Hoạt động trải nghiệm giúp học sinh học từ thực tế, nhưng sau các sự cố trong chuyến đi, câu hỏi đặt ra là nhà trường nhận diện và kiểm soát rủi ro thế nào trước và trong hành trình.
Một chuyến đi, nhiều khâu phải tính trước
Theo Chương trình giáo dục phổ thông 2018, hoạt động trải nghiệm ở tiểu học và hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp ở THCS, THPT là nội dung giáo dục bắt buộc, với thời lượng 105 tiết mỗi năm học, tương đương ba tiết mỗi tuần, từ lớp 1 đến lớp 12.
Hoạt động trải nghiệm giúp học sinh tiếp cận thực tế, nhưng cũng đặt ra yêu cầu quản lý và kiểm soát rủi ro.
Chương trình giúp học sinh tiếp cận thực tế, hình thành cảm xúc tích cực và vận dụng kiến thức vào đời sống thông qua nhiều hình thức như sinh hoạt dưới cờ, sinh hoạt lớp, câu lạc bộ, tham quan, dã ngoại ngoài trường.
Bên cạnh cơ hội rèn kỹ năng, các chuyến trải nghiệm, dù ngắn hay dài ngày, đặt ra yêu cầu bảo đảm an toàn trong suốt hành trình. Các trường thường xây dựng kế hoạch, phân công giáo viên giám sát từ lúc học sinh lên xe đến khi trở về, quy định thời gian nghỉ, bố trí người phụ trách tại nơi lưu trú và huy động phụ huynh phối hợp.
Tuy nhiên, sau sự cố tại Huế, mối quan tâm của phụ huynh không chỉ là con sẽ đi đâu, mà còn là các em được quản lý và ứng phó thế nào nếu có tình huống phát sinh trong suốt hành trình.
Chị Nguyễn Thị Hồng Trang, phụ huynh có con học Trường THCS Ngô Sĩ Liên cho rằng, giáo viên cần nắm chắc học sinh và có phương án xử lý khi phát sinh vấn đề. Theo chị, phụ huynh sẽ yên tâm hơn khi biết con được quản lý sát, có người phụ trách và phương án ứng phó nếu xảy ra sự cố.
Với học sinh tiểu học, yêu cầu này càng được phụ huynh chú ý bởi các em còn nhỏ, khả năng tự xử lý tình huống hạn chế. Chị Nguyễn Thu Thảo, phụ huynh có con học lớp 3, Trường Tiểu học Lý Thường Kiệt, nhấn mạnh việc quản lý cần được duy trì xuyên suốt từ lúc di chuyển, tham quan đến nghỉ ngơi. Đi trải nghiệm rất cần thiết, nhưng trước hết phải bảo đảm an toàn cho các con.
Với phụ huynh, thông tin về điểm đến là chưa đủ. Họ cần biết ai phụ trách, lịch trình ra sao, nơi lưu trú thế nào và liên hệ với ai khi có vấn đề. Những thông tin này cũng giúp cha mẹ trao đổi trước với con về các nguyên tắc cần tuân thủ.
Học sinh cần nắm những nguyên tắc cơ bản như không tự ý tách đoàn, nhớ người phụ trách, biết tìm ai khi bị lạc và báo ngay cho giáo viên nếu bản thân hoặc bạn bè gặp vấn đề về sức khỏe.
Hà My, học sinh Trường THCS Trưng Vương, cho biết em đã tham gia nhiều chuyến trải nghiệm từ tiểu học. "Trước khi đi, cô dặn chúng em mang mũ, quạt, nước uống và đồ dùng cá nhân. Cô còn nhắc phải đi theo đoàn, nhớ biển số xe, số điện thoại của lái xe và cô giáo, phòng khi bị lạc còn biết gọi", My kể.
Tương tự, Trần Tuệ Minh nói, học sinh thường đi theo nhóm và được giáo viên nhắc các quy tắc an toàn. "Đến mỗi chỗ, chúng em được điểm danh. Cô cũng dặn đi đúng lịch trình, mặc quần áo kín đáo và không tự ý đi một mình", Minh nói.
Từ thực tế công tác chủ nhiệm, Cô Phạm Thị Ngọc Huệ, giáo viên Trường THPT Phúc Thịnh (Hà Nội), cho biết vẫn có những ý kiến khác nhau về hoạt động trải nghiệm. Một số người cho rằng các chuyến đi chưa mang lại nhiều giá trị, thậm chí đặt vấn đề về mục đích tổ chức và các khoản thu.
Tuy nhiên, qua công tác chủ nhiệm, cô nhận thấy học sinh rất thích những hoạt động này. Đây là dịp để các em gắn kết với nhau, đồng thời có thêm kỷ niệm với bạn bè và thầy cô.
Theo cô, việc đưa đông học sinh ra ngoài trường cũng tiềm ẩn nhiều rủi ro. Vì vậy, trong mỗi chuyến đi, giáo viên thường đề nghị mỗi lớp có thêm 3-5 phụ huynh tham gia để phối hợp quản lý.
Dù đã xảy ra những sự việc đáng tiếc, cô cho rằng dừng hoàn toàn hoạt động trải nghiệm sẽ là điều đáng tiếc.
"Qua khảo sát cuối năm học, học sinh cho biết những điều đáng nhớ nhất là kỷ niệm với bạn bè, thầy cô trong các chuyến đi. Vấn đề là phải nhận diện được những kẽ hở để tìm giải pháp bảo đảm an toàn cho học sinh", cô Huệ nói.
Nhận diện rủi ro trước mỗi chuyến đi
Một chuyến đi được chuẩn bị kỹ không chỉ cần lịch trình và mục tiêu giáo dục rõ ràng, mà còn phải tính đến những tình huống có thể xảy ra trên đường, tại điểm trải nghiệm và nơi lưu trú.
Sau mỗi sự cố, vấn đề không chỉ là xác định chuyện gì đã xảy ra, mà còn phải nhìn lại những khâu có thể kiểm soát từ trước để điều chỉnh cho các lần tổ chức tiếp theo.
ThS Lê Trung Kiên, Hiệu trưởng Trường THPT Phùng Hưng cho biết, trường xây dựng bộ tiêu chí đánh giá rủi ro trước mỗi chuyến trải nghiệm.
Để hạn chế rủi ro, ThS Lê Trung Kiên, Hiệu trưởng Trường THPT Phùng Hưng (Sóc Sơn, Hà Nội), cho biết trường đánh giá từng chuyến trải nghiệm theo một bộ tiêu chí.
Trước hết, trường kiểm tra mức độ an toàn của địa điểm, gồm môi trường, địa hình, mật độ người và các nguy cơ tiềm ẩn; theo dõi dự báo thời tiết, nhất là cảnh báo mưa lớn, sạt lở, lũ quét. Các số điện thoại của lực lượng cứu nạn, cứu hộ, chính quyền địa phương và trạm y tế gần nhất cũng được chuẩn bị.
Nếu sử dụng dịch vụ bên ngoài, trường làm việc trực tiếp với đơn vị tổ chức để nắm quy trình đón tiếp, hướng dẫn, phân luồng; kiểm tra giấy phép hoạt động, năng lực và kinh nghiệm của đối tác.
Đồng thời, phương tiện đưa đón được kiểm tra về hợp đồng vận chuyển, giấy phép kinh doanh, tình trạng kỹ thuật, thời gian sử dụng và bảo dưỡng. Lái xe phải đủ giấy phép, có kinh nghiệm và không sử dụng rượu bia, chất kích thích.
Với ăn uống và lưu trú, trường kiểm tra địa điểm, đơn vị cung cấp dịch vụ, nguồn gốc thực phẩm và điều kiện vệ sinh an toàn thực phẩm. Danh sách học sinh dị ứng hoặc có chế độ ăn đặc biệt được lập để chuẩn bị suất phù hợp. Theo ông Kiên, trường rất hiếm khi tổ chức các chuyến trải nghiệm qua đêm.
Về sức khỏe, trường thu thập thông tin bệnh nền, thuốc đang sử dụng, chuẩn bị túi sơ cứu, thuốc cơ bản và phân công giáo viên phụ trách. Số lượng giáo viên phụ trách được tính toán theo từng nhóm tuổi học sinh. Nhiệm vụ của người quản lý nhóm, điểm danh, xử lý tình huống và liên lạc với phụ huynh được phân công cụ thể. Ban đại diện cha mẹ học sinh có thể được mời tham gia hỗ trợ giám sát.
Khi học sinh có dấu hiệu bất thường về sức khỏe, giáo viên phụ trách đánh giá nhanh, đưa em đến khu vực nghỉ ngơi và sơ cứu theo hướng dẫn chuyên môn. Tại Trường THPT Phùng Hưng, 100% giáo viên, cán bộ, nhân viên được tập huấn kỹ năng sơ cấp cứu. Nếu cần, học sinh được đưa đến cơ sở y tế gần nhất và có giáo viên đi cùng; sự việc được ghi nhận để theo dõi và báo cáo sau chuyến đi.
Với các tình huống như va chạm, tai nạn nhỏ, mất đồ hoặc hoảng loạn, giáo viên khoanh vùng, bảo đảm an toàn cho những học sinh khác, phối hợp với đơn vị tổ chức và xử lý theo quy trình đã được tập huấn. Nhà trường đồng thời thông báo cho phụ huynh và ổn định tâm lý học sinh.
Nếu học sinh đi lạc, giáo viên điểm danh, xác định thời điểm và vị trí cuối cùng em xuất hiện, sau đó phối hợp với đơn vị tổ chức, lực lượng an ninh, cứu nạn, cứu hộ để tìm kiếm. Phụ huynh được thông báo nhưng nhà trường kiểm soát cách truyền đạt để tránh gây hoang mang. Sau khi tìm thấy học sinh, nhà trường kiểm tra sức khỏe và tiếp tục theo dõi, xử lý theo tình trạng thực tế.
Sau mỗi chuyến đi, trường họp rút kinh nghiệm, đánh giá hiệu quả hoạt động và những rủi ro phát sinh để điều chỉnh phương án cho các lần tổ chức tiếp theo.
"Hoạt động trải nghiệm là cơ hội để học sinh học từ thực tế, nhưng chỉ thực sự có ý nghĩa khi được tổ chức trong môi trường an toàn. Vì vậy, nhà trường coi quản lý rủi ro là nhiệm vụ trọng tâm, được chuẩn hóa thành quy trình có kiểm tra, giám sát và đánh giá liên tục", ông Kiên nói.
Năm nguyên tắc để giảm rủi ro
Nhấn mạnh các chuyến đi dã ngoại luôn tiềm ẩn rủi ro, PGS.TS Trần Thành Nam, Hiệu trưởng Trường Đại học Giáo dục (Đại học Quốc gia Hà Nội), nêu năm nguyên tắc cần lưu ý trong mỗi chuyến đi.
Thứ nhất, lựa chọn địa điểm và hoạt động giáo dục phù hợp với lứa tuổi học sinh. Nhà trường cần tìm hiểu trước về địa hình, khí hậu, cơ sở hạ tầng, giao thông và thời tiết để chuẩn bị phương tiện, thiết bị phù hợp.
Thứ hai, lập kế hoạch chi tiết cho chuyến tham quan. Kế hoạch cần xác định lịch trình, địa điểm, những tình huống và mức độ nguy hiểm có thể xảy ra, đồng thời xây dựng quy trình quản lý rủi ro.
Bên cạnh đó, nhà trường cũng cần thẩm định, lựa chọn đơn vị tổ chức có kinh nghiệm, kỹ năng kiểm soát và xử lý tình huống khẩn cấp; phân công giáo viên có kinh nghiệm phối hợp giám sát.
Thứ ba, bảo đảm các thiết bị an toàn cần thiết. Những vật dụng như quần áo phù hợp, dây đeo an toàn, kính chắn gió, đèn pin... cần được chuẩn bị đầy đủ, phù hợp với từng học sinh và đặc điểm chuyến đi.
Thứ tư, bảo đảm nguồn thực phẩm và nước uống an toàn. Nhà trường cần kiểm soát nguồn gốc, điều kiện bảo đảm an toàn để học sinh có đủ năng lượng và sức khỏe trong suốt hành trình.
Thứ năm, quán triệt cho học sinh các dấu hiệu nhận diện nguy cơ và cách liên lạc khi cần hỗ trợ. Học sinh cần được nhắc nhở về tính kỷ luật, quy trình xử lý khi gặp hoặc chứng kiến bạn bè rơi vào tình huống rủi ro; ghi nhớ số điện thoại, phương thức liên lạc và kỹ năng tìm kiếm sự giúp đỡ phù hợp.
Trước đó, tối ngày 27/9, Sở Giáo dục và Đào tạo Hà Tĩnh xác nhận đã nhận báo cáo về việc một học sinh lớp 9 Trường Tiểu học, THCS và THPT Albert Einstein tử vong khi tham gia chương trình trải nghiệm tại TP Huế.
Theo kế hoạch năm học 2026-2027, trường tổ chức chuyến trải nghiệm cho 178 học sinh khối 9 từ ngày 25-27/9. Khoảng 3h ngày 27/9, trong thời gian lưu trú tại khách sạn trên đường Trần Cao Vân, phường Thuận Hóa, em N.M.Q. được ghi nhận rơi từ tầng 5 xuống và tử vong.