Dự thảo Tiêu chuẩn quốc gia về khai thác công trình cảng biển đề xuất siết chặt điều kiện tiếp nhận tàu vượt thiết kế, yêu cầu cảng biển phải lập phương án điều động, đánh giá rủi ro và chứng minh hạ tầng đáp ứng yêu cầu an toàn trước khi khai thác.
Phải có phương án điều động chi tiết khi tàu vào quay trở
Bộ Xây dựng đang lấy ý kiến góp ý Dự thảo Tiêu chuẩn quốc gia năm 2025: Quy định kỹ thuật về khai thác công trình cảng biển.
Một trong những điểm đáng chú ý của dự thảo là việc đề xuất các nguyên tắc khai thác đối với cầu, bến cảng khi tiếp nhận tàu có thông số kỹ thuật lớn hơn mức công bố (tàu giảm tải).
Việc đón tàu trọng tải lớn phải có sự đánh giá tổng thể từ luồng tiếp cận, vùng quay trở, vùng nước trước bến cho đến kết cấu bến, hệ thống neo buộc, đệm va và các điều kiện vận hành thực tế (Ảnh minh hoạ)
Dựa trên hướng dẫn từ Hiệp hội cơ sở hạ tầng giao thông đường thủy thế giới (PIANC), việc đón tàu lớn tại các bến hiện hữu không đơn thuần chỉ là câu chuyện tăng mớn nước hay trọng tải. Thay vào đó, cần phải có sự đánh giá tổng thể từ luồng tiếp cận, vùng quay trở, vùng nước trước bến cho đến kết cấu bến, hệ thống neo buộc, đệm va và các điều kiện vận hành thực tế.
Với các loại tàu lớn, những sai lệch về quỹ đạo, phản ứng chậm với bánh lái và máy, hay tác động từ hiện tượng squat (gia tăng mớn nước), sóng, gió và dòng chảy thường mạnh hơn đáng kể so với tàu nhỏ. Vì thế, việc xác lập các giới hạn khai thác riêng biệt cho từng nhóm tàu là vô cùng cần thiết.
Theo nguyên tắc, việc chấp thuận cho tàu lớn cập bến hiện hữu phải dựa trên việc chứng minh mức độ an toàn thông qua tính toán, khảo sát hiện trạng và mô phỏng điều động. Đồng thời, cần thực hiện đánh giá rủi ro và đưa ra các quy định vận hành hạn chế tùy theo điều kiện khí tượng thủy văn, thủy triều, cũng như năng lực của thiết bị hỗ trợ và nhân lực điều động.
Dự thảo nêu rõ, cầu bến cảng chỉ được tiếp nhận tàu biển vượt kích thước thiết kế khi đáp ứng đồng thời các điều kiện: Đảm bảo thông số hình học và thủy đạc (luồng, vùng quay trở, vùng nước trước bến) phù hợp với mớn nước thực tế của tàu; Kết cấu cầu bến, hệ thống đệm va, neo buộc và công trình chỉnh trị phải được kiểm tra, xác nhận đủ khả năng chịu lực tác động từ con tàu đó.
Song song đó, đơn vị khai thác phải có phương án điều động chi tiết (với hoa tiêu, tàu lai...), quy định cụ thể giới hạn về sóng, gió, dòng chảy và tầm nhìn khi tàu ra vào hay quay trở. Phương án cũng cần bao gồm phân tích rủi ro, kế hoạch ứng phó sự cố và các biện pháp đảm bảo an ninh, an toàn, quản lý môi trường (HSSE) tương ứng với quy mô tàu.
Đặc biệt, việc tận dụng hạ tầng bến cảng hiện có để đón các thế hệ tàu vượt giới hạn thiết kế ban đầu tiềm ẩn nhiều rủi ro về nền đất, kết cấu công trình và hệ thống đệm va. Do đó, công tác quản lý khai thác đòi hỏi sự tuân thủ nghiêm ngặt các quy định an toàn và các yêu cầu chi tiết đã được đề ra.
Tuân thủ các giới hạn về kích thước, lượng giãn nước, mớn nước khai thác khi đón tàu lớn
Trước khi chính thức hoặc thử nghiệm đón tàu có thông số kỹ thuật lớn hơn mức công bố, đơn vị khai thác cảng phải lập Phương án bảo đảm an toàn hàng hải. Phương án này phải đi kèm Hồ sơ đánh giá kết cấu hạ tầng bến cảng để trình cơ quan nhà nước có thẩm quyền thẩm định và phê duyệt.
Trong suốt quá trình khai thác, các thông số về kích thước, lượng giãn nước và mớn nước thực tế tuyệt đối không được vượt quá giới hạn tối đa đã được tính toán và phê duyệt trong phương án.
Dựa trên điều kiện thực tế của tuyến luồng, đơn vị cần xây dựng phương án điều động, neo đậu và ra vào bến một cách hợp lý. Phương án phải đảm bảo tuyệt đối không làm chồng lấn hành lang an toàn của luồng tàu khi tàu đang neo đậu tại cầu cảng.
Bên cạnh đó, cần xác định rõ và tuân thủ đúng các giới hạn về kích thước, lượng giãn nước và mớn nước khai thác tối đa. Các phương án cập, rời bến, sơ đồ neo buộc và biện pháp giám sát tại cầu cảng cũng phải được xây dựng chi tiết.
Việc bố trí đội tàu lai dắt có công suất vượt trội là bắt buộc, hoạt động theo cơ chế phối hợp đặc biệt để hỗ trợ tàu cập bến chậm, giúp giảm thiểu năng lượng va chạm lên hệ thống đệm va. Kế hoạch đón tàu phải bao trùm các biện pháp bảo đảm an toàn, an ninh hàng hải, phòng chống cháy nổ và bảo vệ môi trường xuyên suốt quá trình thực hiện.
Phương án bảo đảm an toàn hàng hải bắt buộc phải nộp kèm Hồ sơ đánh giá kết cấu hạ tầng do đơn vị tư vấn chuyên ngành có năng lực thực hiện, nhằm chứng minh khả năng chịu tải thực tế của công trình.
