hệ thống quản lý an toàn của Tổng công ty", đại diện VATM nhấn mạnh.

Theo VATM, việc tuân thủ đầy đủ các quy định mới sẽ giúp doanh nghiệp nâng cao năng lực nhận diện và kiểm soát rủi ro, cải thiện chất lượng dữ liệu, thúc đẩy văn hóa báo cáo, tăng hiệu quả xử lý khuyến cáo và củng cố trách nhiệm của người đứng đầu. 

Đây cũng là nền tảng quan trọng để doanh nghiệp tiếp tục bảo đảm cung cấp dịch vụ bảo đảm hoạt động bay an toàn, điều hòa, liên tục và hiệu quả, đồng thời nâng cao vị thế của nhà cung cấp dịch vụ bảo đảm hoạt động bay Việt Nam trong khu vực và quốc tế.