Khi nghề báo buộc thích nghi với AI

Chuyển đổi số không còn là lựa chọn mà đã trở thành yêu cầu sống còn với các cơ quan báo chí, trong đó có việc sử dụng AI. Câu chuyện hiện nay không còn là "có dùng AI hay không", mà là "dùng AI như thế nào".

Đọc, xem và nghe trên cùng một nền tảng

Hiện nay, nhiều cơ quan báo chí đang phát triển mạnh các sản phẩm multimedia, podcast, video ngắn, dữ liệu tương tác và ứng dụng AI vào quy trình sản xuất nội dung.

Tuy nhiên, chuyển đổi số không chỉ là đưa báo chí lên môi trường mạng hay bổ sung video, đồ họa, mà còn là sự thay đổi toàn diện về cách vận hành và tiếp cận công chúng.

Nhà báo Ngô Trần Thịnh, Trưởng Phòng Đa truyền thông - Trung tâm Tin tức, Đài Phát thanh và Truyền hình TP.HCM (HTV) cho biết, đơn vị đang triển khai chuyển đổi số đồng thời ở hạ tầng công nghệ và mô hình tổ chức nội dung. 

Sau khi sáp nhập phát thanh và truyền hình, HTV xây dựng hệ sinh thái nội dung thống nhất, giúp khán giả có thể đọc, xem và nghe trên cùng một nền tảng.

Theo ông Thịnh, mục tiêu là tạo trải nghiệm "all-in-one", để người dùng tiếp cận toàn bộ sản phẩm của HTV trên cùng một hệ thống thay vì phải sử dụng nhiều ứng dụng khác nhau. Cùng đó, HTV cũng số hóa hoạt động nội bộ nhằm giảm giấy tờ truyền thống.

"HTV từng tiên phong chuyển từ phát sóng trắng đen sang màu, ứng dụng vệ tinh hay nâng chuẩn SD lên HD. Hiện nay, chúng tôi muốn tiếp tục giữ tinh thần tiên phong trong chuyển đổi số và AI", ông Thịnh nói.

Về AI, nhà báo Ngô Trần Thịnh cho rằng câu chuyện hiện nay không còn là "có dùng AI hay không", mà là "dùng AI như thế nào". 

Tại HTV, AI được sử dụng như công cụ hỗ trợ phóng viên, biên tập viên xử lý dữ liệu, sửa lỗi, thiết kế hình ảnh, phục dựng tư liệu và tăng tốc sản xuất nội dung, chứ không thay thế vai trò con người.

Một dự án tiêu biểu là phục dựng vở cải lương kinh điển Tiếng trống Mê Linh. Tác phẩm trắng đen định dạng cũ được chuyển thành phiên bản màu sau gần nửa năm xử lý bằng AI. Hệ thống phải nhận diện từng khung hình, màu sắc trang phục và bối cảnh để giữ tinh thần nguyên bản của tác phẩm.

Tăng trải nghiệm trực quan

Không dừng ở ứng dụng công nghệ cho sản xuất nội dung, HTV còn đưa AI vào các dự án mang giá trị xã hội. Đơn vị vừa triển khai phiên bản đặc biệt của chương trình "Chuyện Ngày Xưa" dành cho trẻ khiếm thị, bổ sung phần mô tả nhân vật, bối cảnh, hành động và không gian để các em có thể cảm nhận tác phẩm bằng thính giác và trí tưởng tượng.

Chương trình tổ chức cuối tháng 5 vừa qua đã nhận được phản hồi tích cực khi giúp trẻ khiếm thị không chỉ lắng nghe mà còn trực tiếp sờ chạm đạo cụ, mô hình và nhân vật, từ đó tiếp cận thế giới cổ tích một cách trọn vẹn hơn. Hoạt động được đánh giá là một mô hình giàu tính nhân văn, góp phần mở rộng cơ hội tiếp cận nghệ thuật cho mọi trẻ em.

Trong khi đó, Báo Nhân Dân cũng đang đẩy mạnh các sản phẩm eMagazine, longform và Digital Storytelling cho các chuyên đề về metro, giao thông, đô thị và chuyển đổi số.

Nhà báo Lê Nam Tư, Trưởng Văn phòng đại diện miền Nam Báo Nhân Dân cho biết, nhiều sản phẩm hiện ứng dụng đồ họa tương tác, flycam, ảnh 360 độ, bản đồ số, scrolling storytelling hay before-after slider nhằm tăng trải nghiệm trực quan.

Ở các chuyên đề metro hay tái cấu trúc đô thị, độc giả có thể theo dõi toàn tuyến metro, vị trí nhà ga hoặc mô phỏng tác động liên kết vùng của các dự án hạ tầng lớn như Vành đai 3, cầu Nhơn Trạch hay cao tốc TP.HCM - Mộc Bài.

Người làm báo phải thích nghi với AI

Không chỉ các tòa soạn thay đổi, bản thân phóng viên cũng đang phải thích nghi với môi trường báo chí số.

Nhà báo Ngô Phước Tuấn, Báo điện tử VnExpress cho rằng, AI đang tạo ra bước ngoặt lớn với ngành báo chí. Chỉ trong vài giây, công nghệ này có thể tóm tắt văn bản, xử lý dữ liệu, tạo hình ảnh hoặc hỗ trợ xây dựng nội dung.

"Với phóng viên báo điện tử, AI vừa là thách thức vừa là cơ hội. Điều quan trọng là xem AI như một công cụ hỗ trợ thay vì đối thủ cạnh tranh. Nếu biết tận dụng tốt, phóng viên sẽ có thêm thời gian để đầu tư cho những nội dung chuyên sâu, điều tra và phân tích", anh Tuấn chia sẻ.

Theo anh, trong môi trường báo chí số, khả năng sử dụng AI sẽ sớm trở thành một kỹ năng nghề nghiệp cơ bản. Tuy nhiên, giá trị lớn nhất của người làm báo vẫn nằm ở khả năng có mặt tại hiện trường, tiếp xúc nhân vật, kiểm chứng thông tin và phát hiện những câu chuyện mà máy móc không thể nhận ra.

Đồng quan điểm, nhà báo Kim Sáng, Báo Công lý cho rằng, AI có thể hỗ trợ sản xuất nội dung nhanh hơn, nhưng không thể thay thế trách nhiệm xã hội và bản lĩnh nghề nghiệp của nhà báo.

"Trong bối cảnh tin giả và thông tin sai lệch xuất hiện ngày càng nhiều, độc giả càng cần những nguồn tin được xác minh bởi các cơ quan báo chí chính thống. Công nghệ có thể hỗ trợ rất nhiều công đoạn, nhưng khâu kiểm chứng cuối cùng vẫn phải thuộc về con người", nữ nhà báo nói.

Nội dung vẫn là cốt lõi

Dù AI ngày càng được ứng dụng sâu rộng, nhiều nhà báo vẫn khẳng định yếu tố cốt lõi của nghề báo là tính chính xác, kiểm chứng và giá trị thông tin.

Theo nhà báo Ngô Trần Thịnh, hiện có nhiều lo ngại về nguy cơ lạm dụng AI hoặc phụ thuộc hoàn toàn vào các công cụ tạo sinh mà thiếu kiểm chứng. Tuy nhiên, trong báo chí, điều quan trọng nhất không phải bài viết hay đến đâu mà là thông tin có chính xác hay không.

Tại HTV, AI được ứng dụng trong nhiều mảng nội dung như giải trí, phục dựng hình ảnh và tăng trải nghiệm cho khán giả… Tuy nhiên, đối với các chương trình thời sự, yếu tố xác thực vẫn luôn được đặt lên hàng đầu. 

Đài cũng thường xuyên tổ chức các khóa đào tạo về AI, đạo đức nghề nghiệp, an toàn thông tin và kỹ năng kiểm chứng dữ liệu cho đội ngũ phóng viên, biên tập viên.

Trong khi đó, Báo Nhân Dân xác định nguyên tắc "Nội dung là cốt lõi, công nghệ là đòn bẩy". Các dữ liệu sử dụng trong sản phẩm multimedia đều được kiểm chứng từ cơ quan chức năng và trải qua nhiều lớp biên tập.

Theo nhà báo Lê Nam Tư, đổi mới báo chí đa phương tiện không chỉ là thay đổi hình thức thể hiện mà còn là thay đổi tư duy làm báo trong môi trường số, trong đó con người vẫn là yếu tố quyết định.