Hà Nội nâng chuẩn trường chuyên: Cuộc chuyển mình lớn của Amsterdam và Chu Văn An

Chu Văn An và Hà Nội - Amsterdam được Hà Nội định hướng phát triển theo mô hình trường chuyên tiệm cận chuẩn quốc tế, chú trọng nghiên cứu, tư duy liên ngành và năng lực ngoại ngữ.

Tiếng Anh trở thành công cụ học thuật

Hà Nội xác định mô hình trường chuyên tiệm cận chuẩn quốc tế là hệ thống công lập dành cho học sinh có năng lực nổi trội. Các trường sẽ được nâng chuẩn đào tạo, môi trường học tập và phương thức đánh giá theo hướng tiếp cận giáo dục tiên tiến.

Theo đề án của Sở Giáo dục và Đào tạo (GD&ĐT) Hà Nội, trung học phổ thông (THPT) chuyên Chu Văn An sẽ triển khai theo nhiều giai đoạn, hướng tới tuyển sinh khóa đầu tiên từ năm học 2026 - 2027.

Trong các năm tiếp theo, trường tiếp tục đầu tư cơ sở vật chất, điều chỉnh chương trình đào tạo và nâng chất lượng giáo viên. Đến năm học 2028 - 2029, trường dự kiến vận hành hoàn toàn theo mô hình mới với quy mô 60 lớp, tương ứng 20 lớp mỗi khối. Mỗi khối có bốn lớp tích hợp học thuật chuyên sâu các môn Toán, Vật lý và Hóa học.

Mục tiêu của đề án là đưa Chu Văn An trở thành trung tâm học thuật, nghiên cứu và đổi mới sáng tạo ở bậc THPT. Trường hướng tới đào tạo học sinh có tư duy sáng tạo, năng lực học thuật và khả năng thích nghi trong môi trường quốc tế. Đến năm 2035, Hà Nội đặt mục tiêu chuẩn đầu ra của trường được các nền giáo dục tiên tiến công nhận, có khả năng tiếp nhận học sinh quốc tế và đáp ứng yêu cầu học tập, nghiên cứu hiện đại.

Với THPT chuyên Hà Nội - Amsterdam, mô hình phát triển được xây dựng trên bốn trụ cột gồm chất lượng học thuật, nghiên cứu khoa học, STEM/STEAM và năng lực ngoại ngữ. Theo định hướng mới, trường sẽ giảm thời lượng học lý thuyết, tăng các dự án nghiên cứu dưới sự hướng dẫn của chuyên gia. Chương trình học được điều chỉnh theo hướng gắn với thực tiễn. Đề án cũng chuyển trọng tâm từ bồi dưỡng học sinh giỏi sang phát triển năng lực toàn diện.

Tiếng Anh không còn là môn học mà trở thành công cụ nghiên cứu, viết luận, tranh biện và thuyết trình. Học sinh cũng được rèn khả năng tiếp cận các vấn đề toàn cầu như biến đổi khí hậu, an ninh năng lượng hay bất bình đẳng xã hội.

Sở GD&ĐT Hà Nội cho biết, trong mùa tuyển sinh 2026, tại trường THPT chuyên Hà Nội - Amsterdam, khối Ngoại ngữ tiếp tục có tỷ lệ chọi cao nhất. Lớp chuyên Tiếng Nga dẫn đầu với gần 21 thí sinh cạnh tranh một suất, tiếp theo là Tiếng Anh và Tiếng Trung.

Ở THPT chuyên Chu Văn An, nhiều lớp chuyên có tỷ lệ chọi từ 1/4 đến 1/6. Một số lớp như Ngữ văn, Toán, Tin học và Hóa học vượt mức 1/10. Đáng chú ý, lớp chuyên Tiếng Hàn ghi nhận lượng hồ sơ tăng mạnh. Năm nay có 111 hồ sơ đăng ký, gần gấp bốn lần năm trước, trong khi chỉ tiêu giữ nguyên 35 học sinh.

Định hướng phát triển trường chuyên theo mô hình quốc tế đang thu hút sự quan tâm của học sinh và phụ huynh. Nhiều học sinh cho biết sức hút của mô hình này nằm ở môi trường học thuật, khả năng phát triển ngoại ngữ và cơ hội tham gia các hoạt động nghiên cứu, liên ngành.

Bài toán tránh "quốc tế hóa nửa vời"

Trao đổi với phóng viên Báo Xây dựng, PGS.TS Trần Thành Nam, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Giáo dục, Đại học Quốc gia Hà Nội, cho rằng trở ngại lớn nhất trong quá trình xây dựng trường chuyên đạt chuẩn quốc tế không nằm ở cơ sở vật chất hay chương trình song ngữ, mà ở triết lý giáo dục và cách thức vận hành nhà trường.

Theo ông Nam, một trường chuyên theo định hướng quốc tế không chỉ dừng lại ở việc đào tạo học sinh giỏi mà còn phải bồi dưỡng năng lực nghiên cứu, sáng tạo, hợp tác quốc tế và tư duy liên ngành. Để làm được điều đó, cần có sự thay đổi toàn diện từ phương pháp giảng dạy, cách đánh giá đến môi trường học tập.

Ông nhận định, thách thức lớn hiện nay tập trung ở đội ngũ giáo viên và cán bộ quản lý. Giáo viên không chỉ cần vững chuyên môn mà còn phải có khả năng dạy học liên môn, hướng dẫn nghiên cứu khoa học và ứng dụng công nghệ trong giảng dạy.

Bên cạnh đó, nhà trường cần xây dựng đội ngũ hỗ trợ chuyên biệt gồm tư vấn học đường, hướng nghiệp, công nghệ thông tin và quản lý dữ liệu nhằm tạo ra môi trường học tập toàn diện cho học sinh.

Ông cũng lưu ý, nếu chỉ chú trọng "chuẩn quốc tế" về mặt hình thức mà thiếu đi bản sắc giáo dục Việt Nam, các trường rất dễ rơi vào tình trạng quốc tế hóa nửa vời.

Theo ông Nam, việc triển khai mô hình này đang đối mặt với 5 thách thức chính, gồm: dung hòa giữa giá trị truyền thống và hiện đại hóa giáo dục; tích hợp chương trình quốc gia với chương trình quốc tế; xây dựng cơ chế tài chính bền vững; phát triển đội ngũ giáo viên, cán bộ quản lý; đồng thời bảo đảm sự công bằng trong tiếp cận giáo dục.

Ngoài ra, ông cho rằng áp lực thành tích cũng là vấn đề đáng quan tâm. Nhiều hệ thống trường chuyên tại châu Á ghi nhận thực trạng học sinh có thành tích học tập cao nhưng chịu áp lực tâm lý lớn và thiếu kỹ năng xã hội.

Trong bối cảnh AI phát triển nhanh chóng, ông nhấn mạnh học sinh ngày nay không chỉ cần kiến thức mà quan trọng hơn là tư duy phản biện, khả năng đặt câu hỏi, kỹ năng làm việc nhóm, quản lý cảm xúc và tinh thần học tập suốt đời.

TS Nguyễn Quang Minh, chuyên gia giáo dục quốc tế, đồng thời là Giám định viên Hội đồng Các trường Quốc tế (CIS), đánh giá việc xây dựng mô hình trường công lập chất lượng cao theo hướng tiệm cận quốc tế là lựa chọn phù hợp trong bối cảnh đổi mới giáo dục hiện nay.

Theo ông Minh, đề án của hai trường cho thấy sự tham khảo có chọn lọc từ các mô hình đào tạo học sinh tài năng tại Singapore, Nhật Bản, Hàn Quốc, Mỹ và Anh. Tuy nhiên, điểm đáng chú ý là các trường không sao chép nguyên mẫu mà vẫn giữ được "tinh thần trường công", với nền tảng cốt lõi là ngân sách và hệ thống giáo dục công lập của Nhà nước.

"Các mục tiêu như đẩy mạnh nghiên cứu khoa học, ứng dụng trí tuệ nhân tạo, học tập theo dự án hay thúc đẩy hội nhập học thuật quốc tế đều phù hợp với yêu cầu phát triển nguồn nhân lực trong giai đoạn mới", ông Minh nhận định.

Ông minh chia sẻ: "Đây là hướng tiếp cận thận trọng và thực tế. Giáo dục quốc tế không chỉ nằm ở chương trình học hay các chứng chỉ, mà còn là cả một hệ sinh thái học thuật, văn hóa và quản trị cần nhiều thời gian để hình thành và vận hành hiệu quả".

Tuy vậy, theo TS Nguyễn Quang Minh, để mô hình này phát triển bền vững, các trường cần xây dựng bộ tiêu chí đánh giá năng lực học thuật và nghiên cứu theo hướng thực chất, tránh chạy theo hình thức hoặc thành tích.

Bên cạnh đó, ông cho rằng cần bổ sung thêm các chỉ số liên quan đến sức khỏe tinh thần và sự phát triển toàn diện của học sinh nhằm bảo đảm môi trường học tập cân bằng, giảm áp lực và hỗ trợ học sinh thích ứng với yêu cầu học thuật ngày càng cao.

Việc xây dựng các trường chuyên theo mô hình tiệm cận chuẩn quốc tế được kỳ vọng sẽ tạo ra môi trường đào tạo chất lượng cao cho học sinh Thủ đô. Tuy nhiên, bài toán hài hòa giữa hội nhập quốc tế, áp lực học tập và việc gìn giữ bản sắc giáo dục công lập vẫn là thách thức không nhỏ.